Με επίκεντρο την κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη διαχείριση των βιοαποβλήτων στα νησιά, ο Γενικός Διευθυντής του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Χρήστος Γαμβρούδης, παρουσίασε στο 13ο Διεθνές Συνέδριο για τη Βιώσιμη Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων (Kos 2026) το καινοτόμο πρόγραμμα οικιακής κομποστοποίησης που υλοποιείται στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
Στην ομιλία του με τίτλο «Από τα οργανικά απόβλητα στην κυκλική αξία», ανέδειξε τη σημασία των αποκεντρωμένων λύσεων για τη διαχείριση των βιοαποβλήτων σε νησιωτικές περιοχές, παρουσιάζοντας τα πρώτα αποτελέσματα ενός από τα μεγαλύτερα προγράμματα οικιακής κομποστοποίησης που εφαρμόζονται σήμερα στην Ελλάδα. Παράλληλα, ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η συνεργασία Περιφέρειας, ΦΟΔΣΑ και δήμων συμβάλλει στη μείωση των αποβλήτων, στην ενεργοποίηση των πολιτών και στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου κυκλικής διαχείρισης προσαρμοσμένου στις ιδιαίτερες συνθήκες του Νοτίου Αιγαίου.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ομιλίας.
Καλημέρα σας, κυρίες και κύριοι.
Είναι ιδιαίτερη χαρά να βρίσκομαι σήμερα εδώ, στην Κω, στην καρδιά του Νοτίου Αιγαίου.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές για τη δημιουργία μιας τόσο σημαντικής πλατφόρμας διαλόγου, συνεργασίας και ανταλλαγής πρακτικής εμπειρίας στον τομέα της βιώσιμης διαχείρισης αποβλήτων.
Σήμερα θα σας παρουσιάσω το πρόγραμμα οικιακής κομποστοποίησης της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, το οποίο υλοποιείται από τον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου σε συνεργασία με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και τους Δήμους-Μέλη του Φορέα.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα πρόγραμμα διανομής κομποστοποιητών.
Πρόκειται για μια πρακτική δράση κυκλικής οικονομίας, σχεδιασμένη ώστε να βοηθήσει τα νοικοκυριά να διαχειρίζονται τα οργανικά τους απόβλητα στην πηγή.
Παράλληλα, αποδεικνύει ότι οι κυκλικές λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν με επιτυχία ακόμη και σε σύνθετες νησιωτικές περιοχές, όπου η γεωγραφία, οι μεταφορές και οι περιορισμένες υποδομές καθιστούν τη διαχείριση αποβλήτων ιδιαίτερα απαιτητική.
Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη 2014–2020» και θα συνεχίσει να υποστηρίζεται στο πλαίσιο της νέας προγραμματικής περιόδου ΕΣΠΑ 2021–2027.
Δικαιούχος είναι η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ενώ φορέας υλοποίησης είναι ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου.
Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε περίπου 12,2 εκατομμύρια ευρώ, με επιλέξιμο κόστος περίπου 9,8 εκατομμύρια ευρώ.
Το πρόγραμμα συνδυάζει τρεις βασικούς άξονες: την προμήθεια εξοπλισμού οικιακής κομποστοποίησης, τις δράσεις ενημέρωσης και επικοινωνίας και την τεχνική συμβουλευτική υποστήριξη.
Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση είναι κρίσιμη.
Η οικιακή κομποστοποίηση δεν αφορά μόνο την παροχή εξοπλισμού. Αφορά την υποστήριξη των πολιτών, ώστε να κατανοήσουν πώς να τον χρησιμοποιούν σωστά, πώς να διαμορφώσουν μια σταθερή συνήθεια και πώς η συμμετοχή τους συμβάλλει σε πραγματική εκτροπή βιοαποβλήτων.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου περιλαμβάνει 34 δήμους στα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες.
Από αυτούς, 26 δήμοι συμμετέχουν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, ενώ οι υπόλοιποι υλοποιούν αντίστοιχες δράσεις μέσα από τον δικό τους τοπικό σχεδιασμό.
