Πλήρης οδηγός: Το ισχύον εργατικό πλαίσιο προβλέπει μια σειρά από άδειες για την προστασία της οικογένειας και τη στήριξη των εργαζόμενων γονέων.
Μετά τη γέννηση ενός παιδιού, η εργαζόμενη μητέρα δικαιούται άδεια μητρότητας 17 εβδομάδων και στη συνέχεια ειδική παροχή προστασίας μητρότητας διάρκειας 9 μηνών που επιδοτείται από τη ΔΥΠΑ με ποσό που αντιστοιχεί στον εκάστοτε κατώτατο μισθό.
Παράλληλα, ο πατέρας δικαιούται άδεια πατρότητας 14 ημερών με αποδοχές.
Μετά το πέρας αυτών των αδειών, οι γονείς μπορούν να αξιοποιήσουν και άλλες δυνατότητες που προβλέπει η νομοθεσία, όπως μειωμένο ωράριο φροντίδας παιδιού, γονική άδεια έως 4 μηνών για κάθε γονέα, καθώς και ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας όπως τηλεργασία ή ευέλικτο ωράριο για γονείς παιδιών έως 12 ετών.
Επιπλέον, η εργατική νομοθεσία προβλέπει ειδικές άδειες για περιπτώσεις ασθένειας παιδιού, νοσηλείας, φροντίδας συγγενών ή έκτακτων οικογενειακών περιστατικών.
Στον οδηγό που ακολουθεί παρουσιάζονται με πρακτικό τρόπο όλες οι άδειες γονέων που ισχύουν σήμερα, οι προϋποθέσεις χορήγησής τους και τα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζουν εργαζόμενοι και εργοδότες.
Χρονοδιάγραμμα βασικών αδειών μετά τη γέννηση παιδιού
Μετά τη γέννηση ενός παιδιού, οι βασικές άδειες που μπορεί να αξιοποιήσει ένας εργαζόμενος γονέας εξελίσσονται περίπου ως εξής:
- Άδεια μητρότητας: 17 εβδομάδες
- Ειδική παροχή προστασίας μητρότητας (ΔΥΠΑ): 9 μήνες
- Άδεια φροντίδας παιδιού με μειωμένο ωράριο ή ισόχρονη άδεια
- Γονική άδεια: 4 μήνες για κάθε γονέα
- Στην πράξη, σε αρκετές περιπτώσεις η συνολική περίοδος προστασίας ενός εργαζόμενου γονέα μπορεί να φτάσει περίπου τους 18 μήνες αποχής από την εργασία.
Η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας από τη ΔΥΠΑ φθάνει τους 9 μήνες.
Άδεια μητρότητας
Η άδεια μητρότητας έχει συνολική διάρκεια 17 εβδομάδων.
Κατανέμεται ως εξής:
- 8 εβδομάδες πριν τον τοκετό
- 9 εβδομάδες μετά τον τοκετό
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η εργαζόμενη προστατεύεται από απόλυση και λαμβάνει τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές παροχές.
Ειδική παροχή προστασίας μητρότητας
Μετά την άδεια μητρότητας ακολουθεί η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας, διάρκειας 9 μηνών.
Η παροχή:
- καταβάλλεται από τη ΔΥΠΑ
- αντιστοιχεί στον εκάστοτε κατώτατο μισθό
- συνοδεύεται από πλήρη ασφαλιστική κάλυψη.
Η μητέρα έχει τη δυνατότητα να μεταβιβάσει έως 7 μήνες της παροχής στον πατέρα, εφόσον αυτός είναι μισθωτός εργαζόμενος.
Επέκταση της παροχής σε ελεύθερες επαγγελματίες
Με πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας επεκτάθηκε και σε:
- ελεύθερες επαγγελματίες
- αυτοαπασχολούμενες
- αγρότισσες.
Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε σημαντική ενίσχυση της προστασίας της μητρότητας στην αγορά εργασίας.
Άδεια πατρότητας
Ο πατέρας δικαιούται 14 ημέρες άδεια πατρότητας με αποδοχές.
Η άδεια μπορεί να ληφθεί:
- πριν τον τοκετό
- μετά τον τοκετό τμηματικά.
