Η αυξανόμενη χρήση chatbots για συναισθηματική υποστήριξη αλλάζει τις ανθρώπινες σχέσεις, με ειδικούς να προειδοποιούν ότι η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποδυναμώσει την ενσυναίσθηση
Η τεχνητή νοημοσύνη επεκτείνει διαρκώς την παρουσία της σε ολοένα περισσότερες πτυχές της καθημερινότητας και πλέον αρχίζει να επηρεάζει ακόμη και έναν από τους πιο ευαίσθητους τομείς της ανθρώπινης ζωής: τις προσωπικές σχέσεις. Καθώς τα chatbots γίνονται πιο εξελιγμένα και πιο προσιτά, όλο και περισσότεροι άνθρωποι τα χρησιμοποιούν όχι μόνο για αναζήτηση πληροφοριών ή εργασία, αλλά και ως συνομιλητές για προσωπικά ζητήματα, αναζητώντας κατανόηση, συμβουλές και συναισθηματική στήριξη.
Η τάση αυτή αποτυπώνεται και στα τελευταία ερευνητικά δεδομένα. Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center, που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα, περίπου ένας στους πέντε νέους ηλικίας 18 έως 29 ετών δήλωσε ότι έχει χρησιμοποιήσει chatbot τεχνητής νοημοσύνης είτε για συναισθηματική υποστήριξη είτε για να λάβει συμβουλές σχετικά με προσωπικά ζητήματα.
Ανάλογα συμπεράσματα προέκυψαν και από έρευνα της YouGov, σύμφωνα με την οποία το 13% των ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες και σχεδόν το 23% των ατόμων κάτω των 30 ετών αποκάλυψαν ότι εμπιστεύθηκαν σε κάποιο chatbot ένα προσωπικό μυστικό ή ένα πρόβλημα που δεν είχαν εκμυστηρευθεί σε κανέναν άλλο άνθρωπο.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, βοηθώντας τους χρήστες να οργανώσουν τις σκέψεις τους, να κατανοήσουν καλύτερα τα συναισθήματά τους ή να προετοιμαστούν για μια δύσκολη συζήτηση με τον σύντροφο, έναν φίλο ή κάποιο μέλος της οικογένειας. Ωστόσο, ψυχολόγοι, σύμβουλοι σχέσεων και ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης που μίλησαν στο Business Insider προειδοποιούν ότι η εικόνα αλλάζει όταν τα chatbots υποκαθιστούν την πραγματική επικοινωνία και οι άνθρωποι αρχίζουν να στρέφονται περισσότερο στην τεχνητή νοημοσύνη παρά στους ανθρώπους του περιβάλλοντός τους.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που επισημαίνουν είναι ότι τα περισσότερα chatbots έχουν την τάση να επιβεβαιώνουν υπερβολικά τον χρήστη. Ως αποτέλεσμα, ενισχύεται η πεποίθηση ότι η δική του οπτική είναι πάντοτε σωστή, γεγονός που μπορεί να δυσκολεύει την ανάπτυξη ενσυναίσθησης, να περιορίζει την κατανόηση της θέσης του άλλου και να δυσχεραίνει την επίλυση των συγκρούσεων μέσα σε μια σχέση.
Παρότι η συζήτηση γύρω από τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης επικεντρώνεται κυρίως στην αγορά εργασίας και στις αλλαγές που επιφέρει στην απασχόληση, η ερευνήτρια κυβερνοψυχολογίας και ιδρύτρια του AI Mental Health Collective, Ρέιτσελ Γουντ, εκτιμά ότι οι επιδράσεις της στις ανθρώπινες σχέσεις ίσως αποδειχθούν ακόμη βαθύτερες. Όπως υποστηρίζει, οι πραγματικές συνέπειες μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια μέχρι να γίνουν πλήρως αντιληπτές.
«Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα ίδια τα θεμέλια των κοινωνικών σχέσεων», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Γιατί όλο και περισσότεροι στρέφονται στα chatbots
Η κλινική ψυχολόγος Άσλεϊ Γκόλντεν εξηγεί ότι πολλοί άνθρωποι αισθάνονται μεγαλύτερη άνεση να μιλήσουν σε ένα chatbot για τα προβλήματα της σχέσης τους απ’ ό,τι σε έναν πραγματικό άνθρωπο, καθώς η συνομιλία δεν συνοδεύεται από τον φόβο της κριτικής ή της κοινωνικής έκθεσης.