Στο Νότιο Αιγαίο, η διαχείριση αποβλήτων οργανώνεται ουσιαστικά νησί με νησί.
Κάθε νησί έχει τις δικές του ανάγκες, τις δικές του μεταφορικές συνθήκες και τους δικούς του περιορισμούς σε επίπεδο υποδομών.
Ταυτόχρονα, ο τουρισμός δημιουργεί έντονη εποχική πίεση, με σημαντική αύξηση των αποβλήτων κατά τους θερινούς μήνες.
Γι’ αυτό οι αποκεντρωμένες λύσεις, όπως η οικιακή κομποστοποίηση, είναι ιδιαίτερα σημαντικές για το Νότιο Αιγαίο.
Μειώνουν την ανάγκη συλλογής και μεταφοράς οργανικών αποβλήτων και επιτρέπουν στους ίδιους τους πολίτες να γίνουν ενεργό μέρος της λύσης.
Το πρόγραμμα βασίζεται σε σαφείς παραδοχές σχεδιασμού.
Έως το 2030, η παραγωγή αστικών στερεών αποβλήτων από τον μόνιμο πληθυσμό του Νοτίου Αιγαίου εκτιμάται σε 176.658 τόνους ετησίως.
Το πρόγραμμα στοχεύει στην εξυπηρέτηση 45.055 νοικοκυριών, που αντιστοιχούν σε περίπου 117.000 μόνιμους κατοίκους.
Η αναμενόμενη συχνότητα χρήσης είναι 4 έως 6 φορές την εβδομάδα, ενώ οι υπολογισμοί εκτροπής βασίζονται στη συντηρητική παραδοχή των 0,4 κιλών βιοαποβλήτων ανά νοικοκυριό ημερησίως.
Με βάση αυτές τις παραδοχές, το πρόγραμμα αναμένεται να συμβάλει στην εκτροπή ποσοστού από 5,25% έως 8,72% των βιοαποβλήτων που παράγονται από τον μόνιμο πληθυσμό.
Το σημαντικότερο είναι ότι οι στόχοι αυτοί είναι πλήρως ευθυγραμμισμένοι με το νέο Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Νοτίου Αιγαίου.
Αυτό επιβεβαιώνει ότι η οικιακή κομποστοποίηση δεν αποτελεί μια περιφερειακή ή συμπληρωματική δράση, αλλά ένα μετρήσιμο τμήμα της συνολικής περιφερειακής στρατηγικής για την κυκλική διαχείριση των αποβλήτων.
Για την υποστήριξη του προγράμματος δημιουργήθηκε η ψηφιακή πλατφόρμα wastefreeaegean.gr/biowaste.
Μέσω της πλατφόρμας, οι κάτοικοι μπορούν να υποβάλουν ηλεκτρονικά την αίτησή τους και να επιλέξουν τον τύπο κομποστοποιητή που ταιριάζει στις ανάγκες του νοικοκυριού τους.
Για κατοικίες με εξωτερικό χώρο, η κατάλληλη επιλογή είναι ο κομποστοποιητής κήπου.
Για διαμερίσματα ή κατοικίες χωρίς κήπο, η κατάλληλη επιλογή είναι ο μηχανικός κομποστοποιητής.
Η πλατφόρμα παρέχει επίσης οδηγίες χρήσης, εκπαιδευτικό υλικό και πρακτικές συμβουλές για την κομποστοποίηση.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια νησιωτική περιφέρεια, καθώς οι κάτοικοι όλων των νησιών έχουν πρόσβαση στην ίδια πληροφόρηση και υποστήριξη, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
Με αυτόν τον τρόπο, η πλατφόρμα λειτουργεί ως το κοινό ψηφιακό σημείο πρόσβασης για ολόκληρο το πρόγραμμα.
Η στρατηγική διανομής αποτέλεσε ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία του προγράμματος.
Η ανάπτυξη του προγράμματος ξεκίνησε από τους βασικούς κόμβους logistics της Περιφέρειας: τη Ρόδο, την Κω και τη Σύρο.
Από εκεί, η διανομή επεκτείνεται σταδιακά στους υπόλοιπους δήμους.