Οι αποδοχές καταβάλλονται από τον εργοδότη.
Άδεια φροντίδας παιδιού (μειωμένο ωράριο)
Μετά την ολοκλήρωση της ειδικής παροχής μητρότητας, ο εργαζόμενος γονέας μπορεί να λάβει μειωμένο ωράριο εργασίας για έως 30 μήνες.
Συνήθως εφαρμόζεται:
- μείωση κατά 1 ώρα ημερησίως.
Το μειωμένο ωράριο μπορεί να μετατραπεί σε ισόχρονη άδεια περίπου 3,5 έως 4 μηνών.
Ψηφιακή κάρτα εργασίας και Εργάνη ΙΙ
Με την πλήρη εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, το μειωμένο ωράριο πρέπει να δηλώνεται στο Εργάνη ΙΙ.
Η σήμανση της κάρτας (είσοδος και έξοδος) πρέπει να συμφωνεί με το δηλωμένο ωράριο. Απόκλιση μπορεί να θεωρηθεί παράβαση υψηλής σοβαρότητας.
Γονική άδεια
Κάθε εργαζόμενος γονέας δικαιούται 4 μήνες γονική άδεια για κάθε παιδί έως 8 ετών.
- Οι 2 μήνες επιδοτούνται από τη ΔΥΠΑ με τον κατώτατο μισθό
- Οι υπόλοιποι 2 μήνες είναι άνευ αποδοχών
Η γονική άδεια αποτελεί ατομικό δικαίωμα κάθε γονέα.
Ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας
Οι εργαζόμενοι γονείς παιδιών έως 12 ετών μπορούν να ζητήσουν:
- τηλεργασία
- ευέλικτο ωράριο
- μερική απασχόληση.
Ο εργοδότης οφείλει να απαντήσει τεκμηριωμένα εντός ενός μήνα.
Πλήρης οδηγός: Όλες οι ειδικές άδειες οικογενειακής προστασίας
Άδεια ασθένειας παιδιού
Χορηγείται όταν το παιδί ασθενεί.
- 6 ημέρες ετησίως
- 8 ημέρες για τρία παιδιά
- 14 ημέρες για πολύτεκνους.
Άδεια νοσηλείας παιδιού
Χορηγείται όταν το παιδί νοσηλεύεται.
Μπορεί να φτάσει έως 30 εργάσιμες ημέρες τον χρόνο.
Άδεια φροντιστή
Χορηγείται όταν εργαζόμενος πρέπει να φροντίσει συγγενή με σοβαρό πρόβλημα υγείας.
Διάρκεια:
- 5 εργάσιμες ημέρες ετησίως
Η άδεια είναι άνευ αποδοχών, αλλά ο χρόνος απουσίας λογίζεται ως χρόνος εργασίας για ασφαλιστικούς σκοπούς.
Άδεια ανωτέρας βίας
Χορηγείται σε επείγοντα οικογενειακά περιστατικά.
Διάρκεια:
- 2 ημέρες ετησίως με αποδοχές
Άδεια μονογονέα
Οι μονογονείς δικαιούνται:
- 6 ημέρες άδεια ετησίως
- 8 ημέρες για πολύτεκνους
Άδεια υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Οι εργαζόμενες που υποβάλλονται σε διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δικαιούνται:
- 7 εργάσιμες ημέρες με αποδοχές
Άδεια γάμου
Οι εργαζόμενοι δικαιούνται:
- 5 ημέρες άδεια σε πενθήμερη εργασία
- 6 ημέρες σε εξαήμερη εργασία.
Παραδείγματα στην πράξη
Παράδειγμα 1
Μια εργαζόμενη μητέρα μπορεί να λάβει:
- άδεια μητρότητας
- ειδική παροχή μητρότητας
- ισόχρονη άδεια φροντίδας παιδιού.
Συνολικά η αποχή από την εργασία μπορεί να φτάσει περίπου τους 18 μήνες.
Παράδειγμα 2
Ένας πατέρας εργαζόμενος μπορεί να λάβει:
- άδεια πατρότητας
- γονική άδεια
- ευέλικτο ωράριο εργασίας.
