Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να ανακοινώσει σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα social media ως έναν τρόπο διασφάλισης της προστασίας των ανηλίκων στο Διαδίκτυο
«Στα σκαριά» βρίσκεται σχέδιο από την ΕΕ για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα social media, σε μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις για την προστασία των ανηλίκων στο Διαδίκτυο. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντε Λάιεν, πρόκειται να παρουσιάσει την επόμενη εβδομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο τις προτάσεις της ΕΕ, που ήδη προκαλούν αντιδράσεις από οργανώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών και υπερασπιστές της ψηφιακής ιδιωτικότητας.
Στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού σχεδιασμού βρίσκεται το όριο ηλικίας. Οι προτάσεις που εξετάζονται προβλέπουν περιορισμούς στην πρόσβαση στα social media για παιδιά κάτω των 13 ετών, όπως έχει προτείνει ομάδα ειδικών, ή ακόμη και κάτω των 15 ετών, όπως ζητάει η Γαλλία. Η πρωτοβουλία έρχεται ύστερα από περισσότερο από έναν χρόνο πιέσεων που ασκούν αρκετά κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Δανία, αλλά και μετά την απόφαση της Αυστραλίας να επιβάλει από τα τέλη του 2025 μία από τις αυστηρότερες απαγορεύσεις στον κόσμο για τη χρήση social media από ανηλίκους.
ΕΕ: Τι εξετάζεται για την απαγόρευση χρήσης social media από παιδιά
Όποια απόφαση κι αν λάβει εν τέλει η ΕΕ για το όριο ηλικίας, αναμένεται να συνοδευτεί από την εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού συστήματος επαλήθευσης ηλικίας. Ο στόχος είναι να μην μπορούν οι ανήλικοι να παρακάμπτουν εύκολα τους περιορισμούς δηλώνοντας ψευδή ηλικία.
Το ευρωπαϊκό εργαλείο θα μπορούσε να επιτρέπει στον χρήστη να αποδεικνύει την ηλικία του μέσω διαβατηρίου ή εθνικής ταυτότητας, μέσω αξιόπιστων παρόχων όπως οι τράπεζες ή ακόμη και με φυσική παρουσία, για παράδειγμα σε ταχυδρομικό κατάστημα.
Η κρυπτογραφική διαδικασία
Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να προστατεύει την ιδιωτικότητα. Η τεχνολογία βασίζεται στη λεγόμενη «zero-knowledge proof», δηλαδή σε μια κρυπτογραφική διαδικασία που επιτρέπει να επιβεβαιώνεται εάν κάποιος είναι πάνω ή κάτω από ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο χωρίς να αποκαλύπτονται περισσότερα προσωπικά στοιχεία.
Σύμφωνα με την ΕΕ, οι πλατφόρμες των social media δεν θα λαμβάνουν στοιχεία όπως το όνομα ή η ημερομηνία γέννησης του χρήστη. Θα λαμβάνουν, ουσιαστικά, μόνο μία απάντηση, τύπου «ναι» ή «όχι» ως προς το εάν πληροί το απαιτούμενο ηλικιακό όριο.
Οι προειδοποιήσεις των επικριτών του σχεδίου
Ωστόσο, οι επικριτές του σχεδίου προειδοποιούν ότι η υποχρεωτική επιβεβαίωση ηλικίας μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο, σοβαρό πρόβλημα ιδιωτικότητας. Οι αντιδράσεις έρχονται και από την πλευρά των οργανώσεων για τα δικαιώματα των παιδιών.
Εκατοντάδες οργανώσεις και ειδικοί υποστηρίζουν ότι μια οριζόντια απαγόρευση μπορεί να στερήσει από τους ανηλίκους σημαντικές δυνατότητες επικοινωνίας, ενημέρωσης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Η επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
Σε επιστολή τους προς τη Φον ντερ Λάιεν, 132 οργανώσεις και ειδικοί στους τομείς των δικαιωμάτων και της ψυχικής υγείας τάχθηκαν κατά μιας γενικευμένης απαγόρευσης και κάλεσαν την ΕΕ να υποχρεώσει τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να καταστήσουν τις πλατφόρμες ασφαλέστερες. «Για να προστατευθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών, στο επίκεντρο της ρύθμισης πρέπει να βρίσκονται οι πλατφόρμες και όχι η πρόσβαση των παιδιών στην online συμμετοχή», δήλωσε ο Christian Cirhigiri, του Centre for Democracy and Technology Europe.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Εσθονή υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων, Liisa-Ly Pakosta, εξέφρασε επιφυλάξεις για καθολικό περιορισμό. «Είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσει κανείς από ηθικής άποψης γιατί θα πρέπει να απαγορεύεται η πρόσβαση στην πληροφορία», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με αλλαγές στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Τα νομοθετικά εργαλεία της ΕΕ
Η ΕΕ έχει ήδη στη διάθεσή της ένα από τα ισχυρότερα νομοθετικά εργαλεία της, τον Digital Services Act (DSA), βάσει του οποίου έχει ζητήσει από μεγάλες πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok να αλλάξουν χαρακτηριστικά σχεδιασμού που θεωρούνται εθιστικά.
Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα αφορά στο κατά πόσον ένα σύστημα επαλήθευσης ηλικίας μπορεί πράγματι να είναι ασφαλές. Η εμπειρία της Αυστραλίας έδειξε ότι έφηβοι μπορούν να επιχειρήσουν να παρακάμψουν τους περιορισμούς, μεταξύ άλλων χρησιμοποιώντας VPN ή παραποιώντας στοιχεία σχετικά με την ηλικία τους.
Τι φοβούνται οι ψηφιακές οργανώσεις
Οι ψηφιακές οργανώσεις φοβούνται ότι η υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας θα κάνει ορισμένους χρήστες πιο διστακτικούς να εκφράζονται ελεύθερα στο Διαδίκτυο, ιδιαίτερα αν απαιτείται η χρήση ταυτότητας ή άλλων προσωπικών στοιχείων. Κάποιοι χρήστες μπορεί να μην έχουν τα απαραίτητα έγγραφα, ενώ άλλοι ενδέχεται να μην επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν την ταυτότητά τους για να αποκτήσουν πρόσβαση σε online υπηρεσίες. Και το ίδιο το ευρωπαϊκό εργαλείο έχει ήδη βρεθεί στο μικροσκόπιο ειδικών ασφαλείας.
Ζητήματα ιδιωτικότητας και ασφάλειας
Όταν παρουσιάστηκε το αρχικό σχέδιο της εφαρμογής τον Απρίλιο, ειδικοί εντόπισαν ζητήματα που αφορούσαν την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια. Ένας σύμβουλος κυβερνοασφάλειας υποστήριξε, μάλιστα, ότι κατάφερε να παρακάμψει το σύστημα μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ τον Ιούλιο δήλωσε ότι μπόρεσε να το παρακάμψει ξανά.
Η εφαρμογή δεν θα είναι υποχρεωτική για τις ίδιες τις πλατφόρμες. Ωστόσο, όσες εταιρείες επιλέξουν να μην τη χρησιμοποιήσουν θα πρέπει να εφαρμόζουν εναλλακτικό σύστημα που να πληροί τις απαιτήσεις των Βρυξελλών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται, έτσι, μπροστά σε ένα δύσκολο στοίχημα: Να προστατεύσει τα παιδιά από τους κινδύνους των social media, χωρίς παράλληλα να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα περιορίζει την πρόσβαση στην πληροφορία ή θα θέτει σε κίνδυνο την ιδιωτικότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων χρηστών.
