Δεν είναι λίγα τα μέρη που ενώ πηγαίνουμε για διακοπές, υπάρχει ζωντανή η ιστορική μνήμη για να μας θυμίζει αγώνες και θυσίες προηγούμενων γενιών.
Τα ειδυλλιακά τοπία κρύβουν καμιά φορά ιστορίες αγώνων, κρύβουν πόνο που η καλοκαιρινή διάθεση δεν μας βοηθάει να παρατηρήσουμε. Κι ενώ έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε ορισμένα νησιά ως τον ιδανικό καλοκαιρινό προορισμό, το παρελθόν τους έχει μια βαριά Ιστορία που βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με την τρέχουσα εικόνα.
Ανάφη
Ένα άγονο τοπίο χαρακτηριστικής και άγριας ομορφιάς που άρχισε να ακούγεται (τουριστικά) τα τελευταία χρόνια, η Ανάφη ήταν τόπος εξορίας από τη δεκαετία του 1920.
Η αρχή έγινε από τον δικτάτορα Πάγκαλο το 1924. Οι περισσότεροι που βρέθηκαν στο νησί ήταν ως επί το πλείστον στελέχη του ΚΚΕ όπως ο Γιώργος Σιάντος ή ο Δημήτρης Γληνός. Ελάχιστο νερό, λίγα τρόφιμα και δίψα για αγώνα.
Ικαρία
Η Ικαρία μπορεί πλέον να ακροβατεί ανάμεσα στον υπερτουρισμό και την ταυτότητά της ως εναλλακτικός προορισμός, αλλά η Ιστορία της φανερώνει την αγωνιστικότητα και το αλύγιστο πνεύμα των εξόριστων. Μόνο την περίοδο 1947-1948, στο νησί βρέθηκαν περίπου 15.000 κρατούμενοι.
«Ταξιδεύαμε τρία μερόνυχτα, όρθιοι στο αμπάρι σαν πρόβατα», έγραφε ο δημοσιογράφος Δημήτρης Σέρβος. Εξόριστος βρέθηκε στην Ικαρία και ο Μίκης Θεοδωράκης και περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες στην αυτοβιογραφία του.
Άγιος Ευστράτιος
Μετά τη Μακρόνησο, ο Άη-Στράτης ήταν ο τόπος εξορίας που χιλιάδες Αριστεροί γνώρισαν πολύ καλά. Η επίσημh ονομασία ήταν «Στρατόπεδον Πειθαρχημένης Διαβιώσεως Εκτοπισμένων» και σε αυτό βρέθηκαν άνθρωποι όπως ο Μενέλαος Λουντέμης, ο Κώστας Βάρναλης και ο Γιάννης Ρίτσος.
Το στρατόπεδο έκλεισε το 1962 αλλά η απριλιανή χούντα το εκμεταλλεύτηκε ξανά μετά το 1967. Το πιο απομονωμένο νησί του Αιγαίου υποδέχεται τους καλοκαιρινούς μήνες τουρίστες που θέλουν να χαρούν τις παραλίες και το παρθένο τοπίο.
Λέρος
Το ξεχωριστής ομορφιάς νησί των Δωδεκανήσων ήταν τόπος εξορίας ήδη από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, σε βραχονησίδα κοντά στη Λέρο εξορίστηκε ο Ιούλιος Καίσαρας. Χρησιμοποιώντας κτίρια που είχαν φτιάξει οι Ιταλοί κυρίαρχοι του νησιού, η απριλιανή χούντα έστελνε στη Λέρο τους αντιφρονούντες.
Από τον Σεπτέμβριο του 1967 και καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας του στρατοπέδου, οι εξόριστοι έφτασαν περίπου τις 4000.
Λήμνος
Η Λήμνος φημίζεται για τα μοναδικά της αξιοθέατα και τις αμμουδερές παραλίες της. Κι ενώ σήμερα βρίσκεται ψηλά στις λίστες διακοπών, στο παρελθόν δέχθηκε χιλιάδες εξόριστους Αριστερούς.
Στο Κοντοπούλι έζησε ο Γιάννης Ρίτσος το 1948-1949 και έγραψε εκεί το «Καπνισμένο Τσούκαλι» και τα «Ημερολόγια Εξορίας». Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, το καλοκαίρι του 1947 βρίσκονται στο νησί 1.180 εξόριστοι, ανάμεσά τους γυναίκες και γέροι.
