Η ηλεκτρονική ψήφος μπαίνει για πρώτη φορά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και αλλάζει τον τρόπο συμμετοχής σε εκλογές, δημοψηφίσματα και συμβούλια νέων
Μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς εισάγει για πρώτη φορά την ηλεκτρονική ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές, στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα και στην ανάδειξη των συμβουλίων νέων. Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να μεταφέρει ένα κρίσιμο κομμάτι της δημοκρατικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον, με στόχο να διευκολύνει τη συμμετοχή των πολιτών και να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα εποχή στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος.
Η ηλεκτρονική ψήφος μπαίνει στις αυτοδιοικητικές εκλογές
Στο επίκεντρο της νέας ρύθμισης βρίσκεται η δυνατότητα των πολιτών να ψηφίζουν ηλεκτρονικά για την ανάδειξη δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων, αρχής γενομένης από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Το σχέδιο νόμου, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο και αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή τον Ιούνιο, προβλέπει ότι η ηλεκτρονική ψήφος θα είναι προαιρετική. Αυτό σημαίνει ότι δεν καταργείται η παραδοσιακή κάλπη, αλλά θα λειτουργεί παράλληλα με τη νέα ψηφιακή διαδικασία. Ο εκλογέας θα μπορεί να επιλέξει αν θα ψηφίσει με φυσική παρουσία ή μέσω της ηλεκτρονικής διαδικασίας. Ωστόσο, για να αποτραπεί κάθε πιθανότητα διπλής ψήφου, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική ψηφοφορία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και δεν θα μπορούν στη συνέχεια να ψηφίσουν και με τον συμβατικό τρόπο.
Πώς θα γίνεται η εγγραφή των εκλογέων
Οι ειδικοί εκλογικοί κατάλογοι ηλεκτρονικής ψήφου θα τηρούνται από το υπουργείο Εσωτερικών και θα περιλαμβάνουν τα πλήρη στοιχεία ταυτοποίησης και επικοινωνίας των εκλογέων. Η εγγραφή θα γίνεται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με χρήση των προσωπικών κωδικών taxisnet. Για την επιβεβαίωση της διαδικασίας θα χρησιμοποιούνται κωδικοί επαλήθευσης μιας χρήσης, τα γνωστά OTP, ώστε να διασφαλίζεται ότι η εγγραφή γίνεται από τον ίδιο τον εκλογέα. Παράλληλα, η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων θα υπάγεται στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων και στην ελληνική νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, το υπουργείο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα σύστημα που θα συνδυάζει ευκολία πρόσβασης, ασφάλεια ταυτοποίησης και θεσμική θωράκιση.
Πού θα ψηφίζουν όσοι επιλέξουν την ηλεκτρονική διαδικασία
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία δεν θα γίνεται ανεξέλεγκτα από οποιοδήποτε σημείο, αλλά σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία θα λειτουργούν σε όλη τη χώρα. Βασική προϋπόθεση για τη σύσταση τέτοιου τμήματος θα είναι να έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο, ώστε να προστατεύεται η μυστικότητα της ψήφου και η αξιοπιστία της διαδικασίας. Οι εκλογείς δεν θα είναι υποχρεωμένοι να ψηφίσουν στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι. Θα μπορούν, την ημέρα των εκλογών και μέσα στο προβλεπόμενο ωράριο, να προσέρχονται σε οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό τμήμα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας έχει συσταθεί στη χώρα. Μετά την ταυτοποίηση, ο εκλογέας θα διαγράφεται από τον ηλεκτρονικό εκλογικό κατάλογο και θα αποσύρεται σε ειδικό χώρο, όπου θα υπάρχει ηλεκτρονική συσκευή, όπως υπολογιστής ή τάμπλετ. Εκεί θα ασκεί το εκλογικό του δικαίωμα για τον δήμο και την περιφέρεια όπου είναι εγγεγραμμένος.
Γιατί η νέα διαδικασία θεωρείται σημαντική για τους ετεροδημότες
Η νέα μέθοδος αναμένεται να επηρεάσει κυρίως όσους εργάζονται ή ζουν μακριά από τον τόπο όπου είναι δημότες. Στις αυτοδιοικητικές εκλογές δεν συστήνονται ειδικά εκλογικά κέντρα ετεροδημοτών, όπως συμβαίνει στις εθνικές εκλογές, με αποτέλεσμα πολλοί πολίτες να δυσκολεύονται να μετακινηθούν για να ψηφίσουν. Με την ηλεκτρονική ψήφο, οι ετεροδημότες θα μπορούν να συμμετέχουν πιο εύκολα στην εκλογική διαδικασία, χωρίς να χρειάζεται να ταξιδέψουν στον δήμο τους. Η ίδια λογική αφορά και τους νεότερους ψηφοφόρους, οι οποίοι είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με τα ψηφιακά εργαλεία και ενδέχεται να ανταποκριθούν πιο ενεργά σε μια τέτοια διαδικασία.
