Παρά τα ενθαρρυντικά σημάδια σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, η μικροβιακή αντοχή εξακολουθεί να παραμένει απειλή για τη δημόσια υγεία, προειδοποιεί το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων
Σοβαρό ζήτημα δημόσια υγείας σε όλη την Ευρώπη εξακολουθεί να αποτελεί η μικροβιακή αντοχή σε κοινά τροφιμογενή βακτήρια, όπως η σαλμονέλα (Salmonella) και το καμπυλοβακτηρίδιο (Campylobacter), σύμφωνα με νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η ανθεκτικότητα σε ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά παραμένει διαδεδομένη τόσο στους ανθρώπους όσο και στα ζώα που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων. Τα συγκεκριμένα βακτήρια μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα και τα τρόφιμα στους ανθρώπους, προκαλώντας ακόμη και σοβαρές λοιμώξεις που απαιτούν φαρμακευτική αγωγή.
«Η μικροβιακή αντοχή σε κοινά τροφιμογενή βακτήρια όπως η Salmonella και το Campylobacter αναδεικνύει τους στενούς δεσμούς μεταξύ των ανθρώπινων, ζωικών και διατροφικών συστημάτων. Η διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιμικροβιακών απαιτεί συντονισμένη δράση μέσω μιας ισχυρής προσέγγισης Ενιαίας Υγείας – διότι η ανθεκτικότητα στα αντιμικροβιακά μάς επηρεάζει όλους», δήλωσε ο Piotr Kramarz, Επικεφαλής Επιστήμονας του ECDC.
Υψηλή η ανθεκτικότητα σε κρίσιμα αντιβιοτικά
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι υψηλό ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηριδίου εξακολουθεί να εμφανίζει ανθεκτικότητα στη σιπροφλοξασίνη, ένα από τα βασικά αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο.
Μάλιστα, στην περίπτωση του καμπυλοβακτηριδίου, η ανθεκτικότητα είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη, ώστε η σιπροφλοξασίνη δεν συνιστάται πια για τη θεραπεία λοιμώξεων σε ανθρώπους. Για τον λόγο αυτό έχουν τεθεί περιορισμοί στη χρήση της στην κτηνιατρική, ώστε να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητά της στην ανθρώπινη ιατρική.
Παράλληλα, σημαντικά ποσοστά ανθεκτικότητας καταγράφονται και σε άλλα συχνά χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και οι σουλφοναμίδες.
Ανησυχία προκαλεί επίσης η αυξανόμενη ανίχνευση στελεχών E. coli που παράγουν καρβαπενεμάση σε ζώα παραγωγής τροφίμων και σε προϊόντα κρέατος. Οι καρβαπενέμες θεωρούνται «αντιβιοτικά έσχατης λύσης» για τον άνθρωπο και δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στην κτηνοτροφία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση για την προέλευση αυτών των περιστατικών.
Tα θετικά μηνύματα
Παρά τη συνολικά επιβαρυμένη εικόνα, η έκθεση καταγράφει και ενθαρρυντικές εξελίξεις. Σε αρκετές χώρες παρατηρείται μείωση της ανθεκτικότητας σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά τα τελευταία δέκα χρόνια, γεγονός που δείχνει ότι οι στοχευμένες παρεμβάσεις αποδίδουν.
Για παράδειγμα, η ανθεκτικότητα της σαλμονέλας στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά σε 19 και 14 χώρες αντίστοιχα, ενώ θετικές τάσεις καταγράφηκαν και στα ζώα παραγωγής τροφίμων, ιδιαίτερα σε κοτόπουλα και γαλοπούλες.
Αντίστοιχα, η ανθεκτικότητα του καμπυλοβακτηριδίου στην ερυθρομυκίνη, θεραπεία πρώτης γραμμής για τις συγκεκριμένες λοιμώξεις, έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ορισμένα εκτρεφόμενα ζώα.
Επιπλέον, η συνδυασμένη ανθεκτικότητα σε πολλαπλά κρίσιμα αντιβιοτικά παραμένει γενικά χαμηλή σε Salmonella, Campylobacter και E. coli.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι σε ορισμένους τομείς η πρόοδος έχει επιβραδυνθεί, ιδίως στην E. coli στα πουλερικά, όπου τα επίπεδα ανθεκτικότητας έχουν σταθεροποιηθεί αντί να συνεχίσουν να μειώνονται.
Γιατί η δράση πρέπει να συνεχιστεί
Η μικροβιακή αντοχή περιορίζει τις θεραπευτικές επιλογές και καθιστά τις λοιμώξεις δυσκολότερες στη διαχείριση. Τα επίπεδα ανθεκτικότητας διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, αντανακλώντας διαφορές στη χρήση αντιβιοτικών, στις γεωργικές πρακτικές και στα μέτρα πρόληψης λοιμώξεων.
Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί υπογραμμίζουν ότι η προσέγγιση «Ενιαίας Υγείας», που συνδέει την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων και την ασφάλεια των τροφίμων – αποτελεί βασικό πυλώνα για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Παρά τα θετικά βήματα, η υπεύθυνη χρήση των αντιβιοτικών, η ενίσχυση της πρόληψης και η συνεχής επιτήρηση παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις για την επιβράδυνση της εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.
