Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 παρουσιάστηκε χθες από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας, Κυριάκο Πιερρακάκη και τον αναπληρωτή υπουργό Νίκο Παπαθανάση, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη – Ο αναλυτικός οδηγός των δημόσιων επενδύσεων της επόμενης πενταετίας.
Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 παρουσιάστηκε χθες από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και τον αναπληρωτή υπουργό Νίκο Παπαθανάση, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.
Το νέο αναπτυξιακό πλαίσιο κινητοποιεί συνολικά εθνικούς πόρους ύψους 23 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2030, συνδυάζοντας τον νέο προγραμματισμό του ΕΠΑ με τους συμπληρωματικούς πόρους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ) και τις υποχρεώσεις που μεταφέρονται από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.
Το ΕΠΑ αποτελεί το βασικό εργαλείο χρηματοδότησης έργων που καλύπτονται αποκλειστικά από εθνικούς πόρους και λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης. Πρόκειται ουσιαστικά για το εργαλείο μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται έργα που δεν μπορούν να ενταχθούν στα συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Το σχέδιο εξειδίκευσης του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, το οποίο εισηγήθηκε χθες η ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στην αρμόδια Επιτροπή Παρακολούθησης, αποτυπώνει πώς προβλέπεται να κατευθυνθούν οι εθνικοί πόροι, ποια έργα παίρνουν προτεραιότητα και ποιοι τομείς συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων επενδύσεων έως το τέλος της δεκαετίας.
Σε επίπεδο προγραμματισμού, ο βασικός προϋπολογισμός του ίδιου του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης ανέρχεται σε 13,55 δισ. ευρώ και μπορεί να αυξηθεί στα 17,1 δισ. ευρώ μέσω της δυνατότητας υπερδέσμευσης.
Οι πόροι αυτοί κατανέμονται στα Τομεακά και Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης, που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ΕΠΑ, καθώς και σε ειδικές δράσεις εθνικής σημασίας, ενώ η νέα προγραμματική περίοδος εισάγει για πρώτη φορά ενιαίο σύστημα δεικτών, κοινή μεθοδολογία αξιολόγησης και στενότερη σύνδεση των έργων με συγκεκριμένα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Από τους πόρους του ΕΠΑ, το μεγαλύτερο μέρος κατευθύνεται στα Τομεακά Προγράμματα Ανάπτυξης, τα οποία συγκεντρώνουν πάνω από 9,3 δισ. ευρώ, ενώ σημαντικά κονδύλια προβλέπονται και για τα Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης, καθώς και για ειδικές δράσεις εθνικής σημασίας.
Το μεγαλύτερο βάρος του σχεδίου πέφτει σε επτά βασικούς αναπτυξιακούς στόχους, οι οποίοι καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το φάσμα των δημόσιων πολιτικών. Οι στόχοι αυτοί αφορούν την κοινωνική συνοχή, τις υποδομές και τις μεταφορές, την πολιτική προστασία, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την πράσινη ανάπτυξη και την τεχνική υποστήριξη του ίδιου του προγράμματος.
Οι μεγάλοι κερδισμένοι
Η μεγαλύτερη χρηματοδότηση κατευθύνεται στις υποδομές και τις μεταφορές, με προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ. Πρόκειται για τον ισχυρότερο πυλώνα του προγράμματος, ο οποίος περιλαμβάνει νέους οδικούς άξονες, παρεμβάσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο, λιμενικές και αεροπορικές υποδομές, έργα οδικής ασφάλειας και δράσεις αστικής κινητικότητας.
Μόνο για τις οδικές υποδομές προβλέπονται περισσότερα από 1,3 δισ. ευρώ, ενώ σχεδόν 867 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε έργα πολυτροπικής και αστικής κινητικότητας και ακόμη 547 εκατ. ευρώ σε έργα οδικής ασφάλειας.
Δεύτερος μεγαλύτερος πυλώνας είναι η κοινωνική συνοχή, με συνολικές παρεμβάσεις άνω των 2,6 δισ. ευρώ. Εδώ περιλαμβάνονται επενδύσεις για την αναβάθμιση της υγείας, της εκπαίδευσης, του αθλητισμού, της κοινωνικής κατοικίας, της στέγασης, της προστασίας της δημόσιας υγείας και της ενίσχυσης της εδαφικής συνοχής, με ιδιαίτερη έμφαση στις νησιωτικές, ορεινές και αγροτικές περιοχές.
Ξεχωρίζουν οι πόροι για την εκπαίδευση, που ξεπερνούν τα 658 εκατ. ευρώ, αλλά και τα σχεδόν 200 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση των υποδομών υγείας.
