Το έντονο κύμα ψύχους που επικράτησε τα τελευταία 24ωρα στη χώρα μας καθιστά αναγκαία την προετοιμασία μας για την επόμενη φορά που το τσουχτερό κρύο θα δοκιμάσει τις αντοχές μας. Οι ειδικοί άλλωστε προειδοποιούν ότι το ακραίο κρύο – αλλά ακόμη και η παρατεταμένη έκθεση σε «φυσιολογικές» χειμερινές θερμοκρασίες – δύναται να επηρεάσει την καρδιά, τον εγκέφαλο και άλλα ζωτικά όργανα, με τους ηλικιωμένους και τα άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας να ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες.
Αναλυτικότερα και σύμφωνα με τους επιστήμονες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA), όταν το σώμα εκτίθεται στο κρύο, χάνει θερμότητα ταχύτερα απ’ ό,τι την παράγει. Μοιραία με την πάροδο του χρόνου εξαντλούνται τα ενεργειακά του αποθέματα και η θερμοκρασία του σώματος αρχίζει να πέφτει.
Ο Dr Haitham Khraishah, προληπτικός καρδιολόγος στο University Hospitals Harrington Heart & Vascular Institute και επίκουρος καθηγητής Ιατρικής στο Case Western Reserve University στο Κλίβελαντ, εξηγεί ότι περίπου το 60% της απώλειας θερμότητας συμβαίνει μέσω ακτινοβολίας – η θερμότητα «ακτινοβολείται» από το σώμα προς τον περιβάλλοντα αέρα. Το σώμα χάνει επίσης θερμότητα μέσω της αγωγής και μεταφοράς – π.χ. όταν κάποιος αγγίζει ένα κρύο αντικείμενο, όπως το τιμόνι ενός αυτοκινήτου, ή όταν ο ψυχρός αέρας έρχεται σε επαφή με το σώμα. Θερμότητα χάνεται, όμως, και μέσω της εξάτμισης – λ.χ. όταν κάποιος ιδρώνει φτυαρίζοντας χιόνι ή καταβάλλοντας σωματική προσπάθεια στο κρύο.
Επιπλέον, το σώμα χάνει θερμότητα όταν εισπνέει ψυχρό αέρα και εκπνέει ζεστό, υγρό αέρα, προσθέτει.
Το καρδιαγγειακό
Οταν πέφτει η θερμοκρασία του αέρα, τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται για να περιορίσουν την απώλεια θερμότητας και να διατηρήσουν περισσότερο αίμα στον πυρήνα του σώματος. «Αρα η αποστολή του σώματός μας είναι να προστατεύσει τα ζωτικά όργανα», αναλύει με απλά λόγια ο Dr Khraishah. «Το αίμα απομακρύνεται από την περιφέρεια προς το κέντρο, γι’ αυτό και κρυώνουν τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών».
Ωστόσο, με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, και η υψηλή πίεση μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Το ακραίο κρύο μπορεί επίσης να προκαλέσει «πήξη» του αίματος και αυξημένη τάση για θρόμβωση, γεγονός που επίσης αυξάνει τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού. Σημειώνεται ότι το 2024 ο ίδιος δημοσίευσε μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό «Stroke», η οποία έδειξε ότι οι ακραίες θερμοκρασίες – τόσο η ζέστη όσο και το κρύο – αυξάνουν τον κίνδυνο θανάτου από εγκεφαλικό. Αντίστοιχος είναι ο κίνδυνος από διάφορα καρδιαγγειακά νοσήματα – ιδιαίτερα από καρδιακή ανεπάρκεια κατά τις περιόδους έντονου ψύχους. Εχει επίσης παρατηρηθεί αύξηση των νοσηλειών για εμφράγματα ύστερα από ψυχρά κύματα.
Το αναπνευστικό
Ατομα με άσθμα, χρόνια πνευμονοπάθεια ή άλλα αναπνευστικά νοσήματα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο όταν πέφτουν οι θερμοκρασίες, επειδή ο ψυχρός και ξηρός αέρας ερεθίζει τους αεραγωγούς, προσθέτει ο Dr Khraishah. Αυτό οδηγεί σε αυξημένη φλεγμονή και σύσπαση των μυών γύρω από τους αεραγωγούς, προκαλώντας συριγμό, βήχα, δύσπνοια ή αίσθημα καύσου στο στήθος, ιδιαίτερα κατά τη σωματική άσκηση.
