Γιατί η ΕΕ διατήρησε τις αποζημιώσεις έως 600 ευρώ για καθυστερημένες πτήσεις και τι αποκαλύφθηκε για τις πιέσεις της αεροπορικής αγοράς
Δεκατρία χρόνια χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί μία από τις πιο δύσκολες διαπραγματεύσεις στον τομέα των ευρωπαϊκών αερομεταφορών. Η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του νέου κανονισμού για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών πτήσεων δεν αποτέλεσε απλώς το τέλος μιας μακράς θεσμικής διαδικασίας, αλλά την κορύφωση μιας σκληρής σύγκρουσης ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και την αεροπορική βιομηχανία.
Παρότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στις νέες παροχές προς τους ταξιδιώτες –όπως η δωρεάν επιλογή θέσης για τα παιδιά δίπλα στους γονείς τους, η μεγαλύτερη διαφάνεια στις χρεώσεις και η απλούστευση της διαδικασίας αποζημίωσης– το πραγματικό παρασκήνιο αποκαλύφθηκε στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την ψηφοφορία στο Στρασβούργο.
Εκεί, οι εισηγητές του φακέλου παραδέχθηκαν ανοιχτά ότι το μεγαλύτερο μέρος της διαπραγμάτευσης αφορούσε την προσπάθεια διατήρησης υφιστάμενων δικαιωμάτων, τα οποία –όπως υποστήριξαν– βρέθηκαν αρκετές φορές στο στόχαστρο των αεροπορικών εταιρειών.
Δεκατρία χρόνια αδιεξόδου
Ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Andrey Novakov, χαρακτήρισε την ψηφοφορία «νίκη τόσο για τους επιβάτες όσο και για την ευρωπαϊκή αεροπορία», υπενθυμίζοντας ότι η αναθεώρηση του κανονισμού παρέμενε ουσιαστικά «παγωμένη» επί περισσότερα από 13 χρόνια.
Όπως ανέφερε, η σημερινή σύνθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ήταν εκείνη που κατάφερε να επαναφέρει τον φάκελο στο τραπέζι και να επιτύχει μια σχεδόν ομόφωνη συμφωνία, καθώς το τελικό κείμενο εγκρίθηκε με 646 ψήφους υπέρ, μόλις 12 κατά και 3 αποχές.
Η καθυστέρηση, σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές, δεν ήταν τυχαία. Στο παρασκήνιο διεξαγόταν επί χρόνια μια ιδιαίτερα δύσκολη διαπραγμάτευση ανάμεσα στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών και τις αεροπορικές εταιρείες.
Οι αποκαλύψεις για το lobbying των αεροπορικών
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι αναφορές του Novakov σχετικά με τις πιέσεις που δέχθηκε η διαπραγματευτική ομάδα.
«Οι αεροπορικές εταιρείες αποκομίζουν τεράστια κέρδη και διαθέτουν μεγάλη επιρροή στις κυβερνήσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά, επιχειρώντας να εξηγήσει γιατί οι συνομιλίες παρέμειναν σε αδιέξοδο για περισσότερο από μία δεκαετία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων εξετάστηκαν προτάσεις που θα περιόριζαν σημαντικά τα δικαιώματα των επιβατών.
Η πλέον χαρακτηριστική αφορούσε το ύψος των αποζημιώσεων. Όπως αποκάλυψε, η αρχική πρόταση που είχε τεθεί στο τραπέζι προέβλεπε αποζημιώσεις ακόμη και της τάξης των 83 ευρώ, αντί των σημερινών ποσών που φθάνουν έως και τα 600 ευρώ, ανάλογα με την απόσταση της πτήσης.
Τελικά, η πρόταση αυτή απορρίφθηκε και το ισχύον καθεστώς αποζημιώσεων διατηρήθηκε.
Η μάχη για τις «έκτακτες περιστάσεις»
Ένα ακόμη σημείο έντονης αντιπαράθεσης αφορούσε τον ορισμό των λεγόμενων «έκτακτων περιστάσεων», δηλαδή των περιπτώσεων στις οποίες οι αεροπορικές εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης.
Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Virginijus Sinkevičius, αποκάλυψε ότι το Κοινοβούλιο επέμεινε ώστε ο σχετικός κατάλογος να παραμείνει αυστηρά περιορισμένος.
Όπως εξήγησε, εάν διευρυνόταν υπερβολικά η έννοια των έκτακτων περιστάσεων, οι περισσότερες καθυστερήσεις θα μπορούσαν να εξαιρεθούν από το καθεστώς αποζημιώσεων, καθιστώντας στην πράξη ανεφάρμοστη την προστασία των επιβατών.
Στο τελικό κείμενο περιλαμβάνεται ενδεικτικός κατάλογος περιπτώσεων, όπως φυσικές καταστροφές, πόλεμοι, ακραία καιρικά φαινόμενα, επιβάτες που προκαλούν σοβαρά περιστατικά ασφαλείας, καθώς και απεργίες υπηρεσιών ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας ή επίγειας εξυπηρέτησης.
