Βαρθολομαίος: Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την Πόλη
Ο Ακάθιστος Ύμνος ψάλεται σήμερα σε όλες τις ενορίες της χώρας, στην κορύφωση των Χαιρετισμών της Θεοτόκου για το Πάσχα του 2026.
Πρόκειται για μία από τις πιο συγκινητικές και σημαντικές ακολουθίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που συγκεντρώνει κάθε χρόνο πλήθος πιστών.
Η σημερινή ημέρα αποτελεί την πέμπτη και τελευταία Παρασκευή των Χαιρετισμών, όπου ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος ψάλλεται προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, σηματοδοτώντας την πνευματική κορύφωση της περιόδου πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Άγιο Πάσχα 2025.
Τι είναι ο Ακάθιστος Ύμνος – Η ιστορία και η σημασία του
Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας, γραμμένο τον 6ο αιώνα μ.Χ. Η ονομασία του προέρχεται από την όρθια στάση στην οποία παραμένουν οι πιστοί κατά την διάρκειά του – «ακάθιστοι».
Η παράδοση αναφέρει πως ο ύμνος ψάλθηκε για πρώτη φορά το 626 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη, όταν η πόλη σώθηκε θαυματουργικά από την πολιορκία των Αβάρων, ύστερα από λιτανεία με την εικόνα της Παναγίας των Βλαχερνών.
Ο ποιητής των Χαιρετισμών θεωρείται ο Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός, με το ποίημα να αποτελείται από 24 οίκους – στροφές που ξεκινούν με τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Το είδος του ύμνου λέγεται κοντάκιο και αποτελεί ύψιστο δείγμα της βυζαντινής μουσικής.
Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο Ακάθιστος Ύμνος;
Ο Ακάθιστος Ύμνος αποτελεί ύμνο πίστης, ευγνωμοσύνης και δοξολογίας προς την Παναγία, αλλά και σύμβολο ελευθερίας και ελπίδας για τον ελληνικό λαό. Ψάλλεται τόσο σε περιόδους προσευχής όσο και σε δύσκολες στιγμές, πάντα ως καταφυγή στη θεία προστασία.
Οικουμενικός Πατριάρχης: Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι μεγαλιώδης ωδή εις την ελευθερίαν
Σε ομιλία του κατά την έναρξη Επιστημονικής Ημερίδος που διοργάνωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο για την επέτειο συμπληρώσεως 1400 ετών από τότε που εψάλη για πρώτη φορά στον Ι. Ναό Παναγίας των Βλαχερνών ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος τόνισε:
“Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι μεγαλιώδης ωδή εις την ελευθερίαν. Την ελευθερίαν του Θεού, η οποία εκφράζεται ως αγάπη προς τον άνθρωπον, και την ελευθερίαν της Παναγίας, η οποία απαντά με το «Γενηθήτω» εις τον ευαγγελιζόμενον την Σάρκωσιν του Λόγου του Θεού Άγγελον. Εις το πρόσωπoν της Θεοτόκου «συγκεφαλαιούται η ανθρωπότης»”
Καλωσόρισε με εγκαρδιότητα τους συνέδρους “εις την Πόλιν του Κωνσταντίνου, την Θεοτοκούπολιν, που εγέννησε, που έψαλε το πρώτον και που εβίωσε τον Ακάθιστον Ύμνον”, καθώς, επίσης, και “εις την ιστορικήν Καθέδραν της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, της «αρχούσης και πασχούσης» Εκκλησίας, η οποία, όπως έλεγεν ο μακαριστός πνευματικός ημών πατήρ Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Μελίτων, είναι «και αυτή ένας πραγματικός Ακάθιστος Ύμνος, ένας ύμνος ορθός, που κρατά την εύσέβειαν της πίστεώς μας και την άξιοπρέπειαν και την τιμήν του Γένους μας»”.
