Ανοίγει ξανά μια δύσκολη, αλλά αναγκαία συζήτηση: μέχρι ποια ηλικία μπορεί ένας άνθρωπος να οδηγεί με ασφάλεια και, κυρίως, με ποιον τρόπο πρέπει να πιστοποιείται ότι εξακολουθεί να διαθέτει τις απαιτούμενες ικανότητες;
Δεν τίθεται θέμα απαγόρευσης της οδήγησης με βάση την ηλικία, αλλά ουσιαστικής αξιολόγησης της όρασης, των αντανακλαστικών και της σωματικής και διανοητικής ικανότητας κάθε οδηγού
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με έναν αυθαίρετο αριθμό. Τα 70, τα 75 ή τα 80 χρόνια δεν αποτελούν από μόνα τους ασθένεια, ούτε σημαίνουν ότι κάποιος είναι αυτομάτως ακατάλληλος για οδήγηση. Υπάρχουν άνθρωποι άνω των 80 ετών οι οποίοι είναι απολύτως λειτουργικοί, προσεκτικοί και ασφαλείς στον δρόμο. Υπάρχουν όμως και νεότεροι οδηγοί των οποίων η όραση, η υγεία, η χρήση φαρμάκων, η κόπωση, το αλκοόλ ή η απρόσεκτη συμπεριφορά τούς καθιστούν επικίνδυνους.
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν πρέπει να απαγορεύεται η οδήγηση μετά από κάποια ηλικία. Είναι εάν οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται αποδεικνύουν πραγματικά ότι ο άνθρωπος πίσω από το τιμόνι μπορεί να βλέπει, να αντιλαμβάνεται, να αποφασίζει και να αντιδρά εγκαίρως.
Στη Μεγάλη Βρετανία για παράδειγμα δεν υπάρχει ανώτατο ηλικιακό όριο για την οδήγηση. Η συμπλήρωση του 70ού έτους δεν σημαίνει ότι ο οδηγός χάνει οριστικά το δίπλωμά του. Η άδεια όμως λήγει και, εφόσον επιθυμεί να συνεχίσει να οδηγεί, πρέπει να την ανανεώσει. Μετά τα 70, η διαδικασία επαναλαμβάνεται το αργότερο κάθε τρία χρόνια.
Σήμερα, κατά την ανανέωση, ο οδηγός δηλώνει υπεύθυνα ότι πληροί τις προδιαγραφές όρασης και αναφέρει εάν πάσχει από κάποια ασθένεια που πρέπει να γνωστοποιηθεί στην αρμόδια υπηρεσία DVLA. Δεν απαιτείται υποχρεωτικά η υπογραφή οφθαλμιάτρου, οπτομέτρη ή άλλου επαγγελματία Υγείας για κάθε ανανέωση.
Ακριβώς αυτό το μοντέλο της αυτοδήλωσης τέθηκε υπό επανεξέταση. Η βρετανική κυβέρνηση πραγματοποίησε δημόσια διαβούλευση για την καθιέρωση υποχρεωτικού ελέγχου όρασης για τους οδηγούς από τα 70 και έπειτα, όχι μόνο κατά την πρώτη ανανέωση αλλά και σε κάθε μεταγενέστερη. Παράλληλα, στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής οδικής ασφάλειας, αναπτύσσονται επιλογές και για γνωστικούς ελέγχους, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει θεσπιστεί γενική απαγόρευση ή αυτόματη αφαίρεση διπλώματος λόγω ηλικίας. Η επίσημη βρετανική διαβούλευση
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το 2025 υπήρχαν στη Μεγάλη Βρετανία περισσότεροι από 6,3 εκατομμύρια κάτοχοι άδειας αυτοκινήτου ή μοτοσικλέτας ηλικίας 70 ετών και άνω. Περίπου δύο εκατομμύρια ανανεώσεις πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, ενώ σχεδόν το 77% όσων φτάνουν στα 70 επιλέγει να συνεχίσει να οδηγεί.
Οι επίσημες προβλέψεις δείχνουν ότι οι άδειες οδηγών άνω των 70 ενδέχεται να πλησιάσουν τα επτά εκατομμύρια μέχρι το 2030. Πρόκειται, συνεπώς, για μια πραγματικότητα που αφορά πλέον ένα μεγάλο και συνεχώς αυξανόμενο μέρος του πληθυσμού.
Τα στοιχεία που προβληματίζουν
Στη Βρετανία, περίπου το 24% των οδηγών αυτοκινήτου που έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία το 2024 ήταν ηλικίας 70 ετών και άνω. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 1.224 νεκροί ή σοβαρά τραυματίες οδηγοί αυτοκινήτων αυτής της ηλικιακής ομάδας.
Οι δείκτες θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού ανά δισεκατομμύριο μίλια είναι αυξημένοι για άνδρες και γυναίκες οδηγούς από την ηλικία των 76 ετών και μετά, σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες ηλικιακές ομάδες. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι προκαλούν πάντοτε περισσότερα ατυχήματα.
