Η πιθανή επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών προκαλεί νέα σύγκρουση στην Ουάσιγκτον. Το «αγκάθι» των S-400 και οι νομοθετικοί περιορισμοί
Ηυπόθεση της πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 εξελίσσεται σε ένα νέο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ουάσιγκτον, με το Κογκρέσο, το ελληνοαμερικανικό λόμπι και άλλες οργανώσεις να επιχειρούν να διατηρήσουν τους περιορισμούς που έχουν τεθεί στην Άγκυρα λόγω της αγοράς των ρωσικών πυραυλικών συστημάτων S-400.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τις επαφές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη απόφαση από την αμερικανική κυβέρνηση για επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Η τελική απόφαση αναμένεται να κριθεί από τη δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στη διάθεση του Λευκού Οίκου να ενισχύσει ξανά τις σχέσεις με την Άγκυρα και στις αντιδράσεις ενός Κογκρέσου που έχει ήδη θεσπίσει αυστηρό νομικό πλαίσιο γύρω από την κατοχή των S-400 από την Τουρκία.
Η ελληνική θέση: «Δεν υπάρχει βέτο, αλλά υπάρχουν ζητήματα ασφαλείας»
Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, αναγνωρίζοντας ότι οι αποφάσεις για τις αμερικανικές εξαγωγές οπλικών συστημάτων αποτελούν κυριαρχικό δικαίωμα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, όμως, η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι έχει κάθε δικαίωμα και υποχρέωση να μεταφέρει στους συμμάχους της τις ανησυχίες της για ζητήματα που επηρεάζουν τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην Αθήνα τονίζεται ότι η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, όμως εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές εκκρεμότητες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η διατήρηση του casus belli από την τουρκική Εθνοσυνέλευση, οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά και οι διαφωνίες για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Για τον λόγο αυτό, η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε απόφαση για την πώληση προηγμένων αμερικανικών οπλικών συστημάτων προς την Άγκυρα θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς εγγυήσεις ότι αυτά δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον άλλου κράτους-μέλους της Συμμαχίας.
Η επιστολή στο Κογκρέσο και η προσπάθεια μπλοκαρίσματος μιας συμφωνίας
Το θέμα έχει πλέον μεταφερθεί στο αμερικανικό Κογκρέσο, όπου οι αντίπαλοι μιας πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στα F-35 υπενθυμίζουν ότι η απομάκρυνση της Άγκυρας από το πρόγραμμα το 2019 δεν ήταν μια απλή πολιτική επιλογή.
Συνδέθηκε άμεσα με την απόφαση της Τουρκίας να αποκτήσει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, μια κίνηση που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον λόγω των φόβων για διαρροή τεχνολογικών δεδομένων του αμερικανικού μαχητικού.
Η πρώτη οργανωμένη δημόσια αντίδραση στο Κογκρέσο ήρθε από τη Δημοκρατική βουλευτή της Νεβάδα, Ντίνα Τάιτους, η οποία συγκέντρωσε τις υπογραφές 18 βουλευτών σε επιστολή προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Οι υπογράφοντες ζητούν να διασφαλιστεί ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα σεβαστεί την υφιστάμενη νομοθεσία και προειδοποιούν ότι το Κογκρέσο είναι έτοιμο να παρέμβει σε περίπτωση που επιχειρηθεί αλλαγή πολιτικής χωρίς την απαραίτητη έγκριση.
Όπως εξηγεί ο Θάνος Νταβέλης, Διευθυντής Δημοσίων Σχέσεων του Ελληνοαμερικανικού Συμβουλίου Ηγεσίας (HALC), η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί την πρώτη συντονισμένη αντίδραση στο αμερικανικό νομοθετικό σώμα.
«Η Ντίνα Τάιτους έχει μαζέψει διάφορους, κυρίως Δημοκρατικούς βουλευτές, 18 συγκεκριμένους, που έχουν στείλει μια επιστολή στους ηγέτες της Βουλής, έτσι ώστε να είναι έτοιμοι να κινηθούν και να αποτρέψουν οποιαδήποτε κίνηση δούμε από τον πρόεδρο Τραμπ σχετικά με τα F-35», αναφέρει.
Ωστόσο, η στάση στους Ρεπουμπλικάνους εμφανίζεται διαφορετική.
Αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές εκφράζουν επίσης επιφυλάξεις για μια πιθανή πώληση, αλλά επιλέγουν πιο διακριτικές κινήσεις.
«Οι Ρεπουμπλικάνοι φαίνεται να κινούνται εσωτερικά. Δεν θέλουν να βάλουν το όνομά τους στην επιστολή αυτή και προσπαθούν να πείσουν εσωτερικά την κυβέρνηση Τραμπ και να αξιοποιήσουν τις διάφορες επαφές που έχουν», σημειώνει ο κ. Νταβέλης.
Το νομικό εμπόδιο των S-400 και η «γκρίζα ζώνη» της κατοχής
Το βασικό επιχείρημα όσων αντιδρούν στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αφορά το υφιστάμενο αμερικανικό νομοθετικό πλαίσιο.