20 συχνές ερωτήσεις εργαζόμενων γονέων
1) Πόσο διαρκεί συνολικά η άδεια μητρότητας;
Η άδεια μητρότητας έχει διάρκεια 17 εβδομάδες. Από αυτές, οι 8 εβδομάδες χορηγούνται πριν τον τοκετό και οι 9 εβδομάδες μετά. Πρόκειται για υποχρεωτική άδεια που προστατεύει την εργαζόμενη μητέρα τόσο υγειονομικά όσο και εργασιακά.
2) Τι είναι η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας;
Είναι η άδεια που ακολουθεί την άδεια μητρότητας και διαρκεί 9 μήνες. Καταβάλλεται από τη ΔΥΠΑ και το ποσό αντιστοιχεί στον εκάστοτε ισχύοντα κατώτατο μισθό, ενώ παράλληλα καλύπτονται και οι ασφαλιστικές εισφορές.
3) Μπορεί ο πατέρας να λάβει μέρος της άδειας μητρότητας;
Ναι. Η μητέρα μπορεί να μεταβιβάσει έως 7 μήνες από την ειδική παροχή μητρότητας στον πατέρα, εφόσον αυτός είναι μισθωτός εργαζόμενος. Η δυνατότητα αυτή έχει θεσπιστεί για να διευκολύνει την ισότιμη συμμετοχή των γονέων στη φροντίδα του παιδιού
4) Πόσες ημέρες άδεια δικαιούται ο πατέρας με τη γέννηση παιδιού;
Ο πατέρας δικαιούται 14 ημέρες άδεια πατρότητας με αποδοχές. Η άδεια μπορεί να ληφθεί πριν ή μετά τον τοκετό και δεν επηρεάζει τα υπόλοιπα δικαιώματα άδειας.
5) Τι είναι το μειωμένο ωράριο φροντίδας παιδιού;
Μετά την άδεια μητρότητας, ο εργαζόμενος γονέας μπορεί να εργάζεται μία ώρα λιγότερο την ημέρα για διάστημα έως 30 μηνών. Το μειωμένο ωράριο θεωρείται χρόνος εργασίας και δεν μειώνει τις αποδοχές.
6) Μπορεί το μειωμένο ωράριο να μετατραπεί σε συνεχόμενη άδεια;
Ναι. Το δικαίωμα μειωμένου ωραρίου μπορεί να μετατραπεί σε ισόχρονη άδεια με πλήρεις αποδοχές, η οποία αντιστοιχεί περίπου σε 3,5 έως 4 μήνες συνεχόμενης άδειας.
7) Πώς λειτουργεί η γονική άδεια;
Κάθε γονέας δικαιούται 4 μήνες γονική άδεια για κάθε παιδί έως 8 ετών. Οι δύο μήνες επιδοτούνται από τη ΔΥΠΑ με τον κατώτατο μισθό, ενώ οι υπόλοιποι δύο είναι άνευ αποδοχών.
8) Μπορούν και οι δύο γονείς να πάρουν γονική άδεια;
Ναι. Η γονική άδεια αποτελεί ατομικό δικαίωμα κάθε γονέα και δεν μεταβιβάζεται. Έτσι, και οι δύο γονείς μπορούν να λάβουν άδεια για το ίδιο παιδί.
9) Τι ισχύει για το μειωμένο ωράριο με την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας;
Με την εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας, το μειωμένο ωράριο πρέπει να δηλώνεται στο Εργάνη ΙΙ και η πραγματική ώρα εργασίας πρέπει να συμφωνεί με το δηλωμένο ωράριο.
10) Τι συμβαίνει αν το παιδί αρρωστήσει;
Οι εργαζόμενοι γονείς δικαιούνται άδεια ασθένειας παιδιού. Η διάρκεια είναι 6 ημέρες ετησίως, αυξάνεται σε 8 ημέρες για τρία παιδιά και φτάνει τις 14 ημέρες για πολύτεκνους.