Οι λοιμώξεις
Γενικά, ο κρύος καιρός μπορεί να κάνει τους ανθρώπους πιο ευάλωτους σε λοιμώξεις, τονίζει ο Dr John Wipfler, κλινικός καθηγητής στο University of Illinois College of Medicine. «Οταν επικρατεί κρύο, οι άνθρωποι τείνουν να συγκεντρώνονται σε κλειστούς χώρους, με τον συνωστισμό να διευκολύνει τη μετάδοση των παθογόνων». Επιπλέον, ορισμένοι ιοί επιβιώνουν καλύτερα στο κρύο, ενώ την ίδια ώρα το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να χάνει μέρος της αποτελεσματικότητάς του.
Πώς; Ο ψυχρός και ξηρός αέρας συχνά αφυδατώνει τους βλεννογόνους στη μύτη, στο στόμα και στον λαιμό, με αποτέλεσμα να… αποδυναμώνεται η πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού όταν οι ιοί εισβάλλουν σε αυτόν.
Σακχαρώδης διαβήτης
Οι χαμηλές θερμοκρασίες αποτελούν πηγή στρες για τον οργανισμό, προειδοποιούν οι επιστήμονες των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC). Ως αποτέλεσμα, ο οργανισμός απελευθερώνει ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη, καθώς αναζητεί «ενεργειακή ώθηση». Από την άλλη, όμως, οι ορμόνες αυτές μειώνουν την παραγωγή ινσουλίνης. Παράλληλα, οι ορμόνες του στρες διεγείρουν το ήπαρ, το οποίο με τη σειρά του παράγει και απελευθερώνει περισσότερη γλυκόζη, με αποτέλεσμα την άνοδο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
Στο πλαίσιο αυτό οι ίδιοι συνιστούν στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη να ελέγχουν τακτικά το σάκχαρό τους όταν η θερμοκρασία πέφτει – ιδίως εάν είναι άρρωστοι ή έχουν συμπτώματα υπογλυκαιμίας. Επίσης, όπως κάθε χρόνο, επιμένουν ότι το εμβόλιο έναντι της γρίπης αποτελεί βασικό κεφάλαιο στο πεδίο της πρόληψης. Συμβουλεύουν ακόμη τον καθημερινό έλεγχο του δέρματος και των ποδιών, δεδομένου ότι το ξηρό και ερεθισμένο δέρμα μπορεί να υποστεί βλάβες (π.χ. να «σκάσει») και να οδηγήσει σε λοιμώξεις.
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι
Οι ηλικιωμένοι και τα πολύ μικρά παιδιά βρίσκονται πρώτα στη σχετική λίστα. Κατά κανόνα, άλλωστε, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας πάσχουν από χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης που επηρεάζει την κυκλοφορία του αίματος, ή λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν τη διατήρηση της θερμότητας. Επιπρόσθετα, είναι πιθανόν να μην ντύνονται κατάλληλα λόγω προβλημάτων μνήμης ή η θερμοκρασία σώματος να απορρυθμίζεται λόγω παθήσεων του θυρεοειδούς.
«Οι πολύ ηλικιωμένοι έχουν μειωμένη ικανότητα ρίγους και παραγωγής θερμότητας λόγω χαμηλότερης μυϊκής μάζας», συμπληρώνει ο Dr Wipfler. «Από την άλλη τα πολύ μικρά παιδιά δεν μπορούν να μεταδώσουν τη δυσφορία που μπορεί να βιώνουν. Επιπλέον, έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια σώματος σε σχέση με τη μάζα τους, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υποθερμίας».
Διατηρηθείτε ζεστοί
Το κατάλληλο ντύσιμο είναι το πρώτο βήμα πρόληψης. Επίσης, η ήπια δραστηριότητα βοηθά στην παραγωγή θερμότητας, αλλά η υπερβολική άσκηση μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προειδοποιεί ο Dr Khraishah. Τα ζεστά ροφήματα όπως και οι πρόσθετες κουβέρτες τη νύχτα είναι επίσης σύμμαχοι, όταν η θερμοκρασία πέφτει, όχι όμως το αλκοόλ και το κάπνισμα.
