Στην προετοιμασία ενός νέου μοντέλου διαχείρισης και χρέωσης των απορριμμάτων στα νησιά προχωρούν ο ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης για την εκπόνηση του ερευνητικού προγράμματος «Πληρώνω όσο Πετάω, για νησιωτικούς Δήμους».
Το πρόγραμμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τον τουριστικό κλάδο, καθώς η παραγωγή απορριμμάτων στα νησιά παρουσιάζει έντονη εποχικότητα, ενώ μεταξύ των επιχειρήσεων που επηρεάζονται άμεσα από το σχετικό θεσμικό πλαίσιο βρίσκονται οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες. Ειδικότερα, για τους δήμους με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων προβλέπεται εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» στα κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα με περισσότερες από 100 κλίνες.
Η βασική αλλαγή που εξετάζεται είναι η μετάβαση από το σημερινό μοντέλο, όπου τα τέλη καθαριότητας συνδέονται κατά κύριο λόγο με την επιφάνεια ενός ακινήτου, σε ένα περισσότερο αναλογικό σύστημα, στο οποίο η χρέωση θα λαμβάνει υπόψη την πραγματική ποσότητα αποβλήτων που παράγεται. Το μοντέλο «Πληρώνω όσο Πετάω» προβλέπει συνδυασμό πάγιου και μεταβλητού τέλους, με το δεύτερο να διαμορφώνεται ανάλογα με την παραγωγή απορριμμάτων.
Στο επίκεντρο της διαχείρισης απορριμμάτων ενοδοχεία και εστίαση
Η ίδια η προγραμματική σύμβαση αναδεικνύει τη σημασία του νέου συστήματος για τους μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων, αναφέροντας ενδεικτικά τις ξενοδοχειακές μονάδες και τις επιχειρήσεις εστίασης.
Όπως επισημαίνεται, με το υφιστάμενο σύστημα μία μεγάλη επιχείρηση επιβαρύνεται με βάση την επιφάνειά της, ανεξάρτητα από τις πραγματικές ποσότητες απορριμμάτων που παράγει. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις τουριστικές επιχειρήσεις, καθώς η παραγωγή αποβλήτων παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις μέσα στο έτος εξαιτίας της εποχικότητας του τουρισμού.
Το νέο μοντέλο επιδιώκει επομένως να δημιουργήσει οικονομικό κίνητρο για περιορισμό των απορριμμάτων, καλύτερη διαλογή στην πηγή και αύξηση της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με τη σύμβαση, η διεθνής εμπειρία από αντίστοιχα συστήματα έχει δείξει ότι μπορούν να καταστήσουν τα δημοτικά τέλη περισσότερο ανταποδοτικά, αυξάνοντας παράλληλα την ανακύκλωση και περιορίζοντας το συνολικό κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων.
Τρία διαφορετικά συστήματα θα εξεταστούν για την διαχείριση απορριμμάτων
Το ερευνητικό πρόγραμμα θα υλοποιηθεί σε τέσσερις φάσεις. Αρχικά θα πραγματοποιηθεί μελέτη της παραγωγής αποβλήτων, με καταγραφή των ποσοτήτων, της σύνθεσης και της εποχικότητάς τους.
Στη δεύτερη φάση θα εξεταστούν τρεις διαφορετικές τεχνολογικές λύσεις: ειδικές σακούλες με barcode ή RFID, κάδοι με σύστημα ζύγισης και RFID στα απορριμματοφόρα και «έξυπνοι» κάδοι στους οποίους η πρόσβαση θα πραγματοποιείται μέσω κάρτας.
Θα ακολουθήσει πιλοτική εφαρμογή του συστήματος σε μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων και σε έναν έως δύο οικισμούς. Στο στάδιο αυτό προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη ψηφιακής υποδομής και λογισμικού, καθώς και η δυνατότητα διασύνδεσης με λογαριασμούς ύδρευσης ή ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα θα πραγματοποιηθούν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των χρηστών.
Η τέταρτη και τελευταία φάση αφορά τη διαμόρφωση της τιμολογιακής πολιτικής. Σε αυτή θα προσδιοριστούν, μεταξύ άλλων, τα είδη αποβλήτων που θα ενταχθούν στο σύστημα, οι υπόχρεοι, οι μονάδες μέτρησης, η αναλογία των ανταποδοτικών τελών και οι τρόποι υπολογισμού, είσπραξης ή επιστροφής χρημάτων.
Γιατί το σύστημα έχει ιδιαίτερη σημασία στα νησιά
Η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί μεγαλύτερη πρόκληση για τους μικρούς νησιωτικούς δήμους, καθώς το κόστος μεταφοράς και διάθεσης σύμμεικτων αποβλήτων είναι δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με τους διαθέσιμους πόρους τους.
Σύμφωνα με τη σύμβαση, η εφαρμογή του «Πληρώνω όσο Πετάω» μπορεί να περιορίσει αυτό το κόστος, να ενισχύσει τη διαλογή στην πηγή και την ανακύκλωση και να συμβάλει στη μείωση των τελών καθαριότητας. Παράλληλα, η έγκαιρη εφαρμογή τέτοιων συστημάτων μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση των δήμων σε χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η διάσταση αυτή αποκτά πρόσθετο βάρος για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, όπου κατά τους θερινούς μήνες η τουριστική κίνηση αυξάνει σημαντικά τον πραγματικό πληθυσμό και κατ’ επέκταση τις ανάγκες αποκομιδής και διαχείρισης απορριμμάτων.
Πρόγραμμα 12 μηνών με προϋπολογισμό 150.000 ευρώ
Την επιστημονική υλοποίηση του έργου αναλαμβάνει το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με επιστημονική υπεύθυνη την καθηγήτρια της Σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών Ειρήνη Κορωνάκη. Από την πλευρά του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου επιστημονικός υπεύθυνος ορίζεται ο γενικός διευθυντής του φορέα, Δρ. Χρήστος Γαμβρούδης.
Η συνολική διάρκεια της προγραμματικής σύμβασης ορίζεται σε 12 μήνες, με το πρώτο παραδοτέο να προβλέπεται τρεις μήνες μετά την υπογραφή και την πιλοτική εφαρμογή να ολοκληρώνεται στον ένατο μήνα.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του ερευνητικού έργου ανέρχεται σε 150.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και χρηματοδοτείται από πόρους του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου.
Με την ολοκλήρωση του προγράμματος θα υπάρχει πλέον ένα συγκεκριμένο μοντέλο για το πώς μπορεί να εφαρμοστεί το «Πληρώνω όσο Πετάω» στις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών δήμων, με τις ξενοδοχειακές και τουριστικές επιχειρήσεις να αποτελούν κρίσιμο μέρος της εξίσωσης λόγω του όγκου αλλά και της έντονης εποχικότητας των αποβλήτων που συνδέονται με την τουριστική δραστηριότητα.
