Κατακερματισμένες υπηρεσίες, υποστελέχωση των δήμων και παιδιά που παραμένουν για μήνες σε νοσοκομεία – Τι προτείνει το Δίκτυο Οργανώσεων Παιδικής Προστασίας
Με αφορμή την υπόθεση με το νεκρό βρέφος στην Κυψέλη, το Δίκτυο Οργανώσεων Παιδικής Προστασίας πραγματοποίησε στις 14 Σεπτεμβρίου διαδικτυακή συζήτηση με δημοσιογράφους, με στόχο να αναδείξει τα διαχρονικά κενά του συστήματος παιδικής προστασίας στην Ελλάδα και να παρουσιάσει προτάσεις για τη συνολική αναμόρφωσή του.
Στο Δίκτυο συμμετέχουν οργανώσεις όπως η Εξέλιξη Ζωής, τα Παιδικά Χωριά SOS και άλλοι φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παιδικής προστασίας.
Κατακερματισμένες υπηρεσίες και υποστελέχωση
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της συζήτησης είναι ο κατακερματισμός των υπηρεσιών παιδικής προστασίας. Όπως επισημάνθηκε, λειτουργούν επτά διαφορετικά δίκτυα κοινωνικοπρονοιακών υπηρεσιών, χωρίς να υπάρχει ένας ενιαίος φορέας που να έχει τη συνολική ευθύνη και εποπτεία κάθε υπόθεσης.
Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερα σοβαρό χαρακτηρίζεται το ζήτημα της υποστελέχωσης των δήμων. Σήμερα υπηρετούν μόλις 545 μόνιμοι κοινωνικοί λειτουργοί στους 332 δήμους της χώρας.
Ενδεικτική είναι η κατάσταση στον Δήμο Αθηναίων, όπου προβλέπονται 24 οργανικές θέσεις κοινωνικών λειτουργών, αλλά καλύπτονται μόλις οι 14. Για σύγκριση, στον Δήμο Μαδρίτης απασχολούνται περίπου 1.000 κοινωνικοί λειτουργοί.
Απουσία ενιαίου πρωτοκόλλου
Σημαντική αδυναμία του συστήματος αποτελεί, σύμφωνα με το Δίκτυο, και η απουσία ενός ενιαίου και δεσμευτικού πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται σε περιστατικά κακοποίησης ή παραμέλησης παιδιών.
Εισαγγελία, Αστυνομία, κοινωνικές υπηρεσίες, σχολεία και υπηρεσίες υγείας καλούνται να συνεργαστούν, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ένα ενιαίο πλαίσιο που να καθορίζει με σαφήνεια τις διαδικασίες και τις αρμοδιότητες κάθε φορέα.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ο περιορισμένος και κυρίως κατασταλτικός ρόλος της Εισαγγελίας Ανηλίκων, ο οποίος, όπως αναφέρθηκε, δεν συνοδεύεται από επαρκή πλαισίωση κοινωνικών λειτουργών, γεγονός που δυσχεραίνει την ουσιαστική παρακολούθηση της πορείας των υποθέσεων.
Παιδιά παραμένουν για μήνες σε νοσοκομεία
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην πρακτική της παραμονής παιδιών που απομακρύνονται από το οικογενειακό τους περιβάλλον με εισαγγελική εντολή για χρονικά διαστήματα που μπορεί να φτάνουν αρκετούς μήνες σε νοσοκομεία.
Όπως επισημάνθηκε, αντί τα παιδιά να τοποθετούνται άμεσα σε κατάλληλο και ασφαλές περιβάλλον, παραμένουν σε νοσοκομειακές δομές έως ότου βρεθεί η κατάλληλη λύση.
Πανελλαδικά υπολογίζονται περίπου 100 τέτοιες περιπτώσεις, εκ των οποίων περίπου 45 στην Αττική.
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων των παιδιών
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που τέθηκε αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ανήλικων θυμάτων κατά τη δημόσια και δημοσιογραφική κάλυψη υποθέσεων κακοποίησης και παραμέλησης.
