Η παρακαταθήκη του Σωτηρίου, η ενότητα, η νεολαία και η ελληνική παιδεία στον πυρήνα της νέας ποιμαντορίας
Ένα νέο κεφάλαιο άνοιξε για την Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Καναδά το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, στο Τορόντο, με την επίσημη ενθρόνιση του νέου Αρχιεπισκόπου Καναδά κ.κ. Αποστόλου, παρουσία εκκλησιαστικών και πολιτειακών εκπροσώπων από τον Καναδά, την Ελλάδα και την ευρύτερη Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, ενώ τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο εκπροσώπησε ο Αρχιεπίσκοπος Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας κ. Νικήτας, ο οποίος προεξήρχε της τελετής και ανέγνωσε το Πατριαρχικό Μήνυμα.
Η ενθρόνιση του νέου Αρχιεπισκόπου σηματοδότησε την ολοκλήρωση μιας ιστορικής περιόδου 52 ετών αρχιερατικής παρουσίας του Αρχιεπισκόπου πρώην Καναδά κ.κ. Σωτηρίου. Από την άλλη, συνδέθηκε με την έναρξη μιας νέας ποιμαντικής περιόδου υπό έναν ιεράρχη με μακρά εμπειρία στην ελληνική ομογένεια της Βόρειας Αμερικής.
Το μήνυμα που κυριάρχησε ήταν η ενότητα, με την έννοια της κοινής πορείας ανθρώπων με διαφορετικά χαρίσματα και διαφορετικές διαδρομές μέσα στην ίδια Εκκλησία.
Απόστολος: «Η ενότητα να χαρακτηρίσει το νέο κεφάλαιο»
Στον ενθρονιστήριο λόγο του ο νέος Αρχιεπίσκοπος έθεσε από την πρώτη στιγμή τον βασικό άξονα της ποιμαντορίας του. «Αν υπάρχει μία λέξη που θα ήθελα να χαρακτηρίζει το νέο κεφάλαιο της Αρχιεπισκοπής μας, αυτή είναι η ενότητα», ήταν το κεντρικό μήνυμα του κ. Αποστόλου. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν αναφέρεται σε μια προσπάθεια ομοιομορφίας. Αντίθετα, μίλησε για την ενότητα ανθρώπων και χαρισμάτων, παραπέμποντας στην εικόνα της Εκκλησίας ως ενός σώματος με πολλά μέλη και μία κοινή αποστολή. «Πολλά μέλη, ένα σώμα· πολλά χαρίσματα, μία αποστολή», ήταν η χαρακτηριστική διατύπωση, που απηύθυνε στις ενορίες και στις κοινότητες του Καναδά.
Περιγράφοντας την ίδια την ενθρόνισή του, ο νέος Αρχιεπίσκοπος έκανε λόγο για ανάληψη ευθύνης και διακονίας, ως «ανάληψη του Σταυρού του Κυρίου». Ο επίσκοπος, όπως υπογράμμισε, δεν καλείται να εξουσιάζει τον λαό, αλλά να τον υπηρετεί σύμφωνα με το παράδειγμα του Χριστού. Στην πραγματικότητα, ο κ.κ.Απόστολος εξέφρασε την πρόθεσή του να προσεγγίσει την Αρχιεπισκοπή Καναδά μόνο από τη θέση του ποιμένα και του διακόνου και όχι του διοικητή.
Ο πατριαρχικός χαιρετισμός και η πολυπολιτισμική κοινωνία του Καναδά
Τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο εκπροσώπησε ο Αρχιεπίσκοπος Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας Νικήτας, συνοδευόμενος από τον Αρχιδιάκονο Δρ. Γεώργιο Τσούρο και τον π. Παύλο Λάμπρου.
Ο Αρχιεπίσκοπος Νικήτας ανέγνωσε το Πατριαρχικό Μήνυμα, στο οποίο αναδείχθηκε η σημασία της νέας αποστολής του Αρχιεπισκόπου Αποστόλου σε μια σύγχρονη και πολυπολιτισμική κοινωνία, όπως ο Καναδάς. Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Ελληνισμός του Καναδά αποτελεί τμήμα μιας πολύ ευρύτερης πολυεθνοτικής και πολυθρησκευτικής κοινωνίας. Κατά συνέπεια, η νέα ηγεσία καλείται να διατηρήσει την ιδιαίτερη ελληνορθόδοξη ταυτότητα της Αρχιεπισκοπής, ενώ ταυτόχρονα να συνεχίσει την παρουσία της Εκκλησίας στον ευρύτερο καναδικό δημόσιο και κοινωνικό χώρο.
