Mετά το Πάσχα η κατάθεση του νέου νομοθετικού πλαισίου για το Χωροταξικό από τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Τουρισμού
Το νέο πλαίσιο, που περιμένει εδώ και χρόνια η τουριστική βιομηχανία αλλά και ο κλάδος της ενέργειας -λόγω των συγκρούσεων χρήσεων γης με εγκαταστάσεις αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων- βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο. Σύμφωνα με πληροφορίες, απομένουν μόνο μικρές τεχνικές και νομικές λεπτομέρειες για να «κλειδώσουν» οι ρυθμίσεις και να παρουσιαστούν επισήμως. Εχουν ήδη προηγηθεί δύο συσκέψεις της πολιτικής ηγεσίας και υπηρεσιακών παραγόντων των δύο συναρμόδιων υπουργείων Περιβάλλοντος και Τουρισμού, ενώ πριν από λίγες μέρες το θέμα συζητήθηκε και στο Μέγαρο Μαξίμου όπου και δόθηκαν οι τελικές κατευθυντήριες γραμμές για το Χωροταξικό του τουρισμού. Θα ακολουθήσουν σχεδόν ταυτόχρονα τα αντίστοιχα ειδικά χωροταξικά σχέδια για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία, που αποτελούν ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης.
Περιορισμοί
Κεντρικός άξονας του σχεδιασμού για το Χωροταξικό του τουρισμού είναι η εισαγωγή ποσοτικών και ποιοτικών περιορισμών στην τουριστική ανάπτυξη, με ιδιαίτερη έμφαση στις περιοχές που εμφανίζουν έντονα φαινόμενα υπερτουρισμού. Στις Κυκλάδες, και ειδικά σε νησιά με υψηλή πίεση όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη αλλά και σε μικρότερα νησιά που ακολουθούν ανοδική πορεία, εξετάζεται η μείωση της δυναμικότητας σε τουριστικές κλίνες σε σχέση με τα σενάρια που είχαν παρουσιαστεί στο προηγούμενο σχέδιο. Σύμφωνα με πληροφορίες από αρμόδιες πηγές που συμμετέχουν στις συσκέψεις στο ΥΠΕΝ, οι μειώσεις θα κυμανθούν από 20% έως 30%.
Παράλληλα, στο τραπέζι βρίσκεται και η επιβολή αυστηρών περιορισμών -ακόμη και απαγορεύσεων- στη μετατροπή νέων κατοικιών σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb) στις λεγόμενες «κόκκινες» περιοχές, δηλαδή σε ώριμους και κορεσμένους τουριστικούς προορισμούς. Ειδικότερα, εξετάζεται το ενδεχόμενο οι νέες οικοδομικές άδειες να συνοδεύονται από ρητή απαγόρευση αλλαγής χρήσης προς τουριστική εκμετάλλευση.
Η βραχυχρόνια μίσθωση (Airbnb) αποτελεί κόκκινο πανί για τις τουριστικές επιχειρήσεις για την οποία και το προηγούμενο draft του Χωροταξικού του τουρισμού έδινε κατεύθυνση περιορισμού με σκοπό να καθοριστεί σε σχέση με τον αριθμό των κλινών των τουριστικών καταλυμάτων.
Σήμερα υπολογίζεται ότι στην αγορά υπάρχουν πάνω από 1 εκατομμύριο σπίτια βραχυχρόνιας μίσθωσης, με βάση τα στοιχεία που καταγράφονται στην αιχμή του καλοκαιριού του 2025 από το Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ).
Ισχυρές πιέσεις
Αντίστοιχα, οι κλίνες στα ξενοδοχεία είναι σχεδόν 913.000 χωρίς να υπολογίζονται τα ενοικιαζόμενα δωμάτια. Αυτό, όπως τονίζεται, δείχνει ότι όσες κλίνες χτίστηκαν σε ξενοδοχεία τα τελευταία 70 χρόνια έγιναν με τη βραχυχρόνια μίσθωση τα τελευταία 7 χρόνια.
Το Χωροταξικό του τουρισμού έρχεται σε μια περίοδο έντονων πιέσεων στους νησιωτικούς προορισμούς και ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, όπου καταγράφονται ακόμη και κραυγαλέες περιπτώσεις άναρχης τουριστικής ανάπτυξης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν νησιά όπως η Μήλος, όπου τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν ολόκληρες ξενοδοχειακές μονάδες χωρίς το απαιτούμενο αδειοδοτικό πλαίσιο, με την ανοχή -ή και την υποστήριξη- της διοίκησης, για να βρεθούν εκ των υστέρων αντιμέτωπες με «πάγωμα» εργασιών και επενδυτικών σχεδίων.
Η εξέλιξη μεγάλων και εντατικών τουριστικών επενδύσεων έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες εμφανίζονται ανάστατες και επισημαίνουν σε όλους τους τόνους ότι ο μόνος τρόπος ουσιαστικής προστασίας του νησιωτικού τοπίου είναι η ύπαρξη σαφούς και δεσμευτικού χωροταξικού σχεδιασμού.
Η υπέρμετρη δόμηση, η παντελής έλλειψη της έννοιας της φέρουσας ικανότητας -δηλαδή του αριθμού επισκεπτών και υποδομών που μπορεί να αντέξει μια περιοχή- αλλά και η μονοκαλλιέργεια μεγάλων και σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων, κυρίως σε εκτός σχεδίου περιοχές, καθώς και η ανάγκη περιορισμού της βραχυχρόνιας μίσθωσης αποτελούν τις βασικές «κόκκινες γραμμές» του χωροταξικού σχεδιασμού της χώρας.
«Κόκκινες γραμμές»
Με βάση το προηγούμενο προσχέδιο του ΕΧΣ για τον τουρισμό, που παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 2024, και για το οποίο δεν αναμένονται ουσιώδεις αλλαγές ως προς τον καθορισμό των ζωνών, η χωρική οργάνωση των τουριστικών καταλυμάτων διαρθρώνεται σε πέντε βασικές κατηγορίες: κορεσμένες (ή περιοχές ελέγχου), ανεπτυγμένες, αναπτυσσόμενες, περιοχές με δυνατότητες ανάπτυξης και περιοχές ήπιας ανάπτυξης.
Στις κορεσμένες περιοχές που τίθενται και αυστηροί περιορισμοί περιλαμβάνονται η Σαντορίνη, η Μύκονος, η νότια Τήνος, τα Μάλια, η Ρόδος, η Χερσόνησος Ηρακλείου, η Νέα Κυδωνία Χανίων, τα παράλια Πιερίας, η Σκιάθος, η Κέρκυρα, η Ζάκυνθος, η ανατολική Κως καθώς και η Ερμούπολη της Σύρου.
Η υπογραφή της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης αναμένεται μέσα στον επόμενο μήνα. Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έχει περάσει κυριολεκτικά από 40 κύματα: η εκπόνησή του ξεκίνησε το 2018, παραδόθηκε το 2021 στο ΥΠΕΝ μετά από μεγάλες καθυστερήσεις και τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούλιο του 2024.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα προηγούμενα Χωροταξικά του 2009 και του 2013 είχαν καταπέσει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, αφήνοντας για χρόνια ένα σημαντικό θεσμικό κενό. Με το νέο πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί να θέσει σαφείς κανόνες, ισορροπώντας ανάμεσα στην προστασία των κορεσμένων προορισμών και τη διατήρηση της επενδυτικής δραστηριότητας.
Φωτογραφία: Shutterstock