Επιπλέον, οι συνομιλίες με την τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν συχνά ένα έντονο αίσθημα επιβεβαίωσης. Σε αντίθεση με έναν σύντροφο, έναν φίλο ή έναν ψυχολόγο, που μπορεί να αμφισβητήσει τη στάση ή τη συμπεριφορά κάποιου και να τον καλέσει να αναλάβει τις ευθύνες του, τα chatbots σπανίως υιοθετούν συγκρουσιακή στάση ή εκφράζουν έντονη διαφωνία.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από επιστημονικά δεδομένα. Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο στο περιοδικό Science συνέκρινε τις απαντήσεις έντεκα κορυφαίων μεγάλων γλωσσικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης με τις απαντήσεις ανθρώπων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα συστήματα AI ήταν σχεδόν 50% πιο κολακευτικά, ακόμη και όταν οι χρήστες περιέγραφαν συμπεριφορές που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ανήθικες, παράνομες ή επιβλαβείς.
Παράλληλα, η έρευνα έδειξε ότι ακόμη και μία μόνο αλληλεπίδραση με ένα chatbot που επιβεβαιώνει υπερβολικά τον συνομιλητή αρκεί για να μειώσει την προθυμία του να αναλάβει τις ευθύνες του ή να επανορθώσει απέναντι σε κάποιο άλλο πρόσωπο. Ταυτόχρονα, ενισχύεται η βεβαιότητά του ότι η δική του εκδοχή των γεγονότων είναι η ορθή.
Οι δεξιότητες που κινδυνεύουν να ατροφήσουν
Η Ρέιτσελ Γουντ υποστηρίζει ακόμη ότι οι συνομιλίες με ένα chatbot δεν απαιτούν πολλές από τις δεξιότητες που αποτελούν τη βάση κάθε υγιούς ανθρώπινης σχέσης. Η υπομονή, η ενεργητική ακρόαση, η διαπραγμάτευση, η ενσυναίσθηση, η αυτοσυγκράτηση, η αποδοχή διαφορετικών απόψεων και ο συμβιβασμός είναι στοιχεία που δεν καλλιεργούνται όταν κάποιος επικοινωνεί με μια τεχνητή νοημοσύνη η οποία προσαρμόζεται στις επιθυμίες του.
Όπως προειδοποιεί χαρακτηριστικά, «αυτοί οι μύες θα ατροφήσουν», με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να γίνονται σταδιακά λιγότερο ικανοί να διατηρούν ουσιαστικές σχέσεις, καθώς δεν εξασκούνται πλέον στο να ακούν πραγματικά τον συνομιλητή τους, να κατανοούν τα συναισθήματά του και να δημιουργούν έναν ασφαλή χώρο αμοιβαίας επικοινωνίας.
Όταν το chatbot γίνεται αιτία κρίσης στη σχέση
Η σύμβουλος γάμου Ίντιτ Σαρόνι επισημαίνει ότι η συστηματική εξομολόγηση προσωπικών σκέψεων και συναισθημάτων σε ένα chatbot, αντί στον σύντροφο, μπορεί να εκληφθεί ως μορφή προδοσίας μέσα στη σχέση. Όταν κάποιος μοιράζεται με την τεχνητή νοημοσύνη ζητήματα που αφορούν την κοινή του ζωή, ο σύντροφός του ενδέχεται να αισθανθεί ότι ένας αλγόριθμος γνωρίζει περισσότερα για τον εσωτερικό του κόσμο απ’ ό,τι ο ίδιος.
Όπως τονίζει, η κατάσταση αυτή μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την αίσθηση μιας συναισθηματικής απιστίας, ακόμη και αν δεν υπάρχει φυσική παρουσία τρίτου προσώπου.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια αναγνωρίζει ότι τα chatbots μπορούν να λειτουργήσουν εποικοδομητικά όταν κάποιος γνωρίζει ήδη ποιο θέμα επιθυμεί να συζητήσει με τον σύντροφό του, αλλά χρειάζεται βοήθεια για να οργανώσει τις σκέψεις του ή να βρει τον κατάλληλο τρόπο να ξεκινήσει μια δύσκολη συζήτηση. Εκεί όπου απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, όμως, είναι όταν η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται για να ερμηνεύσει τα συναισθήματα, τις προθέσεις ή τα κίνητρα του άλλου προσώπου ή όταν καλείται να προτείνει λύσεις βασιζόμενη αποκλειστικά στη μία πλευρά της ιστορίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, προειδοποιούν οι ειδικοί, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ενισχυθούν λανθασμένες αντιλήψεις, να παγιωθούν παρεξηγήσεις και τελικά να επιβαρυνθούν αντί να βελτιωθούν οι ανθρώπινες σχέσεις.
