Έκθεση του ΟΗΕ προειδοποιεί για τη χρήση της άμμου – Μία παγκόσμια κρίση με σοβαρές συνέπειες για οικοσυστήματα και ανθρώπινες κοινότητες
Η άμμος συνιστά το πιο εξορυσσόμενο στερεό υλικό στον κόσμο και χρησιμοποιείται πλέον με τόσο γρήγορους ρυθμούς, ώστε η φύση δεν προλαβαίνει να την αναπληρώσει.
Αυτό προειδοποιεί νέα έκθεση του ΟΗΕ, η οποία κάνει λόγο για μια παγκόσμια κρίση με σοβαρές συνέπειες για οικοσυστήματα, παράκτιες περιοχές και ανθρώπινες κοινότητες.
Ενδεικτικά, σήμερα, η ανθρωπότητα καταναλώνει περίπου 50 δισεκατομμύρια τόνους άμμου κάθε χρόνο για κατασκευές, βιομηχανία και αστικές επεκτάσεις, ένας αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια.
Πού χρησιμοποιείται η άμμος
Η άμμος χρησιμοποιείται σχεδόν παντού, όπως αναφέρει η ίδια έκθεση των Ηνωμένων Εθνών. Από την παραγωγή σκυροδέματος, σε σπίτια, δρόμους και θαλάσσια τείχη, αλλά και σε τζάμια, μικροτσίπ και ηλιακά πάνελ.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP), η άμμος είναι εξίσου σημαντική όταν παραμένει στη φύση. Ρυθμίζει τα ποτάμια, προστατεύει τα υπόγεια υδάτινα αποθέματα στις ακτές, φιλτράρει το νερό και στηρίζει τη βιοποικιλότητα.
Ο Πασκάλ Πεντούτσι, επικεφαλής της βάσης δεδομένων περιβαλλοντικών πόρων του UNEP στη Γενεύη, δήλωσε: «Η άμμος συχνά αποκαλείται ο αφανής ήρωας της ανάπτυξης, αλλά ο κρίσιμος ρόλος της στη διατήρηση των φυσικών λειτουργιών από τις οποίες εξαρτόμαστε παραβλέπεται ακόμη περισσότερο.
Η άμμος αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στις πλημμύρες και στην αλάτωση των παράκτιων υδροφορέων, κινδύνους που επιδεινώνονται από την κλιματική κρίση».
Η περίπτωση των Μαλδίβων και η χρήση της άμμου
Η πρωτεύουσα των Μαλδίβων, Μαλέ, είναι μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις στον κόσμο. Ταυτόχρονα, απειλείται άμεσα από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής. Για να δημιουργηθεί περισσότερος διαθέσιμος χώρος, η κυβέρνηση του τροπικού νησιού ανέθεσε το 2019 σε ολλανδική εταιρεία έργο επίχωσης στη λιμνοθάλασσα του νησιού Gulhifalhu, κοντά στο Μαλέ.
Το έργο απαιτούσε την εξόρυξη 24,5 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου από ατόλες της περιοχής. Μόλις έξι μήνες αργότερα, περιβαλλοντική μελέτη κατέληξε ότι οι ζημιές θα ήταν μη αναστρέψιμες. Ωστόσο, τα συμβόλαια είχαν ήδη υπογραφεί.
Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ, το έργο κατέστρεψε περίπου 200 εκτάρια κοραλλιογενών υφάλων και λιμνοθαλάσσιων οικοσυστημάτων, ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές.
Οι συνέπειες ήταν τεράστιες για ψάρια, χελώνες, καβούρια, πουλιά και γενικότερα για τη βιοποικιλότητα που στηρίζει την αλιεία και τον τουρισμό. «Οι επιχώσεις οδηγούν αναπόφευκτα σε μόνιμη αλλοίωση του εδάφους, καταστροφή χλωρίδας και πανίδας και διάβρωση των ακτών», σημειώνει η έκθεση.
Άμμος: Κατεστραμμένες κοινότητες ψαράδων στις Φιλιππίνες
Αντίστοιχα, στις Φιλιππίνες, η εξόρυξη 155 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου για την κατασκευή αεροδρομίου 1.700 εκταρίων στη Μανίλα κατέστρεψε κοινότητες ψαράδων.
Όταν αφαιρέθηκε η άμμος από τον βυθό του κόλπου της Μανίλα, τα ψάρια δεν επέστρεψαν ποτέ, δείγμα της οικολογικής καταστροφής που συντελέστηκε στο νησιωτικό κράτος.
Παράλληλα, στο Νότιο Σουλαουέζι της Ινδονησίας, η εξόρυξη 22 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου σε περιοχές αλιείας για άλλο μεγάλο κατασκευαστικό έργο μείωσε τα εισοδήματα των ψαράδων κατά 80%. Ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα χρειάζονται ριζικές αλλαγές στη διαχείριση των φυσικών πόρων.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να επενδύσουν σε καλύτερη χαρτογράφηση, παρακολούθηση και περιβαλλοντικά δεδομένα, ώστε να εντοπίζονται περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας πριν ξεκινήσουν εξορύξεις.
Παράλληλα, ζητείται μεγαλύτερη διαφάνεια και αυστηρότερη εφαρμογή περιβαλλοντικών κανόνων.
Με πληροφορίες από Guardian