Οι επιχειρήσεις, η τεχνολογία και η πράσινη μετάβαση στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Για τον αναπτυξιακό στόχο που αφορά την καινοτομία, την εξωστρέφεια και την επιχειρηματικότητα προβλέπονται συνολικά περίπου 1,76 δισ. ευρώ, τα οποία κατευθύνονται σε δράσεις έρευνας και καινοτομίας, στη στήριξη των επιχειρήσεων, στη βιομηχανία, στον πολιτισμό, στον τουρισμό και στον αγροδιατροφικό τομέα.
Το μεγαλύτερο κομμάτι αυτών των πόρων αφορά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, με προϋπολογισμό σχεδόν 740 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, προβλέπονται περισσότερα από 243 εκατ. ευρώ για έρευνα και καινοτομία, σχεδόν 294 εκατ. ευρώ για σύγχρονες πολιτιστικές υποδομές, 121 εκατ. ευρώ για την προστασία και ανάδειξη αρχαιολογικών χώρων και μνημείων και περίπου 90 εκατ. ευρώ για την προβολή του ελληνικού τουρισμού. Το πρόγραμμα επιδιώκει να συνδέσει περισσότερο την παραγωγή με την καινοτομία και να ενισχύσει κλάδους με υψηλή προστιθέμενη αξία.
Από τους βασικούς άξονες του νέου σχεδιασμού δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Το ΕΠΑ προβλέπει περίπου 748 εκατ. ευρώ για έργα ψηφιοποίησης, νέες ψηφιακές πλατφόρμες, αναβάθμιση πληροφοριακών συστημάτων, κυβερνοασφάλεια και αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στη λειτουργία του Δημοσίου.
Οι μεγαλύτεροι πόροι κατευθύνονται στις ψηφιακές υποδομές και στις τεχνολογίες πληροφορικής, που συγκεντρώνουν περίπου 345 εκατ. ευρώ, ενώ ακόμη 167 εκατ. ευρώ προορίζονται για την ψηφιοποίηση και αυτοματοποίηση διαδικασιών. Σημαντικά κονδύλια προβλέπονται επίσης για νέες ηλεκτρονικές πλατφόρμες, για την προστασία δεδομένων και για δράσεις που αξιοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στη δημόσια διοίκηση.
Έμφαση στην πράσινη ανάπτυξη
Ένας ακόμη μεγάλος πυλώνας του προγράμματος είναι η πράσινη μετάβαση, με συνολικό προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 1,63 δισ. ευρώ. Οι παρεμβάσεις καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα της περιβαλλοντικής πολιτικής, από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέχρι τη διαχείριση νερού, απορριμμάτων και τις αστικές αναπλάσεις.
Τα μεγαλύτερα ποσά κατευθύνονται στις πράσινες πόλεις, όπου προβλέπονται περίπου 429 εκατ. ευρώ για αστικές αναπλάσεις, εκσυγχρονισμό αστικών μεταφορών και ενεργειακές παρεμβάσεις, στην ύδρευση με περίπου 387 εκατ. ευρώ, καθώς και στη διαχείριση αποβλήτων, που απορροφά σχεδόν 368 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, περισσότερα από 217 εκατ. ευρώ προβλέπονται για έργα που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ σημαντικοί πόροι κατευθύνονται και στη διαχείριση υδάτινων πόρων, με έργα σε φράγματα, αρδευτικά δίκτυα και λιμνοδεξαμενές.
Το σχέδιο εξειδίκευσης του ΕΠΑ βρίσκεται σε στάδιο διαβούλευσης και θα αποτελέσει τη βάση της απόφασης του αρμόδιου αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την οριστική κατανομή των πόρων.
Με αυστηρότερη παρακολούθηση
Σε αντίθεση με προηγούμενες προγραμματικές περιόδους, το νέο ΕΠΑ δεν περιορίζεται μόνο στην κατανομή των πόρων. Εισάγει ένα ενιαίο σύστημα παρακολούθησης όλων των έργων, με κοινό πλαίσιο αξιολόγησης και 141 ειδικούς δείκτες, ώστε να είναι δυνατή η συγκρίσιμη αποτύπωση της προόδου κάθε προγράμματος.
Κάθε υπουργείο και κάθε περιφέρεια θα εξειδικεύσει το δικό της πρόγραμμα, επιλέγοντας τους δείκτες που αντιστοιχούν στις παρεμβάσεις που θα υλοποιήσει.
Η κυβέρνηση επιδιώκει έτσι να συνδέσει τις δημόσιες επενδύσεις όχι μόνο με την απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων αλλά και με συγκεκριμένα αποτελέσματα, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην αποτελεσματικότητα των έργων και στη δυνατότητα συνεχούς αξιολόγησής τους.
