Χάνετε συχνά κλειδιά, κινητό ή πορτοφόλι; Ειδικοί εξηγούν γιατί δεν φταίει η μνήμη αλλά η προσοχή και δίνουν πρακτικές λύσεις
Όλοι μας, μέχρι και αυτοί που μελετούν τον εγκέφαλο, θα τύχει να ξεχάσουμε μια ομπρέλα σε ένα εστιατόριο ή πού βάλαμε τα κλειδιά μας. Ο Mark McDaniel, που μελετά την ανθρώπινη μνήμη και μάθηση εδώ και σχεδόν 50 χρόνια, άφησε πρόσφατα ένα καπέλο κάτω από την καρέκλα του σε ένα εστιατόριο. Δεν φοράει συνήθως καπέλα, οπότε το ξέχασε.
«Θα έπρεπε να ξέρω πώς να θυμάμαι… να θυμάμαι, αλλά εκείνη τη στιγμή δεν πιστεύεις ότι πρόκειται να ξεχάσεις», είπε ο McDaniel, ομότιμος καθηγητής ψυχολογικών και εγκεφαλικών επιστημών στο Washington University.
Τι συμβαίνει πραγματικά στον εγκέφαλο
Ο Daniel L. Schacter, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Harvard και συγγραφέας του βιβλίου «Τα επτά αμαρτήματα της μνήμης», λέει ότι το να χάνουμε πράγματα είναι κάτι στο οποίο όλοι είμαστε επιρρεπείς, σε διαφορετικό, όμως, βαθμό: Όλα εξαρτώνται από τις συνθήκες ζωής που αποσπούν το μυαλό μας από το παρόν.
Έξι απροσδόκητα προειδοποιητικά σημάδια άνοιας – Μην τα αγνοήσετε
Ο νευρολόγος προτείνει 4 κινήσεις που προστατεύουν το μυαλό και ακονίζουν τη μνήμη
Άνοια: Μικρότερος κίνδυνος και μυαλό «ξυράφι» με 5 απλές συνήθειες – Τις συστήνει γιατρός του Χάρβαρντ
Αντί να ρίξουμε το φταίξιμο στην υποτιθέμενη κακή μας μνήμη, θα βρούμε τον ένοχο σε «μια δυσλειτουργία στη διεπαφή μνήμης και προσοχής», σύμφωνα με τον Δρα Schacter. «Αυτό είναι που ευθύνεται, βάσει ερευνών αλλά και προσωπικής εμπειρίας, για πολλές αποτυχίες της μνήμης που καταλήγουν στο να χάνουμε πράγματα» συμπληρώνει.
Η μνήμη στον εγκέφαλο λειτουργεί σε τρία στάδια: κωδικοποίηση, αποθήκευση και ανάκληση. Ο Δρ. Schacter παρομοίασε το να χάνεις τα κλειδιά σου με τους οδηγούς που φτάνουν με ασφάλεια στον προορισμό τους χωρίς να θυμούνται πώς έφτασαν εκεί.
Και στις δύο περιπτώσεις, η μνήμη της της πράξης δεν κωδικοποιείται, επειδή το άτομο σκεφτόταν κάτι άλλο, γεγονός που κάνει δυσκολότερη την ανάκληση της μνήμης αργότερα. «Χρειάζεται λίγη παραπάνω γνωστική προσπάθεια», είπε ο Schacter. «Τη στιγμή της κωδικοποίησης, θα πρέπει να εστιάζουμε την προσοχή μας».
Πώς θα θυμόμαστε που βάλαμε τα αντικείμενα που χρησιμοποιούμε καθημερινά;
Για πράγματα όπως το κινητό, το πορτοφόλι ή τα κλειδιά, οι ειδικοί προτείνουν να δημιουργούμε σταθερές συνήθειες.
Ο Δρ. Schacter συμβουλεύει να εντοπίζουμε τα αντικείμενα που χάνουμε συχνότερα και να τους ορίζουμε μια συγκεκριμένη θέση που θα τα τοποθετούμε. Ο ίδιος, για παράδειγμα, αφήνει πάντα τα γυαλιά ανάγνωσής του στο ίδιο σημείο στην κουζίνα, ενώ όταν πηγαίνει για γκολφ, το κινητό του μπαίνει πάντοτε στην ίδια τσέπη της τσάντας του. «Ίσως όχι πάντα, αλλά σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των περιπτώσεων», λέει χαρακτηριστικά.
Αν, ωστόσο, η απώλεια αντικειμένων αυξάνεται αισθητά σε σχέση με το παρελθόν και συνοδεύεται από άλλα προβλήματα μνήμης που επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα, τότε, όπως προειδοποιεί, καλό είναι να ζητηθεί ιατρική συμβουλή.
Τι συμβαίνει με αντικείμενα που χρησιμοποιούμε πιο σπάνια;
Για πράγματα που δεν χρησιμοποιούμε καθημερινά αλλά τείνουμε να χάνουμε, όπως ένα καπέλο, ο Δρ. Mark McDaniel εξηγεί ότι ο εγκέφαλος θυμάται καλύτερα όταν δημιουργεί περισσότερες συνδέσεις. Στην επιστημονική κοινότητα αυτό ονομάζεται «επεξεργασία» (elaboration).
Ένα απλό αλλά αποτελεσματικό κόλπο είναι να λέμε δυνατά πού αφήνουμε ένα αντικείμενο τη στιγμή που το αφήνουμε. «Το να το λέμε φωναχτά δημιουργεί καλύτερη κωδικοποίηση, γιατί μας αναγκάζει να προσέξουμε, ενώ παράλληλα δημιουργεί μια πιο πλούσια μνήμη», λέει ο Δρ. McDaniel. Όσο περισσότερες λεπτομέρειες προσθέτουμε, τόσο περισσότερες νευρωνικές συνδέσεις δημιουργούνται για να μας βοηθήσουν να θυμηθούμε.
Μπορεί να βοηθήσει και το «παλάτι της μνήμης»
Μια ακραία μορφή επεξεργασίας είναι το λεγόμενο «παλάτι της μνήμης», που χρησιμοποιούν οι διαγωνιζόμενοι σε διαγωνισμούς μνήμης. Εκεί, οι πληροφορίες τοποθετούνται νοερά σε γνωστά και δομημένα περιβάλλοντα, όπως ένα σπίτι ή μια διαδρομή.
Στην καθημερινότητα, η τεχνική αυτή μπορεί να απλοποιηθεί: Φανταστείτε το αντικείμενο στο σημείο όπου το αφήσατε και συνδέστε το με έναν λόγο και μια συνέπεια. Για παράδειγμα: «Έβαλα το καπέλο κάτω από την καρέκλα για να μη λερωθεί στο τραπέζι, αλλά την προηγούμενη φορά το ξέχασα εκεί». Ίσως να μη θυμηθείτε πάντα να το πάρετε φεύγοντας, όμως είναι πολύ πιθανότερο να θυμηθείτε πού το αφήσατε.
Συμπέρασμα
Το να χάνουμε αντικείμενα είναι συνήθως θέμα προσοχής και όχι μνήμης. Με απλές συνήθειες και μεγαλύτερη συγκέντρωση τη στιγμή που αφήνουμε κάτι, μπορούμε να περιορίσουμε τέτοιες καθημερινές απώλειες, αλλά και να είμαστε λίγο πιο επιεικείς με τον εαυτό μας όταν αυτό δεν συμβαίνει.
