Ένα δίκτυο αισθητήρων και ψηφιακών δεδομένων αλλάζει τον τρόπο παρακολούθησης και συντήρησης για τα δημόσια έργα της χώρας
Μια ρωγμή που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Μια σταδιακή παραμόρφωση που εξελίσσεται αθόρυβα για χρόνια. Μια φθορά που περνά απαρατήρητη μέχρι να μετατραπεί σε σοβαρό κίνδυνο. Αυτές ακριβώς τις «σιωπηλές» απειλές επιχειρεί να εντοπίσει εγκαίρως το νέο έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», το οποίο ολοκληρώθηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο (ΤΕΕ) με χρηματοδότηση 250 εκατ. από το Ταμείο Ανάκαμψης και φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα παρακολουθεί και συντηρεί τις κρίσιμες υποδομές της.
Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για τα μεγάλα δημόσια έργα παραμένει στο επίκεντρο, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας στρέφει το βλέμμα σε ένα εξίσου κρίσιμο, αλλά συχνά παραμελημένο πεδίο: τη συντήρηση. Γιατί η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο να κατασκευάζεις νέες υποδομές, αλλά να διασφαλίζεις ότι όσες ήδη υπάρχουν παραμένουν ασφαλείς, λειτουργικές και ανθεκτικές στον χρόνο.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός κατά την παρουσίαση χθες του προγράμματος των Έξυπνων Γεφυρών, επισήμανε ότι η πλειονότητα των γεφυρών της χώρας κατασκευάστηκε κατά την περίοδο 1950-1980 και πλέον πλησιάζει σταδιακά στο τέλος του προβλεπόμενου κύκλου ζωής της, γεγονός που καθιστά επιτακτική την άμεση ανάληψη δράσης. Όπως τόνισε, η συντήρηση των υποδομών δεν μπορεί να παραμείνει άλλο σε δεύτερη μοίρα και απαιτείται η αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω συμβάσεων παραχώρησης και Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροχρόνια βιωσιμότητα των έργων.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι η ενίσχυση της συντήρησης προϋποθέτει την εξεύρεση πρόσθετων οικονομικών πόρων, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η κοινωνία μπορεί να αποδεχθεί το σχετικό κόστος εφόσον οι πόροι κατευθύνονται με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα σε συγκεκριμένες ανάγκες. Όπως σημείωσε, είναι πιθανό να υπάρξουν αντιδράσεις και αναφορές σε νέες οικονομικές επιβαρύνσεις, ιδιαίτερα σε μια προεκλογική περίοδο όπου τέτοιες συζητήσεις θεωρούνται πολιτικά δύσκολες. Υπογράμμισε, όμως, ότι το πραγματικό διακύβευμα είναι το κόστος της αδράνειας, το οποίο, όπως είπε μπορεί να αποδειχθεί πολλαπλάσιο τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Ένα «νευρικό σύστημα» για τις γέφυρες της χώρας
Το πρόγραμμα αφορά στην εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων παρακολούθησης σε 271 γέφυρες, οδικές και σιδηροδρομικές, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα ψηφιακό δίκτυο επιτήρησης σε ολόκληρη τη χώρα.
Αισθητήρες υψηλής ακρίβειας καταγράφουν συνεχώς δεδομένα για τις πιέσεις, τις δονήσεις, τις μετακινήσεις και τις περιβαλλοντικές συνθήκες που επηρεάζουν τις κατασκευές. Οι πληροφορίες αυτές μεταφέρονται σε πραγματικό χρόνο σε ειδική ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία αναλύει τα δεδομένα και ενεργοποιεί ειδοποιήσεις όταν εντοπίζονται σημάδια φθοράς ή ασυνήθιστης συμπεριφοράς.
Με αυτόν τον τρόπο, οι γέφυρες αποκτούν για πρώτη φορά ένα είδος «νευρικού συστήματος», ικανό να ενημερώνει τους διαχειριστές τους για την κατάστασή τους πριν η φθορά εξελιχθεί σε πρόβλημα.
Στην ανάγκη ενεργού συμμετοχής των φορέων που διαχειρίζονται τις γέφυρες στάθηκε χθες και ο υφυπουργός Υποδομών, Νίκος Ταχιάος, επισημαίνοντας ότι η αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος εξαρτάται από τη χρήση του από όσους έχουν την αρμοδιότητα συντήρησης και εποπτείας των υποδομών. Όπως σημείωσε, το νέο σύστημα δημιουργεί ένα σαφές πλαίσιο ευθύνης, βάζοντας τέλος στο φαινόμενο της μετάθεσης αρμοδιοτήτων και ευθυνών μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών όταν ανακύπτουν προβλήματα. Ο στόχος είναι εκτός από το ΤΕΕ, στο οποίο ανήκει όλο το σύστημα να είναι προσβάσιμα και από τις περιφέρειες και τον ΟΣΕ, όπου ανήκουν οι γέφυρες.
