Κάτοικοι του νησιού έφεραν τα πρώτα δέντρα στην Ελλάδα από την Αίγυπτο και τα φύτεψαν – Οι ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες, σε συνδυασμό με τα θαλασσινά εδάφη των Δωδεκανήσων, διαμόρφωσαν σταδιακά μια ξεχωριστή τοπική ποικιλία
Μοιάζει εξωτική, μυρίζει έντονα και η γεύση της διχάζει. Η γκαβάφα, η ελληνική εκδοχή της γνωστής γκουάβας (guava), καλλιεργείται συστηματικά σχεδόν αποκλειστικά σε ένα ελληνικό νησί: τη Λέρο και αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα προϊόντα των Δωδεκανήσων.
Αν και η γκουάβα κατάγεται από το Μεξικό και την Κεντρική και Νότια Αμερική, το ταξίδι της στην Ελλάδα ξεκίνησε τη δεκαετία του 1950. Τότε, κάτοικοι της Λέρου που επέστρεψαν από την Αίγυπτο έφεραν μαζί τους τα πρώτα δέντρα και τα φύτεψαν στο νησί. Οι ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες, σε συνδυασμό με τα θαλασσινά εδάφη των Δωδεκανήσων, διαμόρφωσαν σταδιακά μια ξεχωριστή τοπική ποικιλία, με διακριτά γευστικά χαρακτηριστικά.
Σήμερα στη Λέρο υπολογίζεται ότι καλλιεργούνται περίπου 3.000 έως 4.000 δέντρα γκαβάφες και στο νησί ξεχωρίζουν δύο βασικές ποικιλίες: η λευκή, γνωστή και ως βουτυράτη, που ωριμάζει νωρίτερα, και η κόκκινη γκαβάφα.
Τι γεύση έχει η γκαβάφα
Το πρώτο που αντιλαμβάνεται κανείς είναι το έντονο άρωμά της, το οποίο θυμίζει ένα μείγμα από passion fruit, ανανά και μπανάνα. Η γεύση της, ωστόσο, είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Είναι ιδιαίτερη, με στυφές νότες, βουτυράτη υφή, ελαφριά γλυκύτητα αλλά και μια χαρακτηριστική υπόξινη επίγευση.
Ο καρπός έχει διάμετρο από 3 έως 10 εκατοστά, λεία ή ελαφρώς ανώμαλη επιφάνεια και ωχροπράσινο χρώμα, το οποίο κατά την ωρίμανση μετατρέπεται σε κίτρινο ή ροζ, ανάλογα με την ποικιλία. Η φλούδα του είναι πικρή, αλλά ιδιαίτερα πλούσια σε πολύτιμες φυτοχημικές ουσίες.
Παρότι η γκαβάφα τρώγεται και φρέσκια, οι πολλοί και σκληροί σπόροι της κάνουν την κατανάλωσή της λιγότερο εύκολη. Για τον λόγο αυτό οι περισσότεροι παραγωγοί και κάτοικοι της Λέρου προτιμούν να τη μεταποιούν, παρασκευάζοντας χυμούς, γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες και ζελέ.
Ένα από τα πιο δημοφιλή τοπικά γευστικά «μυστικά» είναι ο συνδυασμός της με γιαούρτι ή παγωτό, καθώς η έντονη γεύση της ισορροπεί ιδανικά με τα γαλακτοκομικά.
Η γκαβάφα ξεχωρίζει επίσης και για τη θρεπτική της αξία. Περιέχει ιδιαίτερα υψηλές ποσότητες βιταμίνης C – περίπου τετραπλάσιες από εκείνες ενός πορτοκαλιού – ενώ αποτελεί πολύ καλή πηγή καλίου και μαγνησίου. Η συνολική διατροφική της αξία θεωρείται αντίστοιχη με εκείνη του ακτινιδίου.
Πότε θα φάμε γκαβάφα στη Λέρο
Όσοι επισκεφθούν τη Λέρο μέσα στο καλοκαίρι δύσκολα θα δοκιμάσουν φρέσκια γκαβάφα, καθώς η συγκομιδή της ξεκινά στις αρχές Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στα τέλη Οκτωβρίου.
Έτσι, οι επισκέπτες του νησιού στις αρχές του φθινοπώρου έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τον ιδιαίτερο αυτό καρπό, είτε φρέσκο είτε σε μία από τις πολλές παραδοσιακές παρασκευές που έχουν καθιερώσει τη λεριώτικη γκαβάφα ως ένα από τα πιο ξεχωριστά τοπικά προϊόντα της Ελλάδας.