Η αυξημένη παρουσία τους στους αριθμούς των θυμάτων συνδέεται και με τη μεγαλύτερη σωματική ευπάθεια. Ένα τροχαίο που μπορεί να προκαλέσει έναν σχετικά ελαφρύ τραυματισμό σε έναν άνθρωπο 40 ετών, ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ σοβαρότερο ή ακόμη και θανατηφόρο για έναν οδηγό 80 ετών.
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Οδικής Ασφάλειας επισημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν περισσότερο να τραυματιστούν σοβαρά ή να χάσουν τη ζωή τους οι ίδιοι, παρά να προκαλέσουν ένα ατύχημα στο οποίο θα τραυματιστεί κάποιος άλλος. Αυτό είναι σημαντικό, διότι εμποδίζει τη συζήτηση να διολισθήσει σε εύκολες γενικεύσεις και κοινωνικό αυτοματισμό.
Παράλληλα, όμως, η γήρανση μπορεί να συνοδεύεται από μείωση της οπτικής οξύτητας και του οπτικού πεδίου, δυσκολία στην οδήγηση τη νύχτα, βραδύτερα αντανακλαστικά, περιορισμένη κινητικότητα αυχένα και άκρων, προβλήματα ακοής, γνωστική επιβράδυνση ή παθήσεις που επηρεάζουν την κρίση και τον προσανατολισμό. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η λήψη φαρμάκων ή ο συνδυασμός πολλών φαρμακευτικών ουσιών, οι οποίες μπορεί να προκαλούν υπνηλία, ζάλη ή μειωμένη συγκέντρωση.
Τι αποφάσισε η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επέβαλε γενικό όριο πέραν του οποίου ένας ηλικιωμένος θα υποχρεώνεται να εγκαταλείψει την οδήγηση. Η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για τις άδειες οδήγησης, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Νοέμβριο του 2025, κινείται προς συστηματικότερους ελέγχους της σωματικής και διανοητικής ικανότητας όλων των οδηγών.
Ως ελάχιστη βάση προβλέπεται αυτοαξιολόγηση της φυσικής και νοητικής κατάστασης κατά την έκδοση και σε κάθε ανανέωση της άδειας ή η εφαρμογή άλλου εθνικού συστήματος αξιολόγησης. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη μπορούν να μειώνουν τη διάρκεια ισχύος των διπλωμάτων για οδηγούς ηλικίας 65 ετών και άνω, προκειμένου να πραγματοποιούνται συχνότεροι ιατρικοί ή άλλοι έλεγχοι.
Οι νέοι κανόνες βρίσκονται ήδη σε ισχύ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά θα εφαρμοστούν πλήρως από τα κράτη-μέλη αφού ενσωματωθούν στις εθνικές νομοθεσίες, διαδικασία για την οποία προβλέπεται χρονικό περιθώριο τεσσάρων ετών. Η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία και τα επόμενα βήματα
Το μήνυμα των ευρωπαϊκών θεσμών είναι ότι η ημερομηνία γέννησης δεν πρέπει να λειτουργεί ως μοναδικό κριτήριο. Ταυτόχρονα, όμως, η ανανέωση μιας άδειας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή γραφειοκρατική διαδικασία, όταν υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες για την πραγματική ικανότητα του κατόχου της.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα η συζήτηση για αυστηρότερους και ουσιαστικότερους ελέγχους των ηλικιωμένων οδηγών έχει γίνει επανειλημμένα, ιδίως έπειτα από σοβαρά τροχαία στα οποία εμπλέκονται άνθρωποι μεγάλης ηλικίας.
Για τις συνηθισμένες άδειες αυτοκινήτου και μοτοσικλέτας, μετά τη συμπλήρωση των 65 ετών η ανανέωση γίνεται ανά τριετία και προϋποθέτει ιατρική εξέταση. Μετά τα 80, η διοικητική ισχύς της άδειας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα δύο χρόνια.
Για την ανανέωση απαιτείται εξέταση από παθολόγο ή γιατρό συναφούς ειδικότητας και από οφθαλμίατρο. Για όσους έχουν περάσει το 80ό έτος είναι υποχρεωτικές επιπλέον οι γνωματεύσεις ωτορινολαρυγγολόγου και νευρολόγου ή ψυχιάτρου. Οι γιατροί πρέπει να χαρακτηρίσουν τον εξεταζόμενο ως «ικανό» ή «μη ικανό» για οδήγηση. Εφόσον προκύψει υπόνοια άλλης πάθησης, υπάρχει δυνατότητα παραπομπής σε γιατρό της αντίστοιχης ειδικότητας. Η επίσημη ελληνική διαδικασία ανανέωσης
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει, επίσης, δυνατότητα περιορισμού των κατηγοριών μιας άδειας για λόγους υγείας. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, αλλά κατά πόσο οι εξετάσεις πραγματοποιούνται με ενιαία, αντικειμενικά και ουσιαστικά κριτήρια.
