Η 21η Αυγούστου ορίζεται από εδώ και στο εξής ως Διεθνής Ημέρα Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με απόφαση της UNESCO. Ο πολιτισμός της Ελλάδας κάτω από τον βυθό αποτελείται από αρχαία και σύγχρονα ναυάγια αλλά και επισκέψιμα ενάλια πάρκα.
Η21η Αυγούστου ορίστηκε, ως Διεθνής Ημέρα Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, για πρώτη φορά, μετά από την Απόφαση της 43ης Γενικής Συνέλευσης της UNESCO.
Η Ελλάδα, χώρα με αδιάσειστη ναυτική παράδοση και θαλάσσιο πολιτισμό, που εκτείνεται σε βάθος χιλιετιών, διαθέτει μία από τις σημαντικότερες και πιο πολυδιάστατες μορφές ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσογείου.
Το υποθαλάσσιο πολιτιστικό τοπίο της Ελλάδας
Το ελληνικό υποθαλάσσιο τοπίο περιλαμβάνει ένα εντυπωσιακό φάσμα μνημείων: Από τους βυθισμένους οικισμούς -κάποιοι εξ αυτών από την προϊστορική εποχή- τα εμπορικά και τα πολεμικά ναυάγια της αρχαιότητας και των χρόνων του Βυζαντίου, τα λιμάνια των αρχαίων πόλεων και τις βυζαντινές λιμενικές εγκαταστάσεις, έως τις νεότερες υποθαλάσσιες υποδομές και τα ναυάγια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.
Αλόνησσος, Επισκέψιμος ενάλιος αρχαιολογικός χώρος ναυαγίου Περιστέρας (τέλη 5ου αι. π.Χ.).
Το Υπουργείο Πολιτισμού, από το 2019 έως σήμερα, έχει αναλάβει σημαντικές θεσμικές πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς, οι κυριότερες εκ των οποίων είναι οι εξής:
- Η υιοθέτηση ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου για τους επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους και τα ναυάγια,
- Η δημιουργία και απόδοση στο κοινό των πρώτων επισκέψιμων ενάλιων πάρκων στο ναυάγιο της Περιστέρας στις Βόρειες Σποράδες και στις τρεις ενάλιες περιοχές στον Παγασητικό Κόλπο,
- Ο καθορισμός, μέσω Κοινής Υπουργικής Απόφασης, των όρων κατάδυσης, του τρόπου γνωστοποίησης και λοιπών υποχρεώσεων των παρόχων καταδυτικών υπηρεσιών και επισκεπτών για καταδύσεις αναψυχής σε χαρακτηρισμένα ως μνημεία ναυάγια πλοίων και αεροσκαφών και
- Η ολοκλήρωση της τεκμηρίωσης των ανωτέρω ναυαγίων και η έναρξη διενέργειας καταδύσεων αναψυχής σε αυτά.
Ενάλια Πολιτιστική Κληρονομιά
Τον Ιούλιο 2026, το Υπουργείο Πολιτισμού ίδρυσε τον «Φορέα Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς» ως ΝΠΔΔ εποπτευόμενο από το ΥΠΠΟ, ο οποίος, παράλληλα και κατ΄ αρμοδιότητα, με την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, αναλαμβάνει να διαχειριστεί τις νέες τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και τουριστικές προσκλήσεις για την προστασία και την ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Σύγχρονη άγκυρα πλοίου στα Κύθηρα.
Η διαχείριση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αποτελεί υπόθεση ενός μόνο κλάδου, αλλά συνιστά σύνθετη διαδικασία που απαιτεί τη συνεργασία αρχαιολόγων, θαλάσσιων επιστημόνων, ειδικών τεχνολογίας, συντηρητών, νομικών, τοπικών φορέων και οργανισμών τουρισμού. Επιπλέον, η παγκόσμια άνοδος του πολιτιστικού καταδυτικού τουρισμού μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αντιμετωπίζουν την ενάλια κληρονομιά τους. Η διεθνής αγορά των υποβρύχιων θεματικών εμπειριών αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό, ενώ οι ταξιδιώτες αναζητούν πλέον βιωματικές και αυθεντικές εμπειρίες που ενώνουν τον πολιτισμό με τη φύση.
Σε όλη την επικράτεια δημιουργήθηκαν και προγραμματίζονται νέοι ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι, δίνοντας τη δυνατότητα στο, καταδυόμενο και μη, κοινό να επισκεφθεί, με ασφάλεια, υποβρύχιους αρχαιολογικούς χώρους. Η δημιουργία του Φορέα και η ίδρυση του Εθνικού Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων στο Σιλό του Πειραιά, αποτελούν απτά και έμπρακτα παραδείγματα του ενδιαφέροντος της Πολιτείας για την ανάδειξη, την προστασία και τη διαχείριση της πλούσιας υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς μας.
Στην ανακοίνωσή του το Υπουργείο Πολιτισμού τονίζει ότι «με τον προσήκοντα σεβασμό και την ευαισθησία που απαιτούν οι συγκεκριμένοι χώροι, στους οποίους συχνά υπήρχαν απώλειες ψυχών, θα συνεχίσει να δημιουργεί νέους ενάλιους επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους, προσβλέποντας και στην οικονομική ανάπτυξη των περιοχών που διασώζουν ενάλιο πολιτιστικό πλούτο, με τη δημιουργία σχετικών υποδομών για την προσέλκυση του καταδυτικού τουρισμού».
Η Ελλάδα διαθέτει ολοκληρωμένη στρατηγική για την προστασία και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της, η οποία ευθυγραμμίζεται με τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Το Υπουργείο Πολιτισμού διαμορφώνει ένα συνεκτικό, σύγχρονο και βιώσιμο μοντέλο διαχείρισης των ενάλιων αρχαιολογικών χώρων. Η ίδρυση του Φορέα Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς μαζί με την ίδρυση του Εθνικού Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων συνιστούν στρατηγική επιλογή εθνικής σημασίας με σαφές αναπτυξιακό πρόσημο, επιστημονικής καινοτομίας και διεθνούς παρουσίας της χώρας μας.