Αντίθετα, σύμφωνα με τον Novakov, απορρίφθηκαν προτάσεις που θα επέτρεπαν στις αεροπορικές εταιρείες να επικαλούνται ευκολότερα τεχνικές βλάβες αεροσκαφών ή ασθένειες μελών του πληρώματος ως λόγους απαλλαγής από την υποχρέωση αποζημίωσης.
Γιατί μόνο ένας στους δέκα επιβάτες εισπράττει τελικά αποζημίωση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία που παρουσίασε ο εισηγητής σχετικά με την εφαρμογή του ισχύοντος κανονισμού.
Σύμφωνα με τον ίδιο, σήμερα μόλις το 10% των επιβατών που δικαιούνται αποζημίωση καταφέρνει τελικά να την εισπράξει, ενώ σε πολλές περιπτώσεις σημαντικό μέρος των χρημάτων καταλήγει στις εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης αποζημιώσεων (claim agencies), οι οποίες αναλαμβάνουν τη διαδικασία έναντι προμήθειας.
Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος για τον οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέμεινε στην απλοποίηση της διαδικασίας. Με τους νέους κανόνες, οι αεροπορικές εταιρείες θα υποχρεούνται να ενημερώνουν τους επιβάτες, το αργότερο μέσα σε τέσσερις ημέρες από την ολοκλήρωση του ταξιδιού τους, για τον τρόπο υποβολής αίτησης αποζημίωσης, ενώ θα πρέπει να απαντούν εντός 30 ημερών είτε καταβάλλοντας το ποσό είτε αιτιολογώντας την άρνησή τους.
Τα νέα δικαιώματα που αποκτούν οι επιβάτες
Πέρα από τη διατήρηση των αποζημιώσεων για καθυστερήσεις άνω των τριών ωρών, ο νέος κανονισμός εισάγει σειρά νέων υποχρεώσεων για τις αεροπορικές εταιρείες.
Μεταξύ άλλων:
- οι οικογένειες με παιδιά κάτω των 14 ετών θα κάθονται υποχρεωτικά μαζί χωρίς επιπλέον χρέωση,
- οι επιβάτες θα δικαιούνται δωρεάν τη μεταφορά ενός προσωπικού αντικειμένου (μικρή τσάντα ή σακίδιο),
- οι αεροπορικές εταιρείες, οι μεσάζοντες και οι μηχανές αναζήτησης θα υποχρεούνται να εμφανίζουν από την αρχή της κράτησης τη συνολική τιμή του εισιτηρίου μαζί με το κόστος της χειραποσκευής, ώστε να διευκολύνεται η σύγκριση των τιμών,
- δεν θα επιβάλλονται χρεώσεις για τη διόρθωση ορθογραφικών λαθών στο όνομα του επιβάτη,
- οι ψηφιακές κάρτες επιβίβασης θα παρέχονται αυτόματα και οι εταιρείες δεν θα μπορούν να αρνούνται την επιβίβαση επειδή ο επιβάτης προσκόμισε εκτυπωμένη έκδοσή τους.
Παράλληλα, ενισχύονται τα δικαιώματα των αεροπορικών επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, οι οποίοι θα αποζημιώνονται εφόσον χάσουν την πτήση τους λόγω αδυναμίας του αεροδρομίου να τους παράσχει την προβλεπόμενη βοήθεια.
«Το κόστος δεν θα περάσει στα εισιτήρια»
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα των αεροπορικών εταιρειών κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης ήταν ότι οι νέοι κανόνες θα οδηγούσαν σε αύξηση των τιμών των αεροπορικών εισιτηρίων.
Ο Novakov απέρριψε τον ισχυρισμό, επικαλούμενος σχετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η συνολική επιβάρυνση δεν αναμένεται να ξεπεράσει τα 1,80 ευρώ ανά εισιτήριο.
Όπως υποστήριξε, ακόμη και αυτό το περιορισμένο κόστος αντισταθμίζεται από τα σημαντικά οφέλη που αποκτούν οι επιβάτες, όπως η διατήρηση αποζημιώσεων έως 600 ευρώ, η κατάργηση ορισμένων πρόσθετων χρεώσεων και η μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές.
Τα επόμενα βήματα
Μετά την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συμφωνία θα πρέπει να επικυρωθεί και από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της διαδικασίας τρίτης ανάγνωσης, έως τις αρχές Αυγούστου.
Ο νέος κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ τα κράτη-μέλη και οι αεροπορικές εταιρείες θα έχουν στη διάθεσή τους ένα έτος για να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις.
Με τον τρόπο αυτό ολοκληρώνεται μια θεσμική διαπραγμάτευση που διήρκεσε περισσότερο από μία δεκαετία και η οποία, όπως παραδέχθηκαν οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της, δεν αφορούσε μόνο τα δικαιώματα των αεροπορικών επιβατών, αλλά και τα όρια της επιρροής που μπορεί να ασκήσει η αεροπορική βιομηχανία στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
