Η μεγαλύτερη έως σήμερα ανάλυση για την ψυχική υγεία αποτυπώνει μια εκρηκτική αύξηση από το 1990, με τις αγχώδεις διαταραχές και την κατάθλιψη να «πρωταγωνιστούν» – Ποια η εικόνα της Ελλάδας
Οι ψυχικές διαταραχές έχουν σχεδόν διπλασιαστεί παγκοσμίως από το 1990, επηρεάζοντας πλέον περίπου 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Αυτό διαπιστώνει μελέτη του Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, η οποία δημοσιεύθηκε στο The Lancet. Τα ευρήματα δείχνουν σημαντική επιδείνωση και στην Ελλάδα.
Η ανάλυση εξέτασε τη συχνότητα και το φορτίο των ψυχικών νοσημάτων ανά φύλο, ηλικία και περιοχή, καλύπτοντας 25 ηλικιακές ομάδες, 21 γεωγραφικές περιφέρειες και 204 χώρες και εδάφη την περίοδο 1990-2023. Πρόκειται για την πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα παγκόσμια αποτύπωση της ψυχικής υγείας.
Τη μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση καταγράφουν οι έφηβοι 15-19 ετών και οι γυναίκες σε όλες τις ηλικίες. Οι διαφορές ανάμεσα στις χώρες είναι έντονες, με ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά να εντοπίζονται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλία και η δυτική Ευρώπη (λόγου χάριν Ολλανδία και Πορτογαλία). Σημαντική άνοδος παρατηρήθηκε επίσης στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική και σε τμήματα της νότιας Ασίας.
Άγχος και μείζων κατάθλιψη στο επίκεντρο
Οι ερευνητές αξιολόγησαν 12 ψυχικές παθήσεις και διαπίστωσαν ότι όλες κατέγραψαν άνοδο μεταξύ 1990 και 2023. Οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελούν πλέον την 11η και τη 15η σημαντικότερη αιτία επιβάρυνσης της υγείας του πληθυσμού, αντίστοιχα, ανάμεσα σε 304 ασθένειες και τραυματισμούς παγκοσμίως.
Οι δύο παθήσεις ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για την πρόσφατη επιδείνωση των δεικτών. Από το 2019, τα περιστατικά μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκαν κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές κατέγραψαν άνοδο άνω του 47%, με κορύφωση στα χρόνια μετά την πανδημία της COVID-19.
Το ψυχικό φορτίο εμφανίζεται διαφορετικά σε κάθε ηλικία. Στην πρώιμη παιδική ηλικία κυριαρχούν καταστάσεις όπως η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι διαταραχές συμπεριφοράς και η ιδιοπαθής αναπτυξιακή νοητική υστέρηση. Στην εφηβεία, αντίθετα, το άγχος και η μείζων κατάθλιψη γίνονται οι βασικοί παράγοντες ψυχικής επιβάρυνσης.
Πρώτη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως
Η ραγδαία εξάπλωση των ψυχικών νοσημάτων τα έχει καταστήσει την κυριότερη αιτία αναπηρίας διεθνώς, ξεπερνώντας τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις.
Το 2023, οι ψυχικές διαταραχές αντιστοιχούσαν σε 171 εκατομμύρια χρόνια ζωής χαμένα λόγω αναπηρίας και πρόωρου θανάτου. Ο δείκτης αυτός, γνωστός ως DALYs (Disability-Adjusted Life Years), τις κατατάσσει στην πέμπτη θέση των αιτιών συνολικού φορτίου νόσου παγκοσμίως.
Την ίδια στιγμή, η πρόσβαση σε θεραπεία παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Υπολογίζεται ότι μόλις περίπου το 9% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη λαμβάνει στοιχειωδώς επαρκή φροντίδα, ενώ σε 90 χώρες το αντίστοιχο ποσοστό πέφτει κάτω από το 5%.
Από τις 204 χώρες και περιοχές που εξετάστηκαν, μόνο λίγες χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία, ξεπερνούν το 30% στην κάλυψη θεραπείας. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τα μεγάλα κενά στα συστήματα ψυχικής υγείας διεθνώς.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στις σχετικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, είναι κρίσιμη για τη βελτίωση της κατάστασης. Αυτό, όπως σημειώνουν, απαιτεί συντονισμένη διεθνή δράση και σταθερές επενδύσεις.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
«Οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 2023 μία από τις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα», επισημαίνει η Αλίζε Φεράρι, επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Κέντρο Έρευνας Ψυχικής Υγείας του Κουίνσλαντ και συνεργαζόμενη επίκουρη καθηγήτρια στο IHME.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο αριθμός των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψη τις ηλικιακές διαφορές του πληθυσμού, αυξήθηκε από 14.156,51 ανά 100.000 κατοίκους το 1990 σε 19.551,86 το 2023.
Την ίδια χρονιά, οι συγκεκριμένες παθήσεις αντιστοιχούσαν στη χώρα μας σε 325.000 DALYs, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας. Ο αριθμός αυτός είναι αυξημένος κατά 135,5% σε σχέση με το 1990.
Συνολικά, αντιπροσώπευαν το 8,5% του συνολικού φορτίου νόσου από όλες τις αιτίες στην Ελλάδα, αποτελώντας την πέμπτη σημαντικότερη αιτία DALYs το 2023. Το μεγαλύτερο μέρος αποδίδεται στις αγχώδεις διαταραχές και στη μείζονα κατάθλιψη.
Τέλος, η κυρία Φεράρι σημειώνει ότι το 2023 ο δείκτης DALYs για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα έφτασε τα 3.005,1 ανά 100.000 κατοίκους. Η επίδοση είναι ελαφρώς υψηλότερη από τη δυτική Ευρώπη, όπου ο αντίστοιχος δείκτης ήταν 2.744,5, και σημαντικά πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο των 2.070,5 ανά 100.000 πληθυσμού.