Ποιοι έδωσαν το «παρών»
Μεταξύ των παρευρισκομένων στην τελετή ενθρόνισης, ήταν ο πρώην πρωθυπουργός του Καναδά Ζαν Κρετιέν, ο πρωθυπουργός του Οντάριο Νταγκ Φορντ, ο υπουργός Δημόσιας Ασφάλειας του Καναδά Gary Anandasangaree, η δήμαρχος του Τορόντο Olivia Chow και Καναδοί βουλευτές, μεταξύ των οποίων οι Annie Koutrakis, Effie Triantafilopoulos και Aris Babikian. Από ελληνικής πλευράς παρέστησαν ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη και η μόνιμη υπηρεσιακή υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου.
Επιπλέον, στην τελετή εκπροσωπήθηκαν διαφορετικές Ορθόδοξες δικαιοδοσίες, καθώς και άλλες χριστιανικές παραδόσεις. Χαρακτηριστική ήταν η παρουσία του Μητροπολίτη Winnipeg και Προκαθημένου της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Καναδά Ιλαρίωνα, συνοδευόμενου από τον Επίσκοπο Τορόντο Ανδρέα. Παρών ήταν επίσης ο Επίσκοπος Ανδρέας του Κλήβελαντ, εκπροσωπώντας τη Ρουμανική Ορθόδοξη Επισκοπή Αμερικής.
Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στον Καναδά
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, η Ελλάδα στηρίζει σήμερα στον Καναδά οκτώ δομές ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης: δύο αναγνωρισμένα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας, τέσσερις δίγλωσσες εκπαιδευτικές μονάδες και δύο πανεπιστημιακές ελληνικές έδρες. Συνολικά, οι δομές αυτές αφορούν 1.642 μαθητές, ενώ υπηρετούν οκτώ αποσπασμένοι εκπαιδευτικοί από την Ελλάδα.
Παράλληλα, το ελληνικό υπουργείο Παιδείας αποστέλλει εκπαιδευτικό υλικό στις ομογενειακές δομές.
Κεντρική εξέλιξη αποτελεί και η επαναλειτουργία του Συντονιστικού Γραφείου Εκπαίδευσης στο Τορόντο, που, σύμφωνα με τη δέσμευση της υπουργού, προχωρά με στόχο να λειτουργήσει εκ νέου μέχρι το τέλος του έτους.
Από το 2021 η εποπτεία της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στον Καναδά ασκούνταν από τον εκάστοτε Αναπληρωτή Συντονιστή Εκπαίδευσης Νέας Υόρκης. Η επαναλειτουργία του γραφείου στο Τορόντο αποτελεί συνεπώς προσπάθεια να αποκτήσει ο Καναδάς αυτοτελέστερο εκπαιδευτικό συντονισμό. Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η ελληνική γλώσσα διδάσκεται στον Καναδά μέσα από διαφορετικά μοντέλα: απογευματινά και σαββατιανά τμήματα, ημερήσια και δίγλωσσα σχολεία, προγράμματα διεθνών γλωσσών του καναδικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και πανεπιστημιακά προγράμματα.
Οι 18 πανεπιστημιακές συμφωνίες και τα κοινά μεταπτυχιακά
Η εκπαιδευτική ατζέντα της επίσκεψης επεκτάθηκε και στην ανώτατη εκπαίδευση.
Η Σοφία Ζαχαράκη ανέφερε ότι υπάρχουν ήδη 18 συμφωνίες μεταξύ ελληνικών και καναδικών πανεπιστημίων, ενώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης χρηματοδοτούνται τρία κοινά ή διπλά μεταπτυχιακά προγράμματα Ελλάδας–Καναδά, συνολικού προϋπολογισμού 4,72 εκατ. ευρώ.
