Ανδρέας Παππάς:
Σχετικά πρόσφατα, σε κείμενό μου με θέμα τη Δύση και τους κινδύνους που αυτή διατρέχει τόσο από τον πουτινικό όσο και από τον τραμπικό αναθεωρητισμό, επισήμαινα την ανάγκη της χρήσης κεφαλαίου αρχικού σε όρους όπως ο Δυτικός πολιτισμός, ο Δυτικός κόσμος, οι Δυτικές αξίες, κ.ά.
Σχετικά πρόσφατα, σε κείμενό μου με θέμα τη Δύση και τους κινδύνους που αυτή διατρέχει τόσο από τον πουτινικό όσο και από τον τραμπικό αναθεωρητισμό, επισήμαινα την ανάγκη της χρήσης κεφαλαίου αρχικού σε όρους όπως ο Δυτικός πολιτισμός, ο Δυτικός κόσμος, οι Δυτικές αξίες, κ.ά. Κι αυτό, επειδή ο επιθετικός προσδιορισμός σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι (αμιγώς ή κυρίως) γεωγραφικός αλλά πολιτικός/πολιτισμικός. Με άλλα λόγια: «Η δύση του ηλίου, αλλά οι αξίες της Δύσης, ο δυτικός άνεμος αλλά ο Δυτικός πολιτισμός». Προσέθετα, μάλιστα, ότι Δυτική χώρα με αυτήν την έννοια είναι και η Αυστραλία ή η Νέα Ζηλανδία, έστω και αν βρίσκονται στο (κατά σύμβαση, έστω) έσχατο ανατολικό άκρο της υφηλίου.
Συχνές είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ακόμα και έμπειροι γραφιάδες αναφορικά με τους γεωγραφικούς επιθετικούς προσδιορισμούς, και ειδικότερα με τα βόρειος/α/ο, νότιος/α/ο, ανατολικός/ή/ό, δυτικός/ή/ό, κεντρικός/ή/ό. Για να αρχίσω με ένα παράδειγμα από τα καθ’ ημάς, «βρέχει στη δυτική Μακεδονία αλλά η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας προκήρυξε διαγωνισμό για εγγειοβελτιωτικά έργα». Με άλλα λόγια, άλλο ο απλός και σχετικά ασαφής γεωγραφικός προσδιορισμός, και άλλο η αναφορά σε σαφώς προσδιορισμένη διοικητική ενότητα, η οποία περιλαμβάνει συγκεκριμένους νομούς και έχει σαφή όρια.
Πάμε τώρα και εκτός Ελλάδας. Ναι, η Βόρεια και η Νότια Αμερική (με κεφαλαίο το Β και το Ν), αφού πρόκειται για υποηπείρους. Κάτι αντίστοιχο δεν ισχύει όμως για την Αφρική, την Ασία και την Ευρώπη, οπότε «δεν υπάρχει» Βόρεια Αφρική, Νότια ή Νοτιοανατολική Ασία, ή Κεντρική Ευρώπη. Υπάρχει βόρεια Αφρική, νοτιοανατολική Ασία και κεντρική Ευρώπη, δηλαδή το βόρειο τμήμα της ηπείρου Αφρικής, το νοτιοανατολικό τμήμα της ηπείρου Ασίας, το κεντρικό τμήμα της ηπείρου Ευρώπης. Για να μείνω στα πιο κοντινά μας, η Ιταλία είναι χώρα της νότιας (και όχι της Νότιας) Ευρώπης, η Νορβηγία της βόρειας (και όχι της Βόρειας) Ευρώπης, η Πολωνία της ανατολικής (και όχι της Ανατολικής) Ευρώπης – κάποτε ήταν του Ανατολικού μπλοκ, αλλά σε αυτό θα επανέλθω. Επίσης, η Καλαμάτα είναι πόλη της νότιας (και όχι της Νότιας) Ελλάδας ενώ το Κιλκίς της βόρειας (και όχι της Βόρειας) Ελλάδας, η Τουλόν είναι πόλη της νότιας (και όχι της Νότιας) Γαλλίας, το Κίελο της βόρειας (και όχι της Βόρειας) Γερμανίας, η Τζένοβα της δυτικής (και όχι της Δυτικής) Ιταλίας, το Καντέρμπερι της ανατολικής (και όχι της Ανατολικής) Αγγλίας. Εχουν και άλλες ενδιαφέρουσες πτυχές αυτές οι διευκρινίσεις, στις οποίες και θα αναφερθώ σε επόμενο κείμενό μου.
Το δίπολο Δύση – Ανατολή λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτισμικών διαστάσεών του, τείνει να ξαναγίνει επίκαιρο στις μέρες μας.