Η αγορά των S-400 από τη Ρωσία οδήγησε στην εφαρμογή του νόμου CAATSA, ο οποίος προβλέπει κυρώσεις σε χώρες που προχωρούν σε σημαντικές αγορές αμυντικού εξοπλισμού από τη Μόσχα.
Παράλληλα, μέσα από τους αμερικανικούς αμυντικούς προϋπολογισμούς έχουν ενσωματωθεί διατάξεις που συνδέουν άμεσα την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 με την απομάκρυνση των ρωσικών συστημάτων.
«Το θέμα ξεκίνησε στην πρώτη θητεία του προέδρου Τραμπ. Η Βουλή και η Γερουσία είχαν περάσει τον νόμο CAATSA, ο οποίος δεν είχε να κάνει μόνο με την Τουρκία, αλλά ήταν ένας τρόπος ώστε η κυβέρνηση της Αμερικής να μπορεί να επιβάλει κυρώσεις σε κράτη που αγοράζουν αμυντικά συστήματα από χώρες όπως η Ρωσία», εξηγεί ο Θάνος Νταβέλης.
Όπως προσθέτει, μετά την απόφαση της Άγκυρας για τους S-400, το Κογκρέσο προχώρησε σε επιπλέον νομοθετικές παρεμβάσεις.
«Υπάρχουν δύο νομοθετήματα τα οποία προβλέπουν ουσιαστικά ότι δεν μπορούν να πάνε τα F-35 στην Τουρκία εφόσον ακόμα κατέχει τα S-400».
Το κρίσιμο σημείο αφορά πλέον την ερμηνεία της λέξης «κατοχή».
Η αμερικανική νομοθεσία δεν εξετάζει μόνο εάν τα S-400 είναι ενεργοποιημένα ή χρησιμοποιούνται, αλλά εάν η Τουρκία εξακολουθεί να έχει τον έλεγχο του συστήματος.
Έτσι, ένα από τα σενάρια που συζητούνται είναι η απομάκρυνση των S-400 από την Τουρκία ή η μεταφορά τους σε τρίτη χώρα, ώστε να υποστηριχθεί ότι δεν υπάρχει πλέον το συγκεκριμένο νομικό εμπόδιο.
Ο φόβος της Ουάσιγκτον για την τεχνολογία stealth του F-35
Πέρα από τις νομικές διατάξεις, η μεγαλύτερη ανησυχία των Ηνωμένων Πολιτειών αφορά την προστασία της τεχνολογίας του F-35.
Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι η συνύπαρξη του ρωσικού συστήματος S-400 με το αμερικανικό μαχητικό πέμπτης γενιάς θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή πολύτιμων πληροφοριών για τις δυνατότητες stealth, τα ηλεκτρονικά συστήματα και τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά του αεροσκάφους.
«Υπάρχει κίνδυνος ότι τα S-400 μπορούν να καταγράψουν ή να πάρουν διάφορα στοιχεία τα οποία είναι μυστικά της Αμερικής γύρω από αυτά τα F-35 και μετά αυτά να μεταφερθούν στους Ρώσους», τονίζει ο κ. Νταβέλης.
Αυτός ήταν άλλωστε ο βασικός λόγος για τον οποίο η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα το 2019, παρά το γεγονός ότι συμμετείχε σε αυτό από το 2007 ως συμπαραγωγός χώρα.
Οι επόμενες κινήσεις του ελληνοαμερικανικού λόμπι
Η προσπάθεια άσκησης πίεσης στην Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται μόνο στις ελληνοαμερικανικές οργανώσεις.
Σύμφωνα με τον Θάνο Νταβέλη, στο ζήτημα εμπλέκονται και άλλες οργανώσεις, μεταξύ αυτών και φορείς της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας.
«Οι Αμερικανοεβραίοι συνεχίζουν να είναι μια δυνατή πολιτική φωνή. Είναι καλά οργανωμένοι και κινούνται αντίστοιχα στην Ουάσιγκτον γύρω από το θέμα των F-35», σημειώνει.
Παράλληλα, το HALC συνεχίζει τις επαφές του με μέλη του Κογκρέσου, κυβερνητικούς αξιωματούχους και δεξαμενές σκέψης στην αμερικανική πρωτεύουσα.
«Είμαστε σε επικοινωνία με διάφορους φορείς και στην κυβέρνηση και στο Κογκρέσο και σε διάφορες δεξαμενές σκέψης, έτσι ώστε να έχουμε αυτό το αποτέλεσμα», αναφέρει.
Η επόμενη φάση της αντιπαράθεσης αναμένεται να κριθεί στην Ουάσιγκτον, ανάμεσα στην επιθυμία του Λευκού Οίκου για επαναπροσέγγιση με την Άγκυρα και στη στάση ενός Κογκρέσου που έχει ήδη χτίσει ένα ισχυρό νομικό «τείχος» γύρω από το ζήτημα των S-400.
Όπως εκτιμά ο Θάνος Νταβέλης:
«Αν κινητοποιηθεί το Κογκρέσο αρκετά, μπορούμε να δούμε κάποιο αποτέλεσμα».