Η ίδια πραγματοποίησε, επίσης, συναντήσεις με εκπροσώπους της ακαδημαϊκής κοινότητας, ενώ στο πρόγραμμα της επίσκεψης περιλαμβανόταν και το Πανεπιστήμιο McGill, όπου λειτουργεί η Phrixos B. Papachristidis Chair in Modern Greek and Greek-Canadian Studies.
Από τη Ρόδο στην Αμερική και τώρα στον Καναδά
Ο νέος Αρχιεπίσκοπος Αποστόλος, κατά κόσμον Ευάγγελος Κουφαλάκης, γεννήθηκε στη Ρόδο και είναι το δεύτερο από τα τέσσερα παιδιά του Ιωάννη και της Στεργίας Κουφαλάκη.
Η εκκλησιαστική του πορεία ξεκίνησε ήδη από νεαρή ηλικία. Το 1990 εισήχθη στην ιστορική Πατμιάδα Εκκλησιαστική Σχολή, όπου εκπαιδεύτηκε μεταξύ άλλων στη βυζαντινή μουσική και την υμνολογία. Στις 29 Απριλίου 1993 εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Παναγίας Παραμυθίας και έλαβε το όνομα Απόστολος. Λίγους μήνες αργότερα, στις 20 Ιουνίου 1993, χειροτονήθηκε διάκονος από τον τότε Μητροπολίτη Ρόδου Απόστολο.
Το 1995 εισήχθη στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στον τομέα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, και το 2000 ολοκλήρωσε τις σπουδές του.
Το 2001 ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συνεχίσει τη θεολογική του κατάρτιση. Στο Boston University School of Theology πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία, τη Θεολογία και την Ηθική και το 2004 έλαβε Master of Sacred Theology.
Η αμερικανική του πορεία υπήρξε μακρά και ιδιαίτερα συνδεδεμένη με την ελληνική ομογένεια. Υπηρέτησε σε ενορίες της Μητρόπολης Βοστώνης και το 2004 ανέλαβε την ιστορική θέση του προϊσταμένου στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Δημητρίου στην Αστόρια.
Το 2009 ανέλαβε τη διεύθυνση του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου της Αρχιεπισκοπής Αμερικής.
Το 2021 ανέλαβε τις ποιμαντικές και λειτουργικές ευθύνες της Μητρόπολης Νέας Ιερσέης και το 2023 εξελέγη Μητροπολίτης Νέας Ιερσέης. Στις 22 Ιουλίου 2026 η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου τον εξέλεξε παμψηφεί νέο Αρχιεπίσκοπο Καναδά.
Η εκλογή του ήρθε αμέσως μετά την αποδοχή από την Αγία και Ιερά Σύνοδο της παραίτησης του Αρχιεπισκόπου Σωτηρίου από την ενεργό υπηρεσία.
Ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος και η μετάβαση ύστερα από 52 χρόνια
Την ευθύνη της προηγούμενης αρχιερατικής διακονίας, είχε ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος, ο οποίος υπηρέτησε την Εκκλησία στον Καναδά επί περισσότερες από πέντε δεκαετίες.
Γεννημένος το 1936 στη Λεπιανά της Άρτας, σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο Θεολογίας από το Université de Montréal.
Το 1996 ανυψώθηκε σε Μητροπολίτη Τορόντο και Έξαρχο πάσης Καναδά, ενώ το 2019 η εκκλησιαστική επαρχία αναβαθμίστηκε σε Αρχιεπισκοπή και ο ίδιος έλαβε τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου Καναδά. Όταν ανέλαβε την επισκοπική του διακονία, η ελληνική Ορθόδοξη παρουσία στον Καναδά αριθμούσε περίπου 22 κοινότητες. Σήμερα το δίκτυο των ενοριών έχει ξεπεράσει τις 75.
Υπογραμμίζεται, ότι στη διάρκεια της διακονίας του δημιουργήθηκαν ή αναπτύχθηκαν σημαντικοί θεσμοί της Αρχιεπισκοπής: οι ετήσιες Συνάξεις Νεολαίας, κοινωνικές υπηρεσίες, δομές στέγασης, η εφημερίδα «Orthodox Way», το πρόγραμμα «Orthodox Voice», Σχολή Βυζαντινής Μουσικής, μοναστικές αδελφότητες, ελληνικά ημερήσια σχολεία και η Πατριαρχική Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία του Τορόντο.
