Οι επιλογές της ελληνικής πλευράς εάν η Άγκυρα προχωρήσει στη θεσμοθέτηση του αναθεωρητικού δόγματος – Τι ισχύει με θαλάσσια πάρκα και επέκταση στα 12 ν.μ.
Παρά τη συζήτηση που έχει ανοίξει τις τελευταίες εβδομάδες στην Ελλάδα και την Τουρκία, η πραγματικότητα είναι ότι το περιβόητο νομοσχέδιο για τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» εξακολουθεί να παραμένει άγνωστο. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημο κείμενο, ενώ οι πληροφορίες που διακινούνται μέσω του τουρκικού Τύπου, αναλυτών και προσώπων που φέρονται να γνωρίζουν το περιεχόμενό του είναι συχνά αντικρουόμενες.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Αθήνα αποφεύγει προς το παρόν δημόσιες κινήσεις υψηλής έντασης. Όπως έχει καταστήσει σαφές η ελληνική πλευρά, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει ολοκληρωμένη αντίδραση απέναντι σε ένα νομοθέτημα το οποίο επισήμως δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η προσεκτική στάση δεν συνιστά αδράνεια, αλλά στοιχειώδη διπλωματική προφύλαξη απέναντι σε ένα περιβάλλον όπου οι διαρροές μεταβάλλονται σχεδόν σε καθημερινή βάση.
Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Από τις 12 Μαΐου μέχρι σήμερα έχουν δει το φως της δημοσιότητας διαφορετικές εκδοχές για το περιεχόμενο του νομοσχεδίου. Αρχικά υπήρξαν πληροφορίες ότι θα περιλαμβάνει τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο. Στη συνέχεια ακολούθησαν δημοσιεύματα που έκαναν λόγο ακόμη και για ρητή αναφορά ελληνικών νησιών ως τουρκικών. Λίγες ημέρες αργότερα εμφανίστηκαν νέες διαρροές σύμφωνα με τις οποίες τα νησιά δεν θα χαρακτηρίζονταν τουρκικά, αλλά περιοχές «απροσδιόριστης κυριαρχίας». Τελευταία εκδοχή ήταν ότι το νομοσχέδιο δεν θα περιλαμβάνει ούτε χάρτες ούτε αναφορές σε νησιά.
Η εικόνα αυτή ενισχύει την εκτίμηση αναλυτών ότι η Άγκυρα επιχειρεί να «μετρήσει» αντιδράσεις πριν καταλήξει στην τελική μορφή του εγχειρήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική διπλωματία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, ενώ παράλληλα ενημερώνει εταίρους και συμμάχους για τις ανησυχίες της.
Τα όπλα στη φαρέτρα της Αθήνας
Εφόσον οι πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει επιβεβαιωθούν και το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ζητήματα που αφορούν θαλάσσιες ζώνες, FIR, εναέριο χώρο, έρευνα και διάσωση ή άλλες μονομερείς διεκδικήσεις, η Αθήνα διαθέτει ένα ευρύ φάσμα νομικών και διπλωματικών εργαλείων.
Πρώτο βήμα θεωρείται η διεθνοποίηση του ζητήματος. Η Ελλάδα θα μπορούσε να ενημερώσει άμεσα τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, καταγράφοντας επισήμως τις θέσεις της απέναντι σε οποιαδήποτε μονομερή τουρκική διεκδίκηση. Αντίστοιχα, θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν διεθνείς οργανισμοί που σχετίζονται με την αεροπλοΐα, τη ναυσιπλοΐα, την έρευνα και διάσωση και τη διαχείριση του εναέριου χώρου, εφόσον το περιεχόμενο του νομοσχεδίου αγγίζει ζητήματα των αρμοδιοτήτων τους.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ευρωπαϊκή διάσταση του θέματος. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η Αθήνα θα μπορούσε να υπογραμμίσει προς τους εταίρους της ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά επηρεάζουν δυνητικές θαλάσσιες ζώνες που συνδέονται με τα κυριαρχικά δικαιώματα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η λογική αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις. Υπό αυτή την οπτική, η αμφισβήτηση των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων δεν παρουσιάζεται ως ένα διμερές ζήτημα, αλλά ως ευρωπαϊκό πρόβλημα στρατηγικής σημασίας.
Την ίδια στιγμή, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η πιο αποτελεσματική απάντηση δεν είναι αποκλειστικά οι διπλωματικές διαμαρτυρίες, αλλά η συνέχιση της άσκησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Στην κατεύθυνση αυτή εντάσσονται συζητήσεις που αφορούν πιθανή επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, καθώς και την προώθηση της δεύτερης φάσης των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο.
Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στη λογική ότι η Ελλάδα οφείλει να παράγει διαρκώς νομιμότητα επί του πεδίου, αξιοποιώντας τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών, όπως οι συμφωνίες οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και οι ενεργειακές έρευνες.
Κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω είναι μια στρατηγική που δεν θα περιορίζεται στην αντίδραση απέναντι στις τουρκικές κινήσεις, αλλά θα επιδιώκει να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από εργαλείο πίεσης κατά της Ελλάδας σε διεθνές πρόβλημα για την ίδια την Τουρκία. Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και διεκδικεί αναβαθμισμένο ρόλο στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, η θεσμοθέτηση αναθεωρητικών διεκδικήσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα φιλοδοξεί να επιλύσει.
Το κρίσιμο στοιχείο, πάντως, παραμένει το ίδιο: μέχρι να παρουσιαστεί επίσημα το νομοσχέδιο, η συζήτηση εξακολουθεί να διεξάγεται στη σκιά διαρροών και σεναρίων. Και όπως παρατηρούν έμπειροι διπλωμάτες, στη διεθνή πολιτική η σωστή απάντηση σε ένα κείμενο που υπάρχει είναι συνήθως αποτελεσματικότερη από την απάντηση σε ένα κείμενο που ακόμη αγνοείται.
