Η ευρωπαϊκή πίεση για «καθαρούς» λογαριασμούς ενέργειας, οι επιφυλάξεις των δήμων και η δύσκολη εξίσωση της εφαρμογής – Πως τα τέλη τρίτων θολώνουν την εικόνα του λογαριασμού
Ένα μοντέλο είσπραξης που εφαρμόζεται σχεδόν αδιάλειπτα εδώ και μισό αιώνα στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας οδεύει προς το τέλος του. Η κυβέρνηση δρομολογεί την αποσύνδεση των δημοτικών τελών από το ηλεκτρικό ρεύμα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια συνολική αναμόρφωση των λογαριασμών, οι οποίοι επί δεκαετίες λειτουργούσαν όχι μόνο ως μέσο πληρωμής της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και ως εισπρακτικός μηχανισμός φόρων και τελών υπέρ τρίτων.
Η αλλαγή ευθυγραμμίζεται με τη νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση για «καθαρούς» λογαριασμούς ενέργειας, ωστόσο η εφαρμογή της μετατίθεται για το 2028, αναδεικνύοντας τις τεχνικές δυσκολίες δημιουργίας ενός νέου μηχανισμού είσπραξης, αλλά και τις έντονες επιφυλάξεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τις επιπτώσεις στα έσοδά της.
Ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος ανακοίνωσε χθες (26/6) ότι από την 1η Ιανουαρίου 2028 τα δημοτικά τέλη θα πάψουν να εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας και θα καταβάλλονται με διαφορετικό μηχανισμό, ο οποίος θα καθοριστεί με Προεδρικό Διάταγμα και θα θυμίζει, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, το μοντέλο είσπραξης του ΕΝΦΙΑ, με ετήσια εκκαθάριση και δυνατότητα αποπληρωμής σε δώδεκα δόσεις.
Η μεταρρύθμιση αποτελεί πάγιο αίτημα τόσο των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας όσο και της αγοράς, καθώς οι λογαριασμοί έχουν εξελιχθεί σε ένα πολυσύνθετο εισπρακτικό εργαλείο, στο οποίο το κόστος της ίδιας της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί πλέον μόνο ένα μέρος του τελικού ποσού που πληρώνει ο καταναλωτής.
Ωστόσο, η επιλογή της κυβέρνησης να μεταθέσει την εφαρμογή για το 2028 δείχνει ότι πρόκειται για μια μεταρρύθμιση με σημαντικές τεχνικές αλλά και πολιτικές δυσκολίες. Από τη μία απαιτείται η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος που θα συνδέει τους δήμους με τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και θα διασφαλίζει την ορθή βεβαίωση των οφειλών. Από την άλλη, η αλλαγή αφορά άμεσα τα οικονομικά των δήμων, οι οποίοι σήμερα απολαμβάνουν υψηλή εισπραξιμότητα ακριβώς επειδή τα δημοτικά τέλη είναι ενσωματωμένα στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η μετάθεση της εφαρμογής μετά το 2027 αφήνει εκτός της επόμενης εκλογικής περιόδου μια ιδιαίτερα ευαίσθητη μεταρρύθμιση, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από την Τοπική Αυτοδιοίκηση αλλά και να ανοίξει τη συζήτηση για το πώς θα διασφαλιστούν τα έσοδα των δήμων όταν χαθεί ο σημερινός μηχανισμός είσπραξης.
Ένας λογαριασμός που έχει πάψει να αφορά μόνο το ρεύμα
Η συζήτηση για τα δημοτικά τέλη επαναφέρει στο προσκήνιο ένα διαχρονικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας: ο λογαριασμός που λαμβάνει ο καταναλωτής δεν αντανακλά μόνο την αξία του ηλεκτρισμού που καταναλώνει.
Εκτός από την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, περιλαμβάνει τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις για τη χρήση του συστήματος μεταφοράς και του δικτύου διανομής, τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), το ΕΤΜΕΑΡ, τα δημοτικά τέλη, τον δημοτικό φόρο, το τέλος υπέρ της ΕΡΤ, τον ΦΠΑ και άλλες επιβαρύνσεις.
Το αποτέλεσμα είναι πολλές φορές η αξία της ίδιας της ηλεκτρικής ενέργειας να αποτελεί μειοψηφία του τελικού λογαριασμού.
Χαρακτηριστικό είναι παράδειγμα λογαριασμού για μηνιαία κατανάλωση μόλις 230 κιλοβατωρών. Η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας ανέρχεται σε μόλις 30,03 ευρώ, ενώ το συνολικό πληρωτέο ποσό διαμορφώνεται στα 84,11 ευρώ.
