Υπάρχουν κάποια επαγγέλματα που δεν τα μαθαίνεις σε θρανία, αλλά “κλέβοντας” την τέχνη από τον πατέρα σου, μέσα στο δάσος, με το χώμα στα χέρια και την κάπνα στα ρούχα. Ένα από αυτά είναι το επάγγελμα του καρβουνιάρη, μια τέχνη που κάποτε άκμαζε στην ελληνική ύπαιθρο και σήμερα σβήνει αθόρυβα, όπως ακριβώς και η τελευταία θράκα ενός παραδοσιακού καμινιού.
Η δημιουργία του παραδοσιακού καμινιού είναι μια διαδικασία που απαιτεί χειρουργική ακρίβεια. Ο καρβουνιάρης δεν πετάει απλώς ξύλα στη φωτιά. Χτίζει έναν “πύργο” (τη στοίβα) με μαθηματική σειρά:
-
Στο κέντρο μπαίνουν τα πιο ξερά ξύλα για το άναμμα.
-
Γύρω-γύρω τοποθετούνται τα χοντρά κούτσουρα με κλίση προς το κέντρο.
-
Το όλο οικοδόμημα καλύπτεται σχολαστικά με κλαδιά, φύλλα και, τέλος, με ένα παχύ στρώμα χώματος (το ντύσιμο).
Ο σκοπός; Το ξύλο δεν πρέπει να καεί, αλλά να “ψηθεί” χωρίς οξυγόνο. Αν το καμίνι “πάρει αέρα”, οι κόποι εβδομάδων γίνονται στάχτη σε λίγα λεπτά.
Μέρες και Νύχτες Πάνω από τον Καπνό
Όταν η φωτιά ανάψει, ξεκινά η μεγάλη δοκιμασία. Ο καρβουνιάρης δεν φεύγει στιγμή από το σημείο. Για 10, 15 ή και 20 ημέρες, κοιμάται δίπλα στο καμίνι, μέσα σε πρόχειρες καλύβες.
Πρέπει να παρατηρεί το χρώμα του καπνού:
-
Λευκός καπνός: Η υγρασία φεύγει.
-
Γαλάζιος καπνός: Το κάρβουνο είναι έτοιμο.
Με το “μάτι” και την εμπειρία, ανοίγει ή κλείνει τρύπες στο χώμα (τα ρουθούνια) για να ρυθμίσει την καύση. Είναι μια μάχη με τα στοιχεία της φύσης, μια επικοινωνία με τη φωτιά που μόνο εκείνος καταλαβαίνει.
Ένα Επάγγελμα που Χάνεται
Στην εποχή της μαζικής παραγωγής και των εισαγόμενων καυσίμων, οι λιγοστοί καρβουνιάρηδες που έχουν απομείνει στην Ελλάδα –και στα χωριά της Ρόδου– είναι οι τελευταίοι φύλακες μιας πανάρχαιας γνώσης. Είναι άνθρωποι σκληραγωγημένοι, που σέβονται το δάσος περισσότερο από τον καθένα, αφού από αυτό ζουν και αυτό προστατεύουν.
Το παραδοσιακό κάρβουνο που παράγεται με αυτόν τον τρόπο δεν έχει καμία σχέση με το βιομηχανικό. Έχει μέσα του την “ψυχή” του ξύλου και το μεράκι του τεχνίτη.
Αξίζει να θυμόμαστε: Κάθε φορά που βλέπουμε τον καπνό να βγαίνει από ένα καμίνι, γινόμαστε μάρτυρες μιας ιστορίας αιώνων. Είναι χρέος μας να τιμούμε και να αναδεικνύουμε αυτά τα “σβησμένα” επαγγέλματα, πριν η στάχτη του χρόνου τα καλύψει οριστικά.