Μια ολιγόλεπτη τυπική επίσκεψη σε ιατρείο μπορεί να μην είναι αρκετή για να αποκαλύψει προβλήματα αντίληψης, κρίσης, αντίδρασης σε σύνθετες κυκλοφοριακές συνθήκες ή πραγματικής συμπεριφοράς στον δρόμο. Γι’ αυτό έχει συζητηθεί και στην Ελλάδα το ενδεχόμενο αποτελεσματικότερης αξιολόγησης, με αυστηρότερα ιατρικά πρωτόκολλα και, σε ειδικές περιπτώσεις, πρακτικό έλεγχο οδήγησης.
Το αυτοκίνητο για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο δεν είναι απλώς ένα μέσο μεταφοράς. Συχνά αποτελεί το τελευταίο σημαντικό εργαλείο ανεξαρτησίας του, ιδιαίτερα στην περιφέρεια, στα νησιά και στις περιοχές όπου οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι ελλιπείς. Η αφαίρεση του διπλώματος μπορεί να σημαίνει κοινωνική απομόνωση, δυσκολία πρόσβασης σε γιατρούς και υπηρεσίες και μεγαλύτερη εξάρτηση από την οικογένεια.
Γι’ αυτό η συζήτηση χρειάζεται σεβασμό, αξιοπρέπεια και εξατομίκευση. Δεν πρέπει να μετατραπεί σε συλλογική ενοχοποίηση των ηλικιωμένων ούτε σε απαίτηση να εγκαταλείπουν όλοι το τιμόνι μόλις φτάσουν σε μια συγκεκριμένη ηλικία.
Με τον ίδιο σεβασμό, όμως, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι της ίδιας ηλικίας την ίδια δυνατότητα να οδηγούν. Δύο οδηγοί 75 ετών μπορεί να διαφέρουν ριζικά ως προς την όραση, τα αντανακλαστικά, την κινητικότητα, τη γνωστική λειτουργία και τη γενικότερη υγεία τους. Ακριβώς όπως δύο οδηγοί 40 ετών μπορεί να διαφέρουν ως προς την υπευθυνότητα, τη συγκέντρωση ή την ικανότητά τους.
Η ηλικία δεν πρέπει να αποτελεί καταδίκη. Πρέπει όμως να λειτουργεί ως ένδειξη ότι ο έλεγχος οφείλει να γίνεται συχνότερος και περισσότερο ολοκληρωμένος.
Η λύση βρίσκεται στην πραγματική αξιολόγηση
Ένα δίκαιο σύστημα δεν θα αφαιρούσε οριζόντια τις άδειες από όλους τους ηλικιωμένους. Θα εξέταζε κάθε οδηγό ξεχωριστά, με σαφή ιατρικά κριτήρια, πιστοποιημένο έλεγχο όρασης, αξιολόγηση φαρμακευτικής αγωγής και, όπου υπάρχουν ενδείξεις, έλεγχο της γνωστικής λειτουργίας ή μια σύντομη πρακτική δοκιμασία σε πραγματικές συνθήκες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι απαραίτητη η πλήρης διακοπή της οδήγησης. Θα μπορούσαν να προβλέπονται περιορισμοί, όπως οδήγηση μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, μόνο σε συγκεκριμένη ακτίνα από την κατοικία, με υποχρεωτική χρήση γυαλιών ή χωρίς δικαίωμα κίνησης σε αυτοκινητοδρόμους, εφόσον αυτό κριθεί ιατρικά ασφαλές.
Αντίστοιχα, οι οικογένειες δεν πρέπει να περιμένουν ένα τροχαίο για να συζητήσουν το θέμα. Επαναλαμβανόμενα μικροχτυπήματα, δυσκολία στις διασταυρώσεις, αποπροσανατολισμός σε γνώριμες διαδρομές, καθυστερημένες αντιδράσεις, σύγχυση στα πεντάλ και αδυναμία αντίληψης πεζών ή δικύκλων αποτελούν ενδείξεις που δεν πρέπει να αγνοούνται.
Το δικαίωμα στην κινητικότητα είναι πολύτιμο, αλλά δεν μπορεί να υπερισχύει του δικαιώματος όλων στη ζωή και στην ασφάλεια. Αυτό ισχύει για κάθε οδηγό, ανεξαρτήτως ηλικίας. Επειδή, όμως, ορισμένες παθήσεις και λειτουργικοί περιορισμοί εμφανίζονται συχνότερα όσο μεγαλώνουμε, οι ηλικιωμένοι χρειάζονται συχνότερη και πιο προσεκτική αξιολόγηση.
Όχι για να τιμωρούνται, αλλά για να προστατεύονται οι ίδιοι, οι οικογένειές τους και όλοι όσοι κινούνται στον δρόμο.
ΠΗΓΗ: https://www.newsauto.gr/electric/tha-paroun-ta-diplomata-apo-tous-ilikiomenous-odigous/