Όπως προκύπτει, η αποχώρησή του σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου για τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία στον Καναδά.
Λίγες ημέρες πριν από την εκλογή του διαδόχου του, στις 19 Ιουλίου, ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος τέλεσε την τελευταία Κυριακάτικη Θεία Λειτουργία του ως Αρχιεπίσκοπος στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Νικολάου. Η ίδια η Αρχιεπισκοπή είχε τότε κάνει λόγο για περισσότερα από 50 χρόνια αρχιερατικής διακονίας και για μια ημέρα κατά την οποία οι πιστοί εξέφρασαν την ευγνωμοσύνη τους προς τον απερχόμενο Ιεράρχη.
Η παρακαταθήκη για το νέο Αρχιεπίσκοπο
Κατά την ενθρόνισή του ο νέος Αρχιεπίσκοπος έκανε ειδική αναφορά στον προκάτοχό του και εξέφρασε βαθιά ευγνωμοσύνη για το έργο του, ιδιαίτερα στην οργάνωση της Αρχιεπισκοπής, την εκπαίδευση και τη νεολαία. Η φράση του ότι «δεν κληρονομώ μια μικρή κιβωτό· κληρονομώ ένα σημαντικό εκκλησιαστικό έργο» συμπυκνώνει αυτή τη διάθεση συνέχειας.
Ένα από τα σημεία στα οποία επέμεινε ο νέος Αρχιεπίσκοπος ήταν η νεολαία. Ο ίδιος απευθύνθηκε ιδιαίτερα στους νέους, επισημαίνοντας ότι δεν αποτελούν απλώς «το μέλλον» της Εκκλησίας, αλλά ενεργό κομμάτι της ήδη από σήμερα. Τους κάλεσε να συμμετέχουν στη λατρευτική και κοινοτική ζωή και υπογράμμισε ότι η Εκκλησία δεν φοβάται τις ερωτήσεις. Παράλληλα έθεσε ως προτεραιότητα την ενίσχυση των κατηχητικών σχολείων και των προγραμμάτων νεολαίας στις ενορίες.
Το έργο του αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η διασπορά βρίσκεται αντιμέτωπη με το διαγενεακό ζήτημα: πώς οι νεότερες γενιές θα συνεχίσουν να συνδέονται με την ελληνική γλώσσα, την ιστορία, την πολιτιστική παράδοση και την Ορθοδοξία χωρίς αυτό να σημαίνει απομάκρυνση από την καναδική κοινωνία.
«Καναδάς- είναι η νέα μας πατρίδα»
Ο Αρχιεπίσκοπος Αποστόλος αναφέρθηκε και στη σχέση του Ελληνισμού με την καναδική κοινωνία. Περιέγραψε τον Καναδά ως «τη νέα μας πατρίδα», υπογραμμίζοντας ότι ένα μέλος της ομογένειας μπορεί ταυτόχρονα να είναι καλός Καναδός, συνειδητός Έλληνας και, πάνω απ’ όλα, πιστός Ορθόδοξος Χριστιανός. Η Αρχιεπισκοπή, σύμφωνα με τον νέο Αρχιεπίσκοπο, θα πρέπει να συνεχίσει να έχει ενεργό παρουσία στην καναδική κοινωνία, με αναφορές στην ειρήνη, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την οικογένεια και τη στήριξη των ανθρώπων που έχουν ανάγκη.
Η ελληνική γλώσσα ως «ζωντανή κιβωτός»
Σημαντικό μέρος του ενθρονιστήριου λόγου αφορούσε την ελληνική γλώσσα. Ο Αρχιεπίσκοπος Αποστόλος την περιέγραψε ως ζωντανή κιβωτό μνήμης, αλήθειας και σοφίας, ως φορέα πολιτισμού και πνευματικής κληρονομιάς και ως γέφυρα μεταξύ των γενεών.
Η επαναλειτουργία του Συντονιστικού Γραφείου Εκπαίδευσης στο Τορόντο είναι μία από τις πιο συγκεκριμένες εξαγγελίες που συνόδευσαν την επίσκεψη της υπουργού. Η ελληνική πλευρά επιχειρεί έτσι να ενισχύσει τον συντονισμό των εκπαιδευτικών δομών και να βρίσκεται πιο κοντά στις ανάγκες των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των κοινοτήτων.
