Στο επίκεντρο των τελευταίων παρεμβάσεων το κριτήριο του ανέμου – Παραμένουν το όριο των 1.200 μέτρων, οι περιορισμοί στα νησιά και οι αυστηροί όροι στις ΖΕΠ – Σε φορτισμένη συγκυρία οι ανακοινώσεις μετά τις πυρκαγιές
Με περιορισμένες αλλαγές σε σχέση με το σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και με τον βασικό κορμό των αυστηρών περιορισμών για την ανάπτυξη νέων αιολικών έργων να παραμένει, οδεύει προς τις τελικές ανακοινώσεις, πιθανώς και σήμερα, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Παρά τις διαφωνίες και τις παρεμβάσεις της αγοράς τους τελευταίους μήνες, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι οι αλλαγές που έχουν εξεταστεί για το τελικό κείμενο είναι σαφώς λιγότερες από εκείνες που επιδίωκε ο κλάδος. Η επικρατέστερη παρέμβαση, τουλάχιστον μέχρι την εκδήλωση των καταστροφικών πυρκαγιών, αφορούσε το κριτήριο της μέσης ταχύτητας ανέμου των 4 m/s. Αντίθετα, ο «κόφτης» των 1.200 μέτρων για τα νέα αιολικά, οι περιορισμοί στα νησιά και οι αυστηρές προϋποθέσεις για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) παρέμεναν στον βασικό κορμό του σχεδίου. Μικρότερες διορθώσεις είχαν επίσης εξεταστεί στις μεταβατικές διατάξεις, χωρίς να μεταβάλλουν τη συνολική φιλοσοφία του νέου πλαισίου.
Η ΚΥΑ για το νέο Χωροταξικό και η αυστηρότητα των ρυθμίσεών της έρχονται πάντως σε μια περίοδο κατά την οποία έχει αναζωπυρωθεί έντονα η δημόσια συζήτηση γύρω από τις ΑΠΕ, με φόντο τις καταστροφικές πυρκαγιές σε Αττική και Βοιωτία αλλά και τον ρόλο των ηλεκτρικών δικτύων. Στο ήδη φορτισμένο αυτό κλίμα προστέθηκε χθες και η εισαγγελική παραγγελία για προκαταρκτική εξέταση από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού σχετικά με εγκαταστάσεις αιολικών σταθμών σε ολόκληρη τη χώρα, με αφορμή τη μεγάλη πυρκαγιά στη Βοιωτία των προηγούμενων ημερών.
Η συγκυρία αυτή είχε μετακινήσει και τον αρχικό προγραμματισμό για την παρουσίαση του νέου Χωροταξικού, το οποίο έχει ουσιαστικά κλειδώσει εδώ και ημέρες. Η βασική φιλοσοφία του σχεδίου, πάντως, παραμένει σταθερή, με το ΥΠΕΝ να έχει κινηθεί προς επιμέρους διορθώσεις και όχι προς μια ευρύτερη αναθεώρηση των περιορισμών.
Το κριτήριο του ανέμου
Η σημαντικότερη παρέμβαση που είχε προκριθεί κατά την τελική επεξεργασία του Χωροταξικού, πριν από τις πυρκαγιές, αφορούσε το κριτήριο του αιολικού δυναμικού και ειδικότερα το όριο των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο, το οποίο είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την αγορά.
Με βάση την αρχική πρόβλεψη, όταν η μέση ταχύτητα του ανέμου σε μία δημοτική ενότητα ήταν χαμηλότερη από 4 m/s, ολόκληρη η δημοτική ενότητα μετατρεπόταν ουσιαστικά σε ζώνη αποκλεισμού για νέα αιολικά έργα. Αυτό σήμαινε ότι έμεναν εκτός ακόμη και επιμέρους περιοχές με σαφώς καλύτερο αιολικό δυναμικό, οι οποίες θα μπορούσαν να πληρούν όλα τα υπόλοιπα κριτήρια χωροθέτησης.
Ακόμη δηλαδή και αν σε συγκεκριμένα σημεία της ίδιας δημοτικής ενότητας οι ταχύτητες του ανέμου έφταναν τα 7 ή 8 m/s, οι περιοχές αυτές αποκλείονταν εξαιτίας του μέσου όρου.