Οι παραδόσεις οργανώνονται ανά νησί, ώστε να μειώνονται οι περιττές μετακινήσεις και να περιορίζεται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της ίδιας της διαδικασίας διανομής.
Μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα έχει φτάσει σε 24 δήμους, με 23.864 κομποστοποιητές να έχουν ήδη παραδοθεί.
Από αυτούς, 9.112 είναι μηχανικοί κομποστοποιητές και 14.752 είναι κομποστοποιητές κήπου.
Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η εφαρμογή ενός προγράμματος μεγάλης κλίμακας είναι εφικτή ακόμη και σε μια σύνθετη νησιωτική περιφέρεια όπως το Νότιο Αιγαίο, όταν ο σχεδιασμός των μεταφορών είναι προσεκτικός και υπάρχει στενός συντονισμός με τους δήμους.
Ο μηχανικός οικιακός κομποστοποιητής απευθύνεται κυρίως σε διαμερίσματα και νοικοκυριά χωρίς εξωτερικό χώρο.
Πρόκειται για μια συμπαγή εσωτερική μονάδα χωρητικότητας περίπου 2 λίτρων, η οποία διαθέτει φίλτρο άνθρακα για λειτουργία χωρίς οσμές, καθώς και ενσωματωμένη λειτουργία ζύγισης.
Το μηχάνημα λειτουργεί σε κύκλο περίπου 5 έως 7 ωρών.
Κατά τη διάρκεια αυτού του κύκλου, τα υπολείμματα τροφών ξηραίνονται και επεξεργάζονται, μειώνοντας τον όγκο τους κατά περισσότερο από 80%.
Οι πολίτες μπορούν να τοποθετούν υπολείμματα φρούτων και λαχανικών, κατακάθια και φίλτρα καφέ, φακελάκια τσαγιού, μικρές ποσότητες μαγειρεμένου φαγητού, ψωμί, ζυμαρικά, ρύζι και άλλα μαλακά οργανικά υπολείμματα κουζίνας.
Με τον τρόπο αυτό, η διαχείριση βιοαποβλήτων γίνεται εφικτή ακόμη και για κατοίκους που δεν διαθέτουν κήπο ή εξωτερικό χώρο.
Ο κομποστοποιητής κήπου απευθύνεται σε μονοκατοικίες και κατοικίες με εξωτερικό χώρο.
Έχει χωρητικότητα περίπου 300 λίτρων και ακολουθεί την παραδοσιακή διαδικασία κομποστοποίησης.
Μπορεί να δεχθεί υπολείμματα φρούτων και λαχανικών, κατακάθια καφέ, φακελάκια τσαγιού και φυτικά υπολείμματα κουζίνας, καθώς και υπολείμματα κήπου, όπως ξερά φύλλα, κομμένο γρασίδι και άλλα πράσινα υπολείμματα.
Ο συνδυασμός των οργανικών υπολειμμάτων της κουζίνας με τα υλικά του κήπου συμβάλλει στη δημιουργία σταθερού κομπόστ, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον εμπλουτισμό του εδάφους.
Αυτό αποτελεί ένα άμεσο παράδειγμα κυκλικής οικονομίας σε επίπεδο νοικοκυριού.
Τα οργανικά απόβλητα δεν φεύγουν από την ιδιοκτησία ως απόβλητα. Μετατρέπονται σε ένα χρήσιμο υλικό που παραμένει μέσα στον κύκλο του νοικοκυριού.
Ο εξοπλισμός από μόνος του δεν αρκεί.
Αν θέλουμε οι πολίτες να κομποστοποιούν σωστά και σε τακτική βάση, χρειάζεται επικοινωνία, εκπαίδευση και υποστήριξη.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δράσεις σε τοπικά μέσα ενημέρωσης, ραδιόφωνο, έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και άμεση επικοινωνία με τους κατοίκους.
Παράλληλα, οργανώνονται επιτόπιες δράσεις στα νησιά.
Σε αυτές τις δράσεις, οι πολίτες δεν παραλαμβάνουν απλώς έναν κομποστοποιητή. Λαμβάνουν οδηγίες, πρακτικές συμβουλές και απαντήσεις στα ερωτήματά τους.
