Με αφορμή τα πρόσφατα τραγικά περιστατικά αυτοκτονιών στον Ισθμό και την Ηλιούπολη, το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης Εξαρτήσεων εκφράζει τη βαθιά ανησυχία του για τα αδιέξοδα των εφήβων σήμερα και τονίζει την ανάγκη ύπαρξης ενός οργανωμένου σχεδίου πρόληψης
Η ψυχική υγεία παιδιών, εφήβων και νέων αναδεικνύεται ολοένα και πιο έντονα σε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα δημόσιας υγείας της εποχής μας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι πίσω από τους αριθμούς, τις απόπειρες αυτοκτονίας, τις εξαρτήσεις και τη βαθιά ψυχική επιβάρυνση των νέων ανθρώπων, αποτυπώνεται μια ολόκληρη κοινωνική πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές κρίσεις, αβεβαιότητα και αποδυνάμωση των υποστηρικτικών θεσμών.
Όπως επισημαίνουν το Σωματείο Εργαζομένων και η Επιστημονική Επιτροπή στα Κέντρα Πρόληψης Εξαρτήσεων, «η αυτοκτονία δεν μπορεί να ερμηνευθεί επαρκώς αν περιοριστεί μόνο στο επίπεδο της ατομικής ψυχοπαθολογίας ή της προσωπικής κρίσης». Αντίθετα, πρόκειται για «ένα πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο αναδεικνύει τις αντιφάσεις, τις ανισότητες και τις μορφές κοινωνικού αποκλεισμού που χαρακτηρίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες».
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα στους εφήβους και τους νέους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο κείμενο των εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης, «από το 2018 ως το 2022 παρατηρήθηκε έντονη επιδείνωση στα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα των εφήβων», ενώ καταγράφεται αυξητική τάση στις αυτοκτονίες νέων ανθρώπων τα τελευταία χρόνια.
Τα τελευταία χρόνια οι έρευνες δείχνουν επιβάρυνση στην ψυχική υγεία των εφήβων στην Ελλάδα: από το 2018 ως το 2022 παρατηρήθηκε έντονη επιδείνωση στα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματά τους (HBSC), ενώ με βάση τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών στην Ελλάδα, σημειώθηκε αυξητική τάση από το 2023 ως το 2025 και από τις καταγεγραμμένες αυτοκτονίες, περίπου 11,2% αφορούσε άτομα 15-24 ετών για το 2025, στοιχείο που δείχνει την ανάγκη για έγκαιρη πρόληψη και ψυχολογική υποστήριξη (Κλίμακα, 2026).
Γιατί οι έφηβοι επιλέγουν την αυτοκτονία ως λύση; Οι δύο ερωτήσεις που πρέπει να κάνουμε στο παιδί
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι η σημερινή γενιά εφήβων «εκτέθηκε από νωρίς σε μια αλληλουχία κρίσεων: οικονομική, προσφυγική, υγειονομική, γεωπολιτική κρίση», μέσα σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα και η δυσκολία διαμόρφωσης σταθερής προοπτικής για το μέλλον.
Οι πιέσεις που βιώνουν οι νέοι δεν περιορίζονται μόνο στο σχολείο ή στην οικογένεια. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «οι έφηβοι και οι νέοι βιώνουν έντονες πιέσεις για επίδοση στο σχολείο και για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια, σε ένα σύστημα εκπαίδευσης επικεντρωμένο στη γνώση και στη βαθμολόγηση, αποκομμένο σχεδόν από τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα». Την ίδια στιγμή, είναι διαρκώς εκτεθειμένοι «στις επιρροές των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης», γεγονός που εντείνει την πίεση για τελειομανία, αποδοχή και κοινωνική επιβεβαίωση.
Στο κείμενο γίνεται ιδιαίτερη αναφορά και στην αποδυνάμωση των υποστηρικτικών δομών. Οι εργαζόμενοι στα Κέντρα Πρόληψης τονίζουν ότι ενώ η Πολιτεία «μπορεί και οφείλει να ενισχύσει την ευαισθητοποίηση των μαθητών σε θέματα ψυχικής υγείας και πρόληψης στα σχολεία και να στηρίξει το έργο των φορέων ψυχικής υγείας», στην πράξη «αποδυναμώνει τις δομές, τις αφήνει μετέωρες, με αβεβαιότητα για τη συνέχιση της λειτουργίας τους μετά το 2027». Παράλληλα, προειδοποιούν ότι οι κοινωνικές ανάγκες αυξάνονται την ώρα που η δυνατότητα πρόσβασης σε δωρεάν υπηρεσίες ψυχικής υγείας περιορίζεται, με αποτέλεσμα η υποστήριξη να κινδυνεύει να μετατραπεί «σε προνόμιο για λίγους».
Οι άνθρωποι της πρόληψης επιμένουν ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με επικοινωνιακές καμπάνιες ή ευχολόγια. «Η πρόληψη των αυτοκτονιών, όπως και άλλων θεμάτων ψυχικής υγείας, προβλημάτων συμπεριφοράς και εξαρτήσεων δεν εξαντλείται σε συνθήματα και ευχολόγια, αλλά απαιτεί δράσεις και από την Πολιτεία», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγούν, «έργο της Πρόληψης είναι να αποκτήσουν παιδιά, έφηβοι και νέοι όραμα, να μπορούν να διαμορφώνουν ολοκληρωμένες προσωπικότητες, να αναπτύξουν ικανότητες έκφρασης, διαχείρισης συναισθημάτων και σχέσεων». Σε αυτή τη διαδικασία, καθοριστικός θεωρείται ο ρόλος της οικογένειας, του σχολείου, της κοινότητας και των δημόσιων δομών ψυχικής υγείας.
Το βασικό μήνυμα που αναδεικνύεται μέσα από την παρέμβαση των εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης είναι ότι η ψυχική υγεία των νέων δεν αποτελεί μόνο ατομική υπόθεση, αλλά καθρέφτη της συνολικής κοινωνικής συνοχής και της δυνατότητας μιας κοινωνίας να προστατεύει ουσιαστικά τα πιο ευάλωτα μέλη της.
