Τα πλασματικά έτη γίνονται βασικό εργαλείο συνταξιοδότησης, με 8 στους 10 ασφαλισμένους να τα αξιοποιούν για θεμελίωση ή αύξηση σύνταξης, απαιτώντας όμως προσεκτική στάθμιση κόστους και οφέλους
Τα πλασματικά έτη ασφάλισης αποτελούν ένα από τα βασικότερα εργαλεία που διαθέτουν οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι ένστολοι για να διαμορφώσουν τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης. Τα τελευταία χρόνια η χρήση τους ενισχύεται σημαντικά, καθώς οι περισσότεροι ασφαλισμένοι που αιτούνται πλήρη σύνταξη, κυρίως στα 62 έτη, στρέφονται στην εξαγορά πλασματικού χρόνου.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, περίπου 8 στους 10 ασφαλισμένους προχωρούν σε αναγνώριση πλασματικών ετών, εξαγοράζοντας κατά μέσο όρο 3 έως 4 χρόνια. Το κόστος εξαγοράς υπολογίζεται ενδεικτικά κοντά στα 220 ευρώ μηνιαίως, ωστόσο εξαρτάται από τις αποδοχές, καθώς υπολογίζεται ως ποσοστό επί αυτών.
Στο Δημόσιο, οι ασφαλισμένοι μπορούν να αναγνωρίσουν από 4 έως 7 έτη πλασματικού χρόνου, ενώ έχουν τη δυνατότητα να προσθέσουν έως και 5 επιπλέον έτη λόγω τέκνων. Συνολικά, ο αναγνωρίσιμος χρόνος μπορεί να φτάσει έως και τα 12 έτη, προσφέροντας σημαντική ευελιξία στον σχεδιασμό της σύνταξης.
Η αξιοποίηση των πλασματικών ετών διαφοροποιείται ανάλογα με το πότε θεμελιώνεται το δικαίωμα συνταξιοδότησης. Για όσους θεμελιώνουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2010, τα πλασματικά έτη χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τη συμπλήρωση της 25ετίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις αναγνωρίζονται ο χρόνος στρατιωτικής θητείας, η εκπαιδευτική άδεια έως 5 έτη, η γονική άδεια και ο χρόνος ανατροφής παιδιών.
Από την 1η Ιανουαρίου 2011 και μετά, το πλαίσιο γίνεται πιο ευέλικτο. Οι πλασματικοί χρόνοι μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο για τη θεμελίωση δικαιώματος όσο και για τη συμπλήρωση του συνολικού χρόνου ασφάλισης, δηλαδή για τα 36, 37 ή 40 έτη που απαιτούνται για πλήρη σύνταξη. Σε αυτή την κατηγορία αναγνωρίζονται ολόκληρος ο χρόνος στρατιωτικής θητείας, τα έτη σπουδών, η εκπαιδευτική άδεια έως 2 έτη και ο χρόνος τέκνων.
Ο πλασματικός χρόνος τέκνων μπορεί να φτάσει έως τα 5 έτη και κατανέμεται ως εξής: 1 έτος για το πρώτο παιδί, 2 έτη για το δεύτερο και 2 έτη για το τρίτο, χωρίς επιπλέον πρόβλεψη για περισσότερα παιδιά. Παράλληλα, αναγνωρίζεται και ο χρόνος άδειας άνευ αποδοχών για ανατροφή παιδιών έως την ηλικία των 6 ετών.
Οι ασφαλισμένοι μπορούν να υποβάλουν μία ή περισσότερες αιτήσεις για εξαγορά πλασματικών ετών, εφόσον δεν υπερβαίνουν το ανώτατο όριο. Σημαντικό είναι ότι αν δεν εξοφληθεί το ποσό, ο χρόνος δεν προσμετράται, ενώ σε περίπτωση μερικής πληρωμής αναγνωρίζεται μόνο ο αντίστοιχος χρόνος.
Το κόστος εξαγοράς
Το κόστος εξαγοράς για αιτήσεις από την 1η Ιανουαρίου 2020 και μετά ανέρχεται στο 20% των τακτικών αποδοχών. Προηγήθηκε μεταβατική περίοδος με χαμηλότερα ποσοστά: 6,67% έως το 2016, 10% το 2017, 13,34% το 2018 και 16,67% το 2019. Η εξόφληση μπορεί να γίνει εφάπαξ με έκπτωση 2% για κάθε έτος, σε μηνιαίες δόσεις ή μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη έως το ένα τέταρτο αυτής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η εξαγορά πλασματικών ετών μπορεί να γίνει και αποκλειστικά για προσαύξηση της σύνταξης, χωρίς να απαιτείται για θεμελίωση δικαιώματος. Με αυτόν τον τρόπο, οι ασφαλισμένοι μπορούν να αυξήσουν το τελικό ποσό της παροχής ακόμη και αν έχουν ήδη κατοχυρώσει τις προϋποθέσεις.
Για τους ένστολους, το πλαίσιο είναι ακόμη πιο διευρυμένο. Εκτός από τον χρόνο θητείας και σπουδών, προβλέπεται προσαύξηση τριών ετών για όσους κατατάχθηκαν έως 31 Δεκεμβρίου 1995 και θεμελιώνουν δικαίωμα από το 2015 και μετά. Επιπλέον, δίνεται δυνατότητα διπλασιασμού του χρόνου υπηρεσίας έως πέντε έτη.
Η λεγόμενη «διπλή πενταετία» ισχύει υπό την προϋπόθεση συμπλήρωσης 24,6 ετών υπηρεσίας. Με τον νόμο 4997/2022, η δυνατότητα επεκτάθηκε σε ευρύτερο κύκλο ασφαλισμένων, επιτρέποντας τον διπλασιασμό ανεξαρτήτως μονάδας ή φύσης υπηρεσίας.
Τέλος, στο Δημόσιο προβλέπεται η αναγνώριση πλασματικών χρόνων και σε περιπτώσεις συντάξεων ανικανότητας, διευρύνοντας περαιτέρω την εφαρμογή του μέτρου. Συνολικά, τα πλασματικά έτη αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο, που απαιτεί όμως προσεκτική αξιολόγηση κόστους και οφέλους πριν από την τελική απόφαση.