Στην ομιλία του αναφέρθηκε στο πρόσωπο της Κυρίας Θεοτόκου και στη σημασία έκφρασης τιμής και σεβασμού προς Εκείνη. Μεταξύ άλλων σημείωσε:
“Προσκυνούντες την ιεράν εικόνα της Παναγίας, ευρισκόμεθα ενώπιον του μεγάλου θαύματος της ελευθερίας. Ο Θεός ετίμησε τον άνθρωπον με το δώρον της ελευθερίας, με μίαν ελευθερίαν απαραβίαστον ακόμη και εκ μέρους του ιδίου του Θεού. Η Ενσάρκωσις δεν ήτο δυνατόν να πραγματοποιηθή, εάν ο άνθρωπος, εν τω προσώπω της κόρης Μαριάμ, δεν απεδέχετο ελευθέρως την άνωθεν κλήσιν. Το «Ναί» της Θεοτόκου είναι η οριστική αποκάλυψις ότι «η ελευθερία σε όλο το μεγαλείο της» (Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου, Εκατό Κηρύγματα, σ. 732), είναι εκουσία υπακοή εις την κλήσιν του Θεού, πηγάζουσα από τα βάθη της υπάρξεώς μας. Ελεύθερος είναι ο άνθρωπος, ο οποίος όλως ελευθέρως παραδίδει τον εαυτόν του εν υπακοή εις τον Θεόν.
Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι μεγαλιώδης ωδή εις την ελευθερίαν. Την ελευθερίαν του Θεού, η οποία εκφράζεται ως αγάπη προς τον άνθρωπον, και την ελευθερίαν της Παναγίας, η οποία απαντά με το «Γενηθήτω» εις τον ευαγγελιζόμενον την Σάρκωσιν του Λόγου του Θεού Άγγελον. Εις το πρόσωπoν της Θεοτόκου «συγκεφαλαιούται η ανθρωπότης». Η Παναγία λέγει «Ναί» εις το σχέδιον του Θεού διά την σωτηρίαν μας ως εκπρόσωπος ολοκλήρου της ανθρωπότητος. Αυτή η αλήθεια διακηρύσσεται, όταν ψάλλεται όπου γης το «Χαίρε Νυμφη ανύμφευτε» και το «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια». Το δε «εκ παντοίων με κινδύνων ελευθέρωσον» υπενθυμίζει μετ’ εμφάσεως, ότι η Παναγία είναι η Ελευθερώτρια και ότι η πίστις μας είναι οδός ελευθερίας. Προσευχόμεθα προς την Θεοτόκον να μας ελευθερώση εκ κινδύνων παντοίων και να μας οδηγήση προς την υπερτάτην ελευθερίαν, η οποία είναι η ζωή εν Χριστώ, η πεμπτουσία της Ορθοδόξου ταυτότητός μας.”
Στη συνέχεια, τόνισε ότι ο Ακάθιστος Ύμνος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την Πόλη.
“Τα μεγαλεία του Γένους είναι αδιαχώριστα από την Πόλιν των Πόλεων. Με αυτήν είναι αρρήκτως συνδεδεμένος, ως ανεφέρθη, και ο Ακάθιστος Ύμνος, άλλως οι «Χαιρετισμοί της Θεοτόκου» ή τα «Χαιρονύμφια», αυτό το ανυπέρβλητον μνημείον πίστεως, θεολογίας, ποιητικής εμπνεύσεως, γλωσσικού ύφους και εκφραστικής τέχνης.
Το περιεχόμενον του Ακαθίστου είναι ιστορικόν και θεολογικόν. Την βιβλικήν και την ιστορικήν θεματικήν, από τον Ευαγγελισμόν έως την Υπαπαντήν, διαδέχεται η θεολογική και σωτηριολογική μαρτυρία, με κεντρικόν σημείον αναφοράς το «αεί μυστήριον» της Ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου και του καθοριστικού ρόλου της Παναγίας εις αυτό. Είναι χαρακτηριστικόν ότι ο Ακάθιστος Ύμνος συνδέεται άμεσα με την εορτήν του Ευαγγελισμού, το Κοντάκιον της οποίας και αποτελεί. Κοινή πηγή του Ακαθίστου και του συμψαλλομένου Κανόνος «Ανοίξω το στόμα μου…» είναι ο Ευαγγελισμός, το «Χαίρε» του Αρχαγγέλου Γαβριήλ προς την Μαριάμ.”