Η αναθεώρηση της συγκεκριμένης πρόβλεψης αποτελούσε, σύμφωνα με πληροφορίες, την επικρατέστερη ουσιαστική αλλαγή στο αρχικό σχέδιο και τη βασικότερη υποχώρηση απέναντι στις ενστάσεις του αιολικού κλάδου. Η αγορά είχε επισημάνει ότι η εφαρμογή ενός ενιαίου κριτηρίου στο σύνολο μιας δημοτικής ενότητας δεν αποτύπωνε τις πραγματικές συνθήκες κάθε περιοχής και μπορούσε να αποκλείσει κατάλληλες θέσεις ανεξάρτητα από το πραγματικό αιολικό τους δυναμικό.
Πέραν της συγκεκριμένης παρέμβασης, πάντως, οι αλλαγές που έχουν προκριθεί φαίνεται ότι είναι περιορισμένες σε σχέση με το εύρος των παρατηρήσεων που είχαν υποβληθεί από τους φορείς των ΑΠΕ.
Αμετακίνητος ο «κόφτης» των 1.200 μέτρων
Στο τελικό πλαίσιο παραμένει ο αποκλεισμός νέων αιολικών εγκαταστάσεων σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, μία από τις ρυθμίσεις που έχουν συγκεντρώσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις της αγοράς.
Ο κλάδος είχε ζητήσει την επανεξέταση του οριζόντιου αυτού περιορισμού, υποστηρίζοντας ότι αφαιρεί από τον χάρτη περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό και περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων έργων. Το αίτημα, ωστόσο, δεν έγινε δεκτό.
Η διατήρηση του συγκεκριμένου ορίου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά άλλων περιορισμών που, σωρευτικά, συρρικνώνουν αισθητά τον διαθέσιμο χώρο για την ανάπτυξη νέων ανεμογεννητριών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μελέτη της ΕΛΕΤΑΕΝ, η οποία αξιολόγησε τις επιπτώσεις των νέων ρυθμίσεων, είχε υπολογίσει ότι το σχέδιο οδηγεί σε αποκλεισμό περίπου του 61% της ελληνικής επικράτειας από νέες αιολικές επενδύσεις.
Παραμένουν οι περιορισμοί στα νησιά
Χωρίς ουσιαστική μεταβολή παραμένει και το καθεστώς που προβλέπεται για τα νησιά, παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση αποτέλεσε ένα από τα βασικά πεδία πίεσης της αγοράς προς το ΥΠΕΝ.
Στο σχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση προβλεπόταν αποκλεισμός νέων αιολικών εγκαταστάσεων στα νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Με βάση αυτό το κριτήριο, εκτός της απαγόρευσης μένουν μόλις 13 νησιά, συμπεριλαμβανομένων της Κρήτης και της Εύβοιας.
Εάν συνυπολογιστούν και οι περιορισμοί που απορρέουν από το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό, ο διαθέσιμος χάρτης στενεύει ακόμη περισσότερο, καθώς απομένουν 11 νησιά στα οποία μπορούν να αναπτυχθούν νέα αιολικά.
Ο κλάδος είχε ζητήσει να μειωθεί το όριο από τα 300 στα 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα, προκειμένου να μην αποκλειστεί σχεδόν το σύνολο της νησιωτικής χώρας. Η πρόταση αυτή δεν πέρασε στο τελικό πλαίσιο.
Αμετάβλητο το καθεστώς στις ΖΕΠ
Χωρίς αλλαγές παραμένουν και οι αυστηρές προβλέψεις για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα.
Η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στις συγκεκριμένες περιοχές επιτρέπεται μόνο εφόσον συντρέχουν σωρευτικά δύο προϋποθέσεις: να προβλέπεται από την εκάστοτε Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη –κάτι που, σύμφωνα με την αγορά, συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια– και το αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Ο αιολικός κλάδος είχε ζητήσει να αλλάξει η συγκεκριμένη προσέγγιση, προτείνοντας αντί των αυστηρών σωρευτικών προϋποθέσεων την εφαρμογή δοκιμασμένων μέτρων μετριασμού των επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα. Το αίτημα, ωστόσο, δεν έγινε δεκτό και η ρύθμιση διατηρείται, προσθέτοντας έναν ακόμη σημαντικό περιορισμό στον διαθέσιμο χώρο για την ανάπτυξη νέων αιολικών έργων.
