Το Ευρωκοινοβούλιο ζητά ενίσχυση του υγειονομικού προσωπικού έως το 2034, ενώ ο ΠΟΥ καταγράφει τη διπλή πίεση από τη γήρανση ασθενών και εργαζομένων
Περισσότεροι ηλικιωμένοι χρειάζονται φροντίδα, ενώ σημαντικό μέρος των γιατρών και των νοσηλευτών πλησιάζει στη συνταξιοδότηση. Για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας, αυτή η διπλή δημογραφική πίεση κάνει την κάλυψη των κενών ολοένα δυσκολότερη: ακόμη και όταν το προσωπικό αυξάνεται, οι ανάγκες μπορεί να μεγαλώνουν ταχύτερα.
Την πρόκληση αποτυπώνουν τόσο η έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για το υγειονομικό δυναμικό όσο και το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αντιμετώπιση της κρίσης στελέχωσης.
Ένα εκατομμύριο επιπλέον εργαζόμενοι έως το 2034
Με το ψήφισμά τους, οι ευρωβουλευτές καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταρτίσει μακροπρόθεσμο σχέδιο που θα συνδέει τη στελέχωση με την εκπαίδευση, τις συνθήκες εργασίας και τις δημογραφικές εξελίξεις.
Ο στόχος αφορά την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού κατά τουλάχιστον ένα εκατομμύριο εργαζομένους την περίοδο 2028-2034. Πρόκειται για πολιτικό αίτημα προς την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, η υλοποίηση του οποίου προϋποθέτει χρηματοδότηση και συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην παραμονή των επαγγελματιών στις υπηρεσίες υγείας. Η προσέλκυση νέων εργαζομένων χρειάζεται να συνοδεύεται από συνθήκες που επιτρέπουν στο υπάρχον προσωπικό να συνεχίσει να απασχολείται στον κλάδο.
Η διπλή πίεση της γήρανσης
Η έκθεση του ΠΟΥ αναδεικνύει έναν παράγοντα που συχνά χάνεται πίσω από τις συζητήσεις για τις προσλήψεις: η ίδια αναλογία υγειονομικών ανά κάτοικο δεν εξασφαλίζει απαραίτητα την ίδια δυνατότητα κάλυψης των αναγκών, όταν ο πληθυσμός γερνά.
Παγκοσμίως, οι άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω προβλέπεται να αυξηθούν από περίπου 831 εκατομμύρια το 2024 σε ένα δισεκατομμύριο το 2030. Πρόκειται για άνοδο περίπου 21%, έναντι 5% για τον συνολικό πληθυσμό. Η μεταβολή συνεπάγεται μεγαλύτερες απαιτήσεις για την παρακολούθηση χρόνιων παθήσεων και τη μακροχρόνια φροντίδα.
Την ίδια στιγμή, όμως, γερνά και το προσωπικό. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, περίπου το 31% των γιατρών και το 20% του νοσηλευτικού προσωπικού είναι ηλικίας 55 ετών και άνω. Οι επικείμενες αποχωρήσεις δημιουργούν ανάγκες αντικατάστασης, παράλληλα με εκείνες που προκύπτουν από τη ζήτηση υπηρεσιών.
Τι δείχνουν οι προβλέψεις του ΠΟΥ
Λαμβάνοντας υπόψη τη γήρανση του πληθυσμού, ο Οργανισμός εκτιμά ότι 67 χώρες θα χρειάζονταν συνολικά περίπου 832.000 επιπλέον επαγγελματίες υγείας έως το 2030, πέρα από το προβλεπόμενο δυναμικό τους, μόνο για να διατηρήσουν την αναλογία προσωπικού προς ανάγκες στα επίπεδα του 2024.
Από αυτό το έλλειμμα, περίπου 298.000 εργαζόμενοι αντιστοιχούν σε 29 χώρες της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ, η οποία εκτείνεται πέρα από τα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εκτίμηση περιλαμβάνει γιατρούς, νοσηλευτικό και μαιευτικό προσωπικό, οδοντιάτρους και φαρμακοποιούς. Η πρόβλεψη αφορά τις πρόσθετες ανάγκες λόγω γήρανσης και δεν αποτελεί καταμέτρηση των σημερινών κενών θέσεων.
Συνθήκες εργασίας που «κρατούν» το προσωπικό
Στο επίκεντρο των προτάσεων του Ευρωκοινοβουλίου βρίσκονται οι αμοιβές, η εργασιακή σταθερότητα, οι δυνατότητες εξέλιξης και η προστασία από τη βία και την παρενόχληση. Η υποστήριξη της ψυχικής υγείας αποτελεί εξίσου βασική παράμετρο της παρέμβασης.
Η υποστελέχωση συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των υπηρεσιών: μεγαλύτερος φόρτος, λιγότερος διαθέσιμος χρόνος για τον ασθενή και αυξημένη πίεση στις ομάδες φροντίδας. Γι’ αυτό οι ευρωβουλευτές ζητούν μέτρα για την ασφαλή στελέχωση, με συνεκτίμηση της επαγγελματικής εξουθένωσης και της αναλογίας προσωπικού προς ασθενείς.
Το στοίχημα των απομακρυσμένων περιοχών
Η κατανομή των εργαζομένων έχει εξίσου μεγάλη σημασία με τον συνολικό αριθμό τους. Οι λεγόμενες «ιατρικές έρημοι» (medical deserts), περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε επαγγελματίες και υπηρεσίες υγείας, εντείνουν τις γεωγραφικές ανισότητες στην περίθαλψη.
Μεταξύ των προτεινόμενων παρεμβάσεων περιλαμβάνονται κίνητρα στέγασης, υποτροφίες και καλύτερες προοπτικές σταδιοδρομίας για όσους επιλέγουν να εργαστούν σε περιοχές με ελλείψεις. Η τηλεϊατρική και τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να διευκολύνουν την πρόσβαση και να περιορίσουν τον διοικητικό φόρτο, υποστηρίζοντας την εργασία των επαγγελματιών.
Το ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι ένα σχέδιο που θα συνδέει τις προσλήψεις με τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής και τις αποχωρήσεις λόγω συνταξιοδότησης. Για τον ασθενή, η επιτυχία του θα κριθεί στην πράξη: στο πόσο έγκαιρα θα βρίσκει γιατρό, θα εξετάζεται και θα λαμβάνει τη φροντίδα που χρειάζεται.