Οι δικλείδες ασφαλείας για το αδιάβλητο της ψήφου
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη θεσμική θωράκιση του συστήματος. Ο Κώδικας προβλέπει τη συγκρότηση ειδικών επιτροπών υψηλού κύρους, οι οποίες θα έχουν την ευθύνη της αξιολόγησης και της εποπτείας της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πειραιά, θα ελέγχει την εφαρμογή της ηλεκτρονικής ψήφου. Στη συνέχεια, θα καταθέτει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. Παράλληλα, η εκλογική διαδικασία θα εποπτεύεται από πενταμελή εφορευτική επιτροπή, στην οποία θα συμμετέχουν αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου, πάρεδροι του Συμβουλίου της Επικρατείας και πανεπιστημιακοί. Στόχος είναι να υπάρξουν εγγυήσεις για τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και το αδιάβλητο της διαδικασίας.
Ηλεκτρονικά και τα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα
Η λογική της ψηφιακής συμμετοχής επεκτείνεται και στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα. Οι δήμοι θα μπορούν να προκηρύσσουν δημοψηφίσματα για θέματα που ανήκουν αποκλειστικά στην αρμοδιότητά τους, με εξαίρεση ζητήματα δημοσιονομικής διαχείρισης, τελών και διοικητικών ορίων. Η πρωτοβουλία θα μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο, με πλειοψηφία δύο τρίτων, είτε από τους ίδιους τους δημότες. Στη δεύτερη περίπτωση, θα απαιτείται η συγκέντρωση υπογραφών που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου. Η συλλογή υπογραφών θα γίνεται μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης, ενώ ο Επόπτης Νομιμότητας θα ελέγχει εκ των προτέρων αν το αίτημα είναι νόμιμο. Τα δημοτικά δημοψηφίσματα θα διεξάγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία, σε συνεργασία με το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, την ΕΔΥΤΕ Α.Ε. Το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων θα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα προς το δημοτικό συμβούλιο, δηλαδή δεν θα δεσμεύει αυτομάτως τη δημοτική αρχή, αλλά θα λειτουργεί ως πολιτικό και θεσμικό μήνυμα της τοπικής κοινωνίας.
Οι προϋποθέσεις εγκυρότητας στα δημοτικά δημοψηφίσματα
Ο Κώδικας προβλέπει αυστηρές εγγυήσεις για τη νομιμότητα και την εγκυρότητα των δημοψηφισμάτων. Δεν θα επιτρέπεται η διεξαγωγή τους κατά την προεκλογική περίοδο εθνικών ή ευρωπαϊκών εκλογών, ούτε μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος με τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Για να θεωρηθεί έγκυρο το αποτέλεσμα, θα απαιτείται ελάχιστη συμμετοχή. Αυτή θα πρέπει να φτάνει είτε στο 30% των εγγεγραμμένων εκλογέων είτε στο 50% όσων είχαν συμμετάσχει στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρείται να αποφευχθεί η παραγωγή πολιτικών συμπερασμάτων από διαδικασίες με πολύ χαμηλή συμμετοχή.
Ηλεκτρονική ψήφος και στα συμβούλια νέων
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία καθιερώνεται και στην εκλογή των συμβουλίων νέων, με στόχο να ενεργοποιηθεί ξανά ένας θεσμός που μπορεί να φέρει τη νεότερη γενιά πιο κοντά στη δημοτική διακυβέρνηση. Η σύσταση συμβουλίων νέων προβλέπεται σε όλους τους δήμους με πληθυσμό άνω των 2.000 κατοίκων. Τα μέλη τους θα εκλέγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θα λειτουργούν ως συμβουλευτικά όργανα για ζητήματα που αφορούν τη νεολαία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την κοινωνική πολιτική. Δικαίωμα συμμετοχής θα έχουν νέοι έως 29 ετών. Οι εκλογές θα διεξάγονται δύο φορές μέσα στη δημοτική περίοδο, την πρώτη Κυριακή του Απριλίου του πρώτου έτους και την πρώτη Κυριακή του Οκτωβρίου του τρίτου έτους, μέσω ειδικής πλατφόρμας του gov.gr. Οι υποψηφιότητες θα κατατίθενται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, ενώ η ταυτοποίηση θα γίνεται μέσω taxisnet και του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας.
Πόσα μέλη θα έχουν τα συμβούλια νέων
Ο αριθμός των μελών κάθε συμβουλίου νέων θα εξαρτάται από τον πληθυσμό του δήμου. Στους μικρούς δήμους θα ξεκινά από τρία μέλη, ενώ στον Δήμο Αθηναίων θα μπορεί να φτάνει έως τα δεκαπέντε. Οι νέοι σύμβουλοι θα έχουν θητεία 30 μηνών και θα μπορούν να συμμετέχουν στις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων με δικαίωμα λόγου. Παράλληλα, θα έχουν τη δυνατότητα να θέτουν ζητήματα στις ειδικές συνεδριάσεις λογοδοσίας των δημοτικών αρχών, ενισχύοντας έτσι τη συμμετοχή των νέων στη δημόσια ζωή της πόλης τους.