Το πρόγραμμα αναπτύσσεται σε δύο διακριτές φάσεις. Η πρώτη αφορά 271 γέφυρες και υλοποιήθηκε από την κοινοπραξία Osmos Hellas – Vodafone, με προϋπολογισμό 104 εκατ. ευρώ. Η δεύτερη φάση επεκτείνει το δίκτυο παρακολούθησης σε ακόμη 390 γέφυρες, μέσω έξι επιμέρους συμβάσεων συνολικού ύψους 142,28 εκατ. ευρώ, που ανατέθηκαν στις εταιρείες ΟΤΕ–Cosmote, ΤΕΡΝΑ και Nuro.
Το ψηφιακό αντίγραφο κάθε κατασκευής
Σημαντικό στοιχείο του έργου είναι η δημιουργία ψηφιακών διδύμων για κάθε γέφυρα. Πρόκειται για λεπτομερή ψηφιακά μοντέλα που αναπαράγουν τη συμπεριφορά της πραγματικής κατασκευής και ενημερώνονται διαρκώς από τα στοιχεία που συλλέγονται στο πεδίο. Έτσι, οι αρμόδιοι φορείς θα μπορούν να παρακολουθούν την «υγεία» κάθε γέφυρας σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, να εκτιμούν τους πιθανούς κινδύνους και να σχεδιάζουν εγκαίρως τις αναγκαίες παρεμβάσεις. Πρόκειται για μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη σε προηγμένες αγορές του εξωτερικού και πλέον κάνει τα πρώτα της βήματα σε ευρεία κλίμακα και στην Ελλάδα.
Για το ΤΕΕ, η μεγαλύτερη αξία του έργου δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία αλλά στην αλλαγή φιλοσοφίας που φέρνει.
Η χώρα επιχειρεί να αφήσει πίσω της το μοντέλο της εκ των υστέρων αντιμετώπισης και να περάσει σε μια κουλτούρα πρόληψης. Αντί οι παρεμβάσεις να γίνονται όταν η ζημιά έχει ήδη εμφανιστεί, το ζητούμενο είναι να εντοπίζονται οι κίνδυνοι εγκαίρως και να αντιμετωπίζονται πριν αποκτήσουν διαστάσεις.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να μειώσει το κόστος συντήρησης, να περιορίσει τις έκτακτες επισκευές και να ενισχύσει την ασφάλεια των μεταφορών, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου τα ακραία καιρικά φαινόμενα ασκούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στις υποδομές.
Η διετής συντήρηση
Όπως αναφέρθηκε χθες κατά την παρουσίαση του προγράμματος, το ζήτημα της μακροχρόνιας λειτουργίας του συστήματος, παραμένει ανοικτό καθώς μέχρι στιγμής έχει διασφαλιστεί η συντήρηση και η τεχνική υποστήριξή του μόνο για τα πρώτα δύο χρόνια, διάστημα κατά το οποίο την ευθύνη έχουν οι ανάδοχοι του έργου. Ο πρόεδρος του ΤΕΕ υπογράμμισε ότι η ολοκλήρωση της εγκατάστασης δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος, καθώς πρόκειται για ένα δυναμικό σύστημα που θα απαιτεί συνεχή τεχνική υποστήριξη.
Όπως επισήμανε, οι αισθητήρες που έχουν τοποθετηθεί στις γέφυρες θα χρειάζονται τακτική συντήρηση ή και αντικατάσταση με την πάροδο του χρόνου, ενώ αντίστοιχα οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα λογισμικά παρακολούθησης θα πρέπει να αναβαθμίζονται ώστε να παραμένουν λειτουργικά και ασφαλή. Για τον λόγο αυτό, τόνισε την ανάγκη να σχεδιαστεί εγκαίρως το επόμενο βήμα, προκειμένου το σύστημα να συνεχίσει να λειτουργεί απρόσκοπτα και να μην κινδυνεύσει να απαξιωθεί μετά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Οι επόμενες κινήσεις που προτείνει το ΤΕΕ
Με αφετηρία το έργο των «Έξυπνων Γεφυρών», το Τεχνικό Επιμελητήριο προτείνει ένα ευρύτερο σχέδιο δράσης για το σύνολο των δημόσιων υποδομών.
Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η πλήρης καταγραφή όλων των έργων στο Εθνικό Μητρώο Υποδομών, ώστε η Πολιτεία να διαθέτει μια ενιαία εικόνα για την κατάσταση και τις ανάγκες τους.
Παράλληλα, ζητείται η επέκταση των προσεισμικών ελέγχων σε δημόσια κτίρια και κρίσιμες εγκαταστάσεις, η σύνδεση των ενεργειακών αναβαθμίσεων με τη στατική αξιολόγηση των κτιρίων και η αξιοποίηση των δεδομένων που θα παράγει το νέο σύστημα ως εργαλείο λήψης αποφάσεων για το κράτος και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι η δημιουργία ψηφιακών διδύμων σε ολόκληρο το δίκτυο των δημόσιων υποδομών, μετατρέποντας τη διαχείριση των έργων από μια διαδικασία αποσπασματικών ελέγχων σε ένα σύστημα συνεχούς παρακολούθησης.