Η παρουσία τεχνικών συμβούλων στο σημείο της διανομής κάνει πραγματική διαφορά.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης δράσεις στα σχολεία, βοηθώντας τους μαθητές να κατανοήσουν από μικρή ηλικία την κομποστοποίηση, την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία.
Τα πρώτα επιχειρησιακά δεδομένα από τη χρήση των μηχανικών κομποστοποιητών είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Κάθε μονάδα καταγράφεται στην ψηφιακή πλατφόρμα παρακολούθησης μέσω του μοναδικού σειριακού αριθμού της.
Κατά την περίοδο αναφοράς, στην πλατφόρμα καταγράφηκαν 1.151 χρήστες, εκ των οποίων οι 547 ήταν ενεργοί, ποσοστό περίπου 47,5%.
Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι στη Ρόδο και στη Σύρο-Ερμούπολη οι χρήστες φτάνουν περίπου τους 12 έως 13 κύκλους τον μήνα, δηλαδή τουλάχιστον τρεις χρήσεις την εβδομάδα.
Η μετρούμενη ποσότητα βιοαποβλήτων ανά κύκλο κυμαίνεται περίπου από 1,02 έως 1,19 κιλά, σημαντικά υψηλότερα από την αρχική παραδοχή σχεδιασμού των 0,4 κιλών.
Τα στοιχεία εγγραφής δείχνουν ότι το πρόγραμμα απευθύνεται σε ένα ευρύ φάσμα νοικοκυριών.
Περίπου το 50% των συμμετεχόντων προέρχεται από νοικοκυριά με δύο έως τρία μέλη, ενώ το 31% από νοικοκυριά τεσσάρων μελών.
Ως προς τον τύπο κατοικίας, το 65,6% διαμένει σε μονοκατοικίες με εξωτερικό χώρο και το 34,4% σε διαμερίσματα.
Τα βασικά συμπεράσματα είναι σαφή.
Η οικιακή κομποστοποίηση μεγάλης κλίμακας είναι εφικτή σε νησιωτικές περιοχές και τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν μετρήσιμα περιβαλλοντικά οφέλη.
Η συμπεριφορά των χρηστών εμφανίζει συνοχή μεταξύ των δήμων, γεγονός που δείχνει ότι οι συνήθειες κομποστοποίησης μπορούν να αναπτυχθούν σε διαφορετικές νησιωτικές κοινότητες.
Η επιτόπια εκπαίδευση και η συστηματική παρακολούθηση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας.
Τα επόμενα βήματα εστιάζουν στην ολοκλήρωση του προγράμματος και στη μακροπρόθεσμη επίδρασή του.
Θα ολοκληρώσουμε τη διανομή του εξοπλισμού και στους 26 συμμετέχοντες δήμους, θα συνεχίσουμε τη συλλογή δεδομένων και θα ενισχύσουμε τις δράσεις ενημέρωσης και συμμετοχής των πολιτών.
Ο στόχος μας δεν είναι μόνο η αρχική συμμετοχή. Είναι η μακροπρόθεσμη αλλαγή συμπεριφοράς.
Θέλουμε επίσης να μοιραστούμε την εμπειρία του Νοτίου Αιγαίου ως ένα μοντέλο που μπορεί να αξιοποιηθεί και από άλλες νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
Κλείνοντας, το πρόγραμμα οικιακής κομποστοποίησης Waste Free Aegean δείχνει ότι η κυκλική οικονομία μπορεί να είναι πρακτική, τοπική και βασισμένη στη συμμετοχή των πολιτών.
Τα οργανικά απόβλητα δεν είναι μόνο ένα πρόβλημα που πρέπει να διαχειριστούμε.
Είναι ένας πόρος που μπορεί να μετατραπεί σε αξία.
Στο Νότιο Αιγαίο, αυτό συμβαίνει νησί με νησί, δήμο με δήμο και νοικοκυριό με νοικοκυριό.
Για εμάς, το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο τη μείωση των αποβλήτων.
Αφορά τη μετάβαση από τη διάθεση στην πρόληψη.
Και από τα οργανικά απόβλητα στην κυκλική αξία.
Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.