Προς το παρόν, ας μείνω στο επίμαχο δίπολο Δύση – Ανατολή, το οποίο, λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτισμικών διαστάσεών του, τείνει να ξαναγίνει επίκαιρο στις μέρες μας. Και σήμερα λοιπόν, παρά το ότι ο Ψυχρός Πόλεμος (1946-89) έχει προ πολλού λήξει, μπορεί να γίνεται λόγος για Δύση με την πολιτική έννοια του όρου, στο μέτρο που ο Δυτικός συνασπισμός και το ΝΑΤΟ εξακολουθούν να υπάρχουν (ας βαστάμε πάντως μικρό καλάθι, καλού κακού, με αυτόν τον αλλοπρόσαλλο που μας έχει προκύψει…). Από την άλλη, σήμερα δεν μπορεί να γίνεται προφανώς λόγος για Ανατολική Ευρώπη με πολιτικούς όρους, κάτι που δεν ίσχυε έως περίπου το 1990 και την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων στην ευρύτερη περιοχή. Μέχρι τότε, όροι όπως Ανατολικός συνασπισμός, Ανατολικό στρατόπεδο, Ανατολικές χώρες, Ανατολικό μπλοκ (κατά το Δυτικό μπλοκ, για το οποίο έγινε ήδη λόγος) είχαν νόημα, αφού ουσιαστικά, σχεδόν συνεκδοχικά, παρέπεμπαν στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Με άλλα λόγια, στις αυτοαποκαλούμενες σοσιαλιστικές χώρες, σε χώρες που εν πάση περιπτώσει είχαν διαφορετικό κοινωνικό καθεστώς και –κυρίως αυτό– ανήκαν στη σφαίρα επιρροής της (αλήστου μνήμης) Σοβιετίας. Σήμερα όμως, όλα αυτά έχουν τελειώσει, οπότε λόγος μπορεί να γίνεται μόνο για χώρες της ανατολικής ή της κεντρικής Ευρώπης (χωρίς κεφαλαίο Α ή Κ). Και κάτι ακόμα, πριν πάω και στον αγαπημένο μου Κούντερα. Από πολιτική και πολιτισμική άποψη, χώρες όπως η Τσεχία, η Πολωνία ή η Ουγγαρία (ανεξάρτητα από την εκεί κυριαρχία σήμερα του πουτινόφιλου και άλλα πολλά κακά Ούρμπαν), όχι απλώς είναι δυτικόφιλες, αλλά και διεκδικούν επίμονα και τεκμηριωμένα «να ανήκουν στη Δύση» και να «μετέχουν του Δυτικού πολιτισμού».
Χώρες όπως η Τσεχία, η Πολωνία ή η Ουγγαρία, όχι απλώς είναι δυτικόφιλες, αλλά και διεκδικούν τεκμηριωμένα «να ανήκουν στη Δύση».
Απαγωγή
Ο Κούντερα, μάλιστα, το είχε καημό ότι τη χώρα του, την τότε Τσεχοσλοβακία, αν και από πολιτικοπολιτισμική άποψη σαφώς παιδί της Δύσης, την «απήγαγαν» οι Σοβιετικοί και την ενέταξαν στο τότε Ανατολικό μπλοκ. Είναι ενδεικτικό ότι στο κείμενό του «Un Occident kidnappé ou la tragédie de l’Europe centrale» (1983), όπου αναπτύσσει τη σχετική επιχειρηματολογία, ο Κούντερα χρησιμοποιεί τη γαλλική μετοχή «kidnappé» για τη χώρα του. Αλλά και όταν το 2021 το εν λόγω κείμενο πήρε τη μορφή βιβλίου, ο τίτλος του ήταν «Un Occident kidnappé» (= «Ενα παιδί της Δύσης που το απήγαγαν», σε ελεύθερη μετάφραση). Οσο για την αγγλική μετάφραση του βιβλίου, αυτή ήταν απλώς «kidnapped», με υπαινικτική πλην όμως απολύτως σαφή αναφορά στο κλασικό μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον «Kidnapped», μεταφρασμένο στα ελληνικά «Το κλεμμένο παιδί». Και μιας και πιάσαμε τις μεταφράσεις, μια μικρή επισήμανση (επαγγελματική παραμόρφωση, γαρ): η μετάφραση του τίτλου του βιβλίου του Κούντερα στα ελληνικά («Ο ακρωτηριασμός της Δύσης») δεν νομίζω ότι ευστοχεί. Το επίμαχο δεν είναι ο ακρωτηριασμός(;) της Δύσης, αλλά η απαγωγή ενός παιδιού της, το οποίο οι Σοβιετικοί απέσπασαν βίαια και απέκοψαν επί περίπου σαράντα χρόνια από τη φυσική του πολιτική και πολιτισμική οικογένεια: τη Δύση.
ΠΗΓΗ: https://www.kathimerini.gr/culture/564101833/i-dysi-i-alli-dysi-kai-o-koyntera/