11) Τι ισχύει όταν το παιδί χρειαστεί νοσηλεία;
Σε περίπτωση νοσηλείας παιδιού, οι γονείς μπορούν να λάβουν ειδική άδεια που μπορεί να φτάσει έως 30 εργάσιμες ημέρες τον χρόνο, ώστε να βρίσκονται κοντά στο παιδί τους.
12) Τι είναι η άδεια φροντιστή;
Η άδεια φροντιστή δίνεται όταν εργαζόμενος πρέπει να φροντίσει συγγενή με σοβαρό πρόβλημα υγείας. Διαρκεί 5 εργάσιμες ημέρες τον χρόνο και είναι άνευ αποδοχών, αλλά ο χρόνος υπολογίζεται ως χρόνος εργασίας για ασφαλιστικά δικαιώματα.
13) Υπάρχει άδεια για έκτακτες οικογενειακές καταστάσεις;
Ναι. Η νομοθεσία προβλέπει άδεια ανωτέρας βίας δύο ημερών ετησίως με αποδοχές για επείγοντα οικογενειακά περιστατικά.
14) Τι δικαιώματα έχουν οι μονογονείς εργαζόμενοι;
Οι εργαζόμενοι που μεγαλώνουν μόνοι τους παιδιά δικαιούνται επιπλέον άδεια 6 ημερών τον χρόνο, η οποία αυξάνεται σε 8 ημέρες για πολύτεκνους μονογονείς.
15) Υπάρχει άδεια για διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής;
Ναι. Οι εργαζόμενες που υποβάλλονται σε διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δικαιούνται 7 εργάσιμες ημέρες άδεια με αποδοχές.
16) Τι ισχύει για την άδεια γάμου;
Σε περίπτωση γάμου, ο εργαζόμενος δικαιούται 5 ημέρες άδεια σε πενθήμερη εργασία και 6 ημέρες σε εξαήμερη εργασία, με πλήρεις αποδοχές.
17) Μπορεί ο εργαζόμενος γονέας να ζητήσει τηλεργασία;
Ναι. Γονείς παιδιών έως 12 ετών μπορούν να ζητήσουν ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας, όπως τηλεργασία ή ευέλικτο ωράριο, για λόγους φροντίδας του παιδιού.
18) Υποχρεούται ο εργοδότης να δεχτεί την ευέλικτη εργασία;
Ο εργοδότης δεν είναι υποχρεωμένος να αποδεχτεί το αίτημα, αλλά πρέπει να απαντήσει τεκμηριωμένα εντός ενός μήνα.
19) Μπορούν να συνδυαστούν διαφορετικές άδειες;
Ναι. Στην πράξη πολλές άδειες μπορούν να συνδυαστούν διαδοχικά, όπως η άδεια μητρότητας, η ειδική παροχή μητρότητας και η άδεια φροντίδας παιδιού.
20) Ποιο είναι το βασικό λάθος που κάνουν πολλοί εργαζόμενοι γονείς;
Πολλοί εργαζόμενοι δεν ενημερώνονται εγκαίρως για τα δικαιώματά τους και έτσι δεν αξιοποιούν όλες τις άδειες που προβλέπει η νομοθεσία. Η σωστή ενημέρωση βοηθά να οργανωθεί καλύτερα τόσο η εργασία όσο και η οικογενειακή ζωή.
10 πρακτικές συμβουλές για εργαζόμενους γονείς
- Ενημερωθείτε για όλες τις άδειες που δικαιούστε.
- Υποβάλετε εγκαίρως τα αιτήματα άδειας.
- Εξετάστε αν συμφέρει ισόχρονη άδεια αντί μειωμένου ωραρίου.
- Ελέγξτε τη σωστή δήλωση στο Εργάνη ΙΙ.
- Κρατήστε όλα τα δικαιολογητικά.
- Ζητήστε γραπτή απάντηση σε αιτήματα ευέλικτης εργασίας.
- Ελέγξτε τη σωστή καταγραφή στην ψηφιακή κάρτα.
- Μην αφήνετε ανεκμετάλλευτα τα δικαιώματά σας.
- Συμβουλευτείτε ειδικό όταν υπάρχουν αμφιβολίες.
- Παρακολουθείτε τις αλλαγές στη νομοθεσία.