Το Δίκτυο υπογραμμίζει την ανάγκη αυστηρότερης τήρησης του απορρήτου των στοιχείων των παιδιών, με στόχο την προστασία της αξιοπρέπειας, της ιδιωτικότητας και της ασφάλειάς τους.
Στη συζήτηση παρουσιάστηκαν επίσης παραδείγματα πρακτικών από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες έχουν αντιμετωπίσει αντίστοιχες δυσλειτουργίες και έχουν κινηθεί προς πιο ενιαία μοντέλα οργάνωσης της παιδικής προστασίας.
Οι προτάσεις του Δικτύου
Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι προτάσεις των φορέων του Δικτύου για την αναμόρφωση του Συστήματος Παιδικής Προστασίας, οι οποίες, όπως αναφέρθηκε, έχουν ήδη διαβιβαστεί θεσμικά στους αρμόδιους φορείς.
Βασική πρόταση αποτελεί η σύσταση ενός ενιαίου συντονιστικού φορέα, ο οποίος θα έχει την ευθύνη για την παρακολούθηση κάθε παιδιού που βρίσκεται σε κίνδυνο, από τον εντοπισμό του περιστατικού έως και τη μόνιμη τοποθέτησή του σε ασφαλές περιβάλλον.
Παράλληλα, προτείνεται η σταθερή παρουσία Εισαγγελέων Ανηλίκων και η σύσταση Κοινωνικών Υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία, με την εφαρμογή του Ν. 2447/1996.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη θεσμοθέτηση εθνικής αναλογίας κοινωνικών λειτουργών ανά πληθυσμό στους δήμους, στη βάση ευρωπαϊκών προτύπων. Η πρόταση αφορά έναν κοινωνικό λειτουργό ανά 2.500 κατοίκους, κάτι που θα αντιστοιχούσε σε περίπου 4.400 θέσεις κοινωνικών λειτουργών πανελλαδικά.
Κεντρική μεταρρύθμιση αποτελεί ακόμη η θεσμοθέτηση ενός ενιαίου εθνικού πρωτοκόλλου διαχείρισης περιστατικών κακοποίησης και παραμέλησης παιδιών, ώστε να υπάρχει σαφές πλαίσιο συνεργασίας και διαχείρισης κάθε υπόθεσης.
Επαγγελματική αναδοχή και πρόληψη
Ως επείγουσα προτεραιότητα αναδεικνύεται η υλοποίηση της επαγγελματικής αναδοχής, ώστε τα παιδιά που απομακρύνονται από το οικογενειακό τους περιβάλλον να μην παραμένουν για μήνες σε νοσοκομεία, αλλά να μεταφέρονται άμεσα σε ασφαλές και κατάλληλο περιβάλλον φροντίδας.
Παράλληλα, το Δίκτυο θέτει ως στόχο την ενεργοποίηση ενός προληπτικού και όχι αποκλειστικά κατασταλτικού ρόλου της Εισαγγελίας Ανηλίκων, που θα μπορούσε να συμβάλει στην έγκαιρη προστασία των παιδιών.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η ενίσχυση της παρακολούθησης της σχολικής φοίτησης και η ενεργοποίηση διαδικασιών έγκαιρης ανίχνευσης, καθώς και η λειτουργία των προβλεπόμενων «Σπιτιών του Παιδιού» στη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα και το Ηράκλειο.
Ταυτόχρονα, ζητείται αυστηρότερη τήρηση των κανόνων προστασίας των προσωπικών δεδομένων των ανήλικων θυμάτων κατά τη δημόσια και δημοσιογραφική κάλυψη αντίστοιχων υποθέσεων, σε συμφωνία με τις κατευθύνσεις της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, όπως κυρώθηκε με τον Ν. 2101/1992.
Τέλος, το Δίκτυο αναδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστική ενίσχυση της πρόληψης και των υπηρεσιών στην κοινότητα, μέσω της ανάπτυξης και ενδυνάμωσης υπηρεσιών πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.
