Η συγκέντρωση σκόνης αυξήθηκε σταθερά σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης μεταξύ 2012 και 2021 όπως εντοπίζεται σε μελέτη, με τη συμμετοχή Ελλήνων επιστημόνων
Η συγκέντρωση σκόνης αυξήθηκε σταθερά σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης μεταξύ 2012 και 2021, με μερικές από τις μεγαλύτερες αυξήσεις να σημειώνονται στη νότια Ευρώπη και την περιοχή της Μεσογείου, όπως εντοπίζεται σε μελέτη, με τη συμμετοχή Ελλήνων επιστημόνων, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature».
Η ερευνητική ομάδα, με κύριο συγγραφέα της μελέτης τον Πέτρο Βασιλάκο από το ελβετικό ερευνητικό κέντρο «Paul Scherrer Institute» (PSI) και συμμετέχοντες ερευνητές από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Πανεπιστήμιο Κρήτης, συγκέντρωσε περίπου 18.500 ημερήσιες μετρήσεις σκόνης κυρίως από τη Σαχάρα και ευρύτερα από ερημικές περιοχές της Βόρειας Αφρικής, ακόμα και από περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι μετρήσεις έγιναν σε 103 αγροτικές και αστικές περιοχές σε όλη την Ευρώπη την περίοδο 2012-2021. Ως αξιόπιστο δείκτη για την ερημική σκόνη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη συγκέντρωση αλουμινίου στα αιωρούμενα σωματίδια, στοιχείο χαρακτηριστικό των σωματιδίων σκόνης που μεταφέρονται από τις ερήμους.
Στη συνέχεια, ανέπτυξαν ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης, το οποίο επεξεργάστηκε τις μετρήσεις από σταθμούς, δορυφορικά δεδομένα, πληροφορίες για τη χρήση γης και μετεωρολογικές παραμέτρους, όπως η θερμοκρασία και η ταχύτητα του ανέμου. Με τη βοήθεια του μοντέλου έγιναν εκτιμήσεις για τις συγκεντρώσεις σκόνης και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης και τελικά δημιουργήθηκε ένας αξιόπιστος πανευρωπαϊκός χάρτης σωματιδίων ερημικής σκόνης.
Όπως προέκυψε από την έρευνα, οι συγκεντρώσεις σκόνης αυξήθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης κατά τη συγκεκριμένη δεκαετία αυτή, με μερικές από τις μεγαλύτερες αυξήσεις να σημειώνονται στην Ιταλία, την Αδριατική Θάλασσα και το Αιγαίο Πέλαγος. Επίσης, αυξημένα επίπεδα σκόνης εντοπίστηκαν στη δυτική Γαλλία. Μάλιστα, εντοπίστηκε ότι ενώ ο αριθμός των επεισοδίων σκόνης δεν αυξήθηκε, ωστόσο έγιναν πιο σοβαρά σε αρκετά μέρη της νότιας Ευρώπης.
Σχετικά με την Ελλάδα, ο Πέτρος Βασιλάκος από το PSI και ο Μάνος Μανούσακας από το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» εξηγούν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η Ελλάδα, κυρίως η ανατολική Ελλάδα, συγκαταλέγεται στις περιοχές με τη μεγαλύτερη αύξηση του συνολικού φορτίου σκόνης. Συγκεκριμένα, η ένταση των επεισοδίων αφρικανικής σκόνης που φτάνουν σε πόλεις, όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, αυξήθηκε κατά περίπου δύο μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο από τις αρχές του 2012 έως το τέλος του 2021, μια μεταβολή που θεωρείται σημαντική». Αντίθετα, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι κάποια σημεία της Ελλάδας είχαν μείωση της συγκέντρωσης σκόνης, όπως τα βουνά της Πίνδου και η Πελοπόννησος, «όπου το υψηλό υψόμετρο “προστάτευσε” τις περιοχές», όπως επισημαίνουν οι δύο Έλληνες ερευνητές.
Συνολικά, η ποσότητα της σκόνης αυξήθηκε κατά μέσο όρο μισό μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου. Στη νότια Ευρώπη, η μέση συγκέντρωση σκόνης τη δεκαετία που μελετήθηκε ανήλθε σε 5,3 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα αντιπροσωπεύοντας το 31% της ετήσιας τιμής αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για σωματίδια PM10 (με διάμετρο 10 μικρόμετρα ή μικρότερη). Αντίθετα, στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη καταγράφηκε μέση τιμή 2,1 μικρογραμμάρια.
Οι ερευνητές έκαναν ανάλυση των αλπικών πυρήνων πάγου από τα ελβετοϊταλικά σύνορα και εντόπισαν ότι η εναπόθεση σκόνης έχει αυξηθεί κατά περίπου 110% από την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή τα τελευταία 250 χρόνια, υποδηλώνοντας μακροπρόθεσμη αύξηση της σκόνης. Η αύξηση αυτή συνδέεται με αυξανόμενη ξηρασία στη Βόρεια Αφρική και αλλαγές στα μοτίβα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που φέρνουν όλο και ισχυρότερους ανέμους από την περιοχή αυτή προς την Ευρώπη, δύο φαινόμενα που εντάθηκαν κατά τη δεκαετία που μελετήθηκε.
Ο επικεφαλής του έργου, Κάσπαρ Ντάλενμπαχ (Kaspar Dallenbach) από το Κέντρο για την Ενέργεια και τις Περιβαλλοντικές Επιστήμες του PSI παρατηρεί ότι «δεν είναι ακόμα απολύτως σαφές σε ποιο βαθμό η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει συμβάλει σε αυτή την εξέλιξη ή αν την εντείνει περαιτέρω. Ωστόσο, τα τρέχοντα δεδομένα μας υποδηλώνουν ότι η αύξηση της ερημικής σκόνης τουλάχιστον διευκολύνεται από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και τη σχετική υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό οδηγεί σε ξηρότερες συνθήκες σε ορισμένες περιοχές και στην επέκταση των ερήμων».
Μπορεί η μελέτη να αφορούσε στην περίοδο μέχρι το 2021, ωστόσο ο Πέτρος Βασιλάκος και ο Μάνος Μανούσακας εκτιμούν ότι τα πορίσματα της έρευνας εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα. «Τα στοιχεία από την ανάλυση των πυρήνων πάγου δείχνουν μια σαφή και συνεχή αύξηση της ποσότητας αφρικανικής σκόνης που φτάνει στην Ευρώπη κατά τα τελευταία 250 χρόνια, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχουν ενδείξεις ότι η τάση αυτή θα κοπάσει στο μέλλον», επισημαίνουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η επιδείνωση της ρύπανσης από σκόνη θα μπορούσε να επηρεάσει ολοένα και περισσότερο την ποιότητα του αέρα και τη δημόσια υγεία, καθώς η σκόνη της ερήμου μπορεί να βλάψει την υγεία. Διευκρινίζουν, τέλος, ότι οι μετρήσεις ήταν περιορισμένες σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της βορειοανατολικής Ευρώπης, των Βαλκανίων και των Σκανδιναβικών χωρών.