Μικρές ανάσες στις μεταβατικές διατάξεις
Περισσότερο τεχνικού χαρακτήρα αλλαγές έχουν εξεταστεί στις μεταβατικές διατάξεις.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι από την εφαρμογή των νέων περιορισμών εξαιρούνται έργα τα οποία είχαν εξασφαλίσει περιβαλλοντικούς όρους μέχρι τις 20 Μαΐου 2026. Η αγορά είχε ζητήσει το χρονικό όριο να μετακινηθεί στην ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου Χωροταξικού, ώστε να προστατευθούν περισσότερα έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένη αδειοδοτική φάση.
Η διαφορά είναι σημαντική, καθώς από την τελική διατύπωση θα κριθεί πόσα έργα θα μπορέσουν να συνεχίσουν με τους υφιστάμενους κανόνες και πόσα θα υπαχθούν στους νέους περιορισμούς.
Στο συγκεκριμένο πεδίο είχαν προκριθεί ορισμένες βελτιώσεις προς την κατεύθυνση που έχει ζητήσει ο κλάδος, χωρίς πάντως να πρόκειται για μεγάλες παρεμβάσεις που ανατρέπουν τη συνολική αρχιτεκτονική του Χωροταξικού.
Τα 1.000 σχόλια και η γραμμή του ΥΠΕΝ
Η επιλογή να διατηρηθεί σχεδόν ανέπαφος ο βασικός κορμός του νέου Χωροταξικού συνδέεται και με τα μηνύματα που έστειλε η δημόσια διαβούλευση.
Περισσότερα από 1.000 σχόλια υποβλήθηκαν κατά τη διάρκειά της και, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η συντριπτική πλειονότητά τους δεν ζητούσε μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης των ΑΠΕ αλλά κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Στο ΥΠΕΝ θεωρούν ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να διαμορφώσει μια ισορροπία ανάμεσα στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας και στην προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, περιορίζοντας παράλληλα τις τοπικές συγκρούσεις που έχουν συνοδεύσει την ανάπτυξη αιολικών έργων.
Ως επιχείρημα απέναντι στην κριτική ότι το νέο Χωροταξικό περιορίζει υπέρμετρα τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων έργων προβάλλεται επίσης το σημαντικό απόθεμα αιολικών που διαθέτουν ήδη περιβαλλοντικούς όρους και συνεπώς δεν επηρεάζονται από τις νέες ρυθμίσεις.
Η αγορά αμφισβητεί την εικόνα αυτή, επισημαίνοντας ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικής αδειοδότησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το σύνολο αυτής της ισχύος είναι ώριμο ή μπορεί τελικά να κατασκευαστεί.
Η αγορά: Ελάχιστες οι υποχωρήσεις
Στην πλευρά του αιολικού κλάδου η αποτίμηση του τελικού αποτελέσματος είναι πολύ πιο επιφυλακτική. Η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι, παρά τον διάλογο που προηγήθηκε, ελάχιστα από τα βασικά αιτήματα της αγοράς είχαν βρει χώρο στην τελική επεξεργασία του κειμένου.
Η πιθανή αναθεώρηση του κριτηρίου των 4 m/s αποτελούσε τη σημαντικότερη ουσιαστική βελτίωση που είχε προκριθεί και μένει να φανεί αν θα εφαρμοστεί. Η βασική ένσταση του κλάδου είναι ότι η συσσώρευση απαγορεύσεων μπορεί να δημιουργήσει μια νέα στρέβλωση στον χάρτη των αιολικών: όσο περισσότερες περιοχές αποκλείονται, τόσο μεγαλύτερη πίεση για νέα έργα μεταφέρεται σε εκείνες που παραμένουν διαθέσιμες. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την αγορά, μπορεί να είναι η υπερσυγκέντρωση επενδύσεων σε συγκεκριμένες ζώνες και η ενίσχυση των τοπικών αντιδράσεων ακριβώς στις περιοχές όπου το Χωροταξικό εξακολουθεί να επιτρέπει την ανάπτυξη.
Οι τελικές ανακοινώσεις αναμένεται να ξεκαθαρίσουν πάντως τις τελευταίες λεπτομέρειες. Η γενική εικόνα, ωστόσο, φαίνεται ήδη διαμορφωμένη, με το ΥΠΕΝ να κινείται προς επιμέρους διορθώσεις αλλά όχι προς αναθεώρηση της βασικής φιλοσοφίας του σχεδίου, αφήνοντας σε μεγάλο βαθμό ανέπαφο το αυστηρό πλέγμα περιορισμών για τη χωροθέτηση νέων αιολικών έργων.
