Η πολεοδομία περνά στο κεντρικό κράτος, με το Κτηματολόγιο να αναλαμβάνει άδειες και ελέγχους, στοχεύοντας σε ενιαία εφαρμογή κανόνων, διαφάνεια και ταχύτερη εξυπηρέτηση πολιτών
Στο κατώφλι βρίσκεται μια βαθιά θεσμική τομή στον τομέα της πολεοδομίας, η οποία κλείνει οριστικά έναν κύκλο δεκαετιών που στηρίχθηκε στη διοικητική αποκέντρωση. Το καθεστώς έκδοσης οικοδομικών αδειών και ελέγχου της δόμησης στη χώρα περνά σε νέα φάση, καθώς η αρμοδιότητα μεταφέρεται σταδιακά από τους δήμους και τις πρώην νομαρχιακές δομές στο κεντρικό κράτος.
Κεντρικός πυλώνας της μεταρρύθμισης είναι το Ελληνικό Κτηματολόγιο, το οποίο αλλάζει φυσιογνωμία και αρμοδιότητες, εξελισσόμενο σε Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης. Ο νέος οργανισμός συγκεντρώνει λειτουργίες που μέχρι σήμερα ασκούνταν τοπικά: την έκδοση οικοδομικών αδειών, τον έλεγχο των κατασκευών και τη συνολική εποπτεία της πολεοδομικής νομοθεσίας. Παράλληλα, οι μηχανικοί που στελεχώνουν τις 185 Υπηρεσίες Δόμησης σε όλη τη χώρα μεταφέρονται στον νέο φορέα, εντασσόμενοι σε ένα ενιαίο διοικητικό και οργανωτικό πλαίσιο.
Τι αλλάζει με το νέο μοντέλο
Η εφαρμογή του νέου συστήματος ξεκινά πιλοτικά την 1η Ιουλίου, με τις πρώτες πολεοδομικές υπηρεσίες να υπάγονται στη διοικητική δομή του Κτηματολογίου. Η μετάβαση θα πραγματοποιηθεί σταδιακά, με τελικό ορίζοντα τον Ιανουάριο του 2027, όταν και όλες οι Υπηρεσίες Δόμησης θα έχουν ενσωματωθεί στον νέο Οργανισμό. Η επιλογή αυτή, που είχε προαναγγελθεί από το φθινόπωρο, επαναφέρει την ευθύνη των αδειοδοτήσεων στο κεντρικό κράτος, επιδιώκοντας να εξαλειφθούν οι ανισότητες, οι καθυστερήσεις και οι διαφορετικές ερμηνείες της νομοθεσίας από περιοχή σε περιοχή.
Με βάση τον σχεδιασμό, ο νέος φορέας θα αξιοποιεί το πανελλαδικό δίκτυο των κτηματολογικών γραφείων, καλύπτοντας σχεδόν όλες τις κρίσιμες διαδικασίες δόμησης. Από τη χορήγηση βεβαιώσεων όρων δόμησης και τις προεγκρίσεις έως την τελική άδεια και τους ελέγχους κατά την εκτέλεση των έργων, οι αρμοδιότητες συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο διοικητικό σύστημα. Βασικός στόχος είναι η ενιαία εφαρμογή των κανόνων και η ενίσχυση της διαφάνειας σε εθνικό επίπεδο.
Ταυτόχρονα, θεσπίζεται μητρώο ανεξάρτητων ελεγκτών, καθιστώντας υποχρεωτικό τον έλεγχο κάθε οικοδομικής άδειας πριν την έναρξη των εργασιών. Ο μηχανισμός εποπτείας ενισχύεται περαιτέρω με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία θα συμβάλλουν στην ιεράρχηση και τη στόχευση των ελέγχων, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και εκτίμησης κινδύνου.
Ο ρόλος των δήμων στη νέα εποχή
Οι δήμοι αποσύρονται από τη διαδικασία έκδοσης αδειών, διατηρούν όμως έναν σαφή και κρίσιμο ρόλο. Παραμένουν υπεύθυνοι για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, τις χρήσεις γης και τα έργα αστικής ανάπλασης, διαμορφώνοντας το αναπτυξιακό αποτύπωμα των περιοχών τους, χωρίς εμπλοκή στην καθημερινή διαχείριση των αδειοδοτήσεων.
Για τον πολίτη, το νέο σχήμα φιλοδοξεί να φέρει απλούστευση και ταχύτερη εξυπηρέτηση. Δημιουργείται ένα ενιαίο ψηφιακό σημείο εξυπηρέτησης, ένα σύγχρονο one stop shop, όπου ιδιοκτησιακά δικαιώματα, άδειες δόμησης και έλεγχοι θα συνδέονται σε κοινή πλατφόρμα. Στόχος είναι η ουσιαστική μείωση της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση των διαδικασιών και η συνεπής εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας σε όλη τη χώρα, μέσα από ένα κεντρικά ελεγχόμενο και τεχνολογικά αναβαθμισμένο σύστημα.