Με άλλα λόγια, μόλις το 36% του λογαριασμού αφορά την αγορά ηλεκτρικού ρεύματος.
Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις φτάνουν τα 21,25 ευρώ, τα δημοτικά τέλη και ο δημοτικός φόρος τα 26,11 ευρώ, ενώ η ΕΡΤ και οι λοιποί φόροι προσθέτουν σχεδόν ακόμη 7 ευρώ. Συνολικά, περισσότερα από 54 ευρώ του λογαριασμού αφορούν επιβαρύνσεις που δεν συνδέονται άμεσα με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Το παράδειγμα εξηγεί γιατί ακόμη και όταν ένα νοικοκυριό μειώνει σημαντικά την κατανάλωσή του, ο τελικός λογαριασμός δεν υποχωρεί αντίστοιχα. Οι προμηθευτές ανταγωνίζονται μόνο στο σκέλος της προμήθειας, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των υπόλοιπων χρεώσεων καθορίζεται από το κράτος ή αποτελεί έσοδο τρίτων φορέων.
Η αντίδραση των εταιρειών
Το θέμα των «φορτωμένων» λογαριασμών έθεσε πρόσφατα με επιστολή του προς τους συναρμόδιους υπουργούς και ο Σύνδεσμος των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΣΠΕΝ), υποστηρίζοντας ότι η επιβάρυνση των λογαριασμών με φόρους και τέλη που δεν σχετίζονται με την κατανάλωση ρεύματος δυσκολεύει τους καταναλωτές να εξοφλούν εγκαίρως τις οφειλές τους και δημιουργεί στρεβλή εικόνα για το πραγματικό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.
Μάλιστα, επισημαίνει ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης όχι μόνο διατηρούσε το υφιστάμενο καθεστώς, αλλά προέβλεπε και αύξηση του ύψους των τελών που εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Σε μια αγορά όπου οι ληξιπρόθεσμες οφειλές έχουν ήδη ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ, ο Σύνδεσμος προειδοποιεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα επιβάρυνε ακόμη περισσότερο τους συνεπείς καταναλωτές, ενώ παράλληλα θα αύξανε το ήδη υψηλό διοικητικό και διαχειριστικό κόστος που αναλαμβάνουν οι προμηθευτές για την είσπραξη τελών υπέρ τρίτων.
Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση
Η ελληνική πρωτοβουλία ευθυγραμμίζεται και με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις να απαλλαγούν οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας από χρεώσεις που δεν συνδέονται με το ενεργειακό προϊόν.
Στο στρατηγικό σχέδιο πολιτικής “Affordable Energy Action Plan”, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας και την απομάκρυνση των μη ενεργειακών τελών από αυτούς. Αντίστοιχα, στο “Citizens Energy Package” προβλέπονται κατευθύνσεις για την απαλοιφή φόρων και εισφορών που δεν σχετίζονται με την ενέργεια, ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να συγκρίνουν ευκολότερα τα τιμολόγια των προμηθευτών.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι ευρωπαϊκοί ρυθμιστικοί οργανισμοί ACER και CEER, οι οποίοι έχουν επισημάνει ότι οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να περιλαμβάνουν αποκλειστικά τις χρεώσεις που σχετίζονται με την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή και την προμήθεια της ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ φόροι και λοιπές επιβαρύνσεις θα πρέπει να εισπράττονται μέσω διαφορετικών μηχανισμών.
Το μεγάλο στοίχημα
Παρά τις εξαγγελίες, όμως η εφαρμογή της μεταρρύθμισης μόνο εύκολη δεν θεωρείται.
Το μεγάλο ερώτημα που εκφράζουν στην αγορά ηλεκτρισμού είναι αν μπορεί να δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός είσπραξης που θα διατηρήσει τα υψηλά ποσοστά εισπραξιμότητας των δημοτικών τελών χωρίς να δημιουργήσει νέα γενιά ληξιπρόθεσμων οφειλών ή να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους πολίτες και τη δημόσια διοίκηση.
Αν η μεταρρύθμιση υλοποιηθεί όπως σχεδιάζεται, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη αλλαγή στη δομή των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας από την απελευθέρωση της αγοράς. Για πρώτη φορά, ο καταναλωτής θα μπορεί να γνωρίζει με σαφήνεια ποιο μέρος του ποσού που πληρώνει αφορά πράγματι το ηλεκτρικό ρεύμα και ποιο αντιστοιχεί σε φόρους, τέλη και άλλες επιβαρύνσεις υπέρ τρίτων.
