Σχεδόν 1 στους 2 νέους χρησιμοποιεί AI chatbots για να συζητήσει προσωπικά θέματα, τάση που αναδεικνύει την ανάγκη προσβάσιμης υποστήριξης της ψυχικής υγείας
Ένας αυξανόμενος αριθμός νέων Ευρωπαίων στρέφεται στην τεχνητή νοημοσύνη για συναισθηματική υποστήριξη, αναδεικνύοντας τόσο τις προοπτικές, όσο και τους πιθανούς κινδύνους αυτής της ταχέως εξελισσόμενης τεχνολογίας. Μια πρόσφατη έρευνα αποκαλύπτει ότι τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης γίνονται ένα συνηθισμένο μέσο για τη συζήτηση προσωπικών θεμάτων και ζητημάτων ψυχικής υγείας – μερικές φορές μάλιστα ανταγωνίζονται την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Στροφή προς τον ψηφιακό «σύμβουλο»
Σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήχθη από την Ipsos BVA, σχεδόν το ήμισυ των νέων ηλικίας 11 – 25 ετών σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες έχουν χρησιμοποιήσει chatbots τεχνητής νοημοσύνης για να μιλήσουν για προσωπικά ή ευαίσθητα θέματα. Η μελέτη, που ανατέθηκε από την CNIL και την Groupe VYV, διεξήχθη σε 3.800 συμμετέχοντες στη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Ιρλανδία στις αρχές του 2026.
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το 51% των ερωτηθέντων θεωρεί εύκολο να συζητήσει θέματα ψυχικής υγείας με chatbots – ελαφρώς περισσότερο απ’ όσους αισθάνονται άνετα να μιλήσουν με επαγγελματίες υγείας (49%) και σημαντικά περισσότερο απ’ όσους θα ανοίγονταν σε ψυχολόγους (37%).
Παρ’ όλα αυτά, οι ανθρώπινες σχέσεις παραμένουν σημαντικές. Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων ανέφερε ότι αισθάνεται πιο άνετα να μιλάει με φίλους (68%) και γονείς (61%), υπογραμμίζοντας τη διαχρονική σημασία της διαπροσωπικής επαφής.
Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται πιο προσιτή
Η ελκυστικότητα των chatbot τεχνητής νοημοσύνης έγκειται σε μεγάλο βαθμό στην προσβασιμότητά τους και την εντύπωση ουδετερότητας που δίνουν. Περίπου το 90% των ερωτηθέντων είχε χρησιμοποιήσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ενώ πολλοί ανέφεραν τη συνεχή διαθεσιμότητα και τον αμερόληπτο χαρακτήρα τους ως βασικά πλεονεκτήματα.
Για ορισμένους, αυτά τα εργαλεία λειτουργούν ως κάτι περισσότερο από απλοί βοηθοί – πάνω από το 60% περιέγραψε την τεχνητή νοημοσύνη ως «σύμβουλο ζωής» ή ακόμη και ως «εμπιστευτικό πρόσωπο».
Αυτή η τάση αντανακλά ευρύτερες ανησυχίες σχετικά με την ψυχική υγεία των νέων. Η έρευνα διαπίστωσε ότι περίπου το 28% των ερωτηθέντων πληρούσε τα κριτήρια για υποψία γενικευμένης διαταραχής άγχους, υποδηλώνοντας μια σημαντική ανάγκη για προσβάσιμη συναισθηματική υποστήριξη.
Οι κίνδυνοι πίσω από την ευκολία
Ενώ τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να προσφέρουν άνεση και αμεσότητα, οι ειδικοί προειδοποιούν για την υπερβολική εξάρτηση. Οι ερευνητές τονίζουν ότι, παρά την πολυπλοκότητά τους, αυτά τα συστήματα στερούνται πραγματικής συναισθηματικής κατανόησης και δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντικαταστήσουν την επαγγελματική φροντίδα.
Ο ψυχολόγος και ερευνητής ψηφιακής υγείας, Ludwig Franke Föyen του Karolinska Institutet σημειώνει ότι η σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράγει εξαιρετικά πειστικές απαντήσεις – σε ορισμένες περιπτώσεις παρόμοιες με αυτές των επαγγελματιών. Ωστόσο, αυτή η ικανότητα μπορεί να είναι παραπλανητική.
Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης γενικής χρήσης είναι συχνά βελτιστοποιημένα για την αλληλεπίδραση και όχι για την ευημερία, γεγονός που δημιουργεί ανησυχίες σχετικά με την καταλληλότητά τους στη διαχείριση ευαίσθητων ζητημάτων ψυχικής υγείας. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι κίνδυνοι μπορεί να είναι σοβαροί.
Η λεπτή ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και ανθρώπινης φροντίδας
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διαδραματίσει υποστηρικτικό ρόλο – παρέχοντας πληροφορίες, προτείνοντας στρατηγικές αντιμετώπισης και λειτουργώντας ως πρώτο σημείο επαφής. Ωστόσο, θα πρέπει να συμπληρώνει -και όχι να αντικαθιστά- τις ανθρώπινες σχέσεις και τις επαγγελματικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Όπως προειδοποιεί ο δρ. Föyen, η αντικατάσταση των πραγματικών σχέσεων με ψηφιακές θα μπορούσε να εντείνει τα συναισθήματα απομόνωσης, αντί να τα ανακουφίσει. Η πρόκληση για το μέλλον είναι η υπεύθυνη ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη φροντίδα της ψυχικής υγείας, διατηρώντας παράλληλα τον ουσιαστικό ρόλο της ανθρώπινης ενσυναίσθησης και σύνδεσης.
Εργαλείο, όχι υποκατάστατο
Η τάση των ανθρώπων να χρησιμοποιούν τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης ως συναισθηματικούς συμβούλους αντανακλά μια εντεινόμενη ανάγκη για προσβάσιμη υποστήριξη ψυχικής υγείας. Σε αυτό το νέο τοπίο, σημασία έχει η ισορροπία: Η αποδοχή της καινοτομίας, χωρίς να χάνεται η θεμελιώδης ανάγκη για ανθρώπινη σύνδεση.
