Το Γκραν Κάνιον στην Αριζόνα, ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά θαύματα των ΗΠΑ, εκτείνεται κατά μήκος 446 χιλιομέτρων από τα συνολικά 2.333 χιλιόμετρα του ποταμού Κολοράντο. Αν και οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι το φαράγγι διαμορφώθηκε από τη δράση του ποταμού πριν από περίπου 5 έως 6 εκατομμύρια χρόνια, δεν έχουν συμφωνήσει ποιες ακριβώς διαδικασίες έλαβαν χώρα και πότε.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, έρχεται τώρα να ενισχύσει μια θεωρία που είχε διατυπωθεί ήδη από τη δεκαετία του 1930, σύμφωνα με την οποία ο ποταμός ίσως άρχισε να χαράζει την πορεία του όταν υπερχείλισε μια αρχαία λίμνη πριν από περίπου 6,6 εκατομμύρια χρόνια.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, καθώς τα νερά του ποταμού άρχισαν να αποστραγγίζονται προς τη μεγάλη λεκάνη Μπινταχότσι, αυτή γέμισε και τελικά ξεπέρασε το φυσικό της φράγμα, διασχίζοντας την απότομη Αψίδα Καϊμπάμπ, μια υπερυψωμένη περιοχή στην Αριζόνα και τη Γιούτα, και ανοίγοντας τον δρόμο για αυτό που αργότερα θα γινόταν το Γκραν Κάνιον.
Όπως ανέφερε ο γεωλόγος του UCLA Τζον Χε, η διαδικασία αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί σε κάποιο βαθμό «η γέννηση του ποταμού Κολοράντο όπως τον γνωρίζουμε σήμερα». Και συμπλήρωσε ότι ένας ποταμός που μεταφέρει νερό και ιζήματα σε όλη την ήπειρο συνδέει τη ζωή σε ολόκληρη την περιοχή, αλλάζοντας πιθανότατα ολόκληρο το οικοσύστημα.
«Μίλησε» το ζιρκόνιο
Για να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, οι επιστήμονες μελέτησαν τη σύσταση ψαμμίτη που συλλέχθηκε τόσο από το Γκραν Κάνιον όσο και από τη λεκάνη Μπινταχότσι, αναφέρει ο Independent. Και στις δύο περιοχές εντόπισαν παρόμοιους μικροσκοπικούς κόκκους ζιρκονίου. Οι κρύσταλλοι αυτοί σχηματίζονται όταν ψύχεται το ηφαιστειακό μάγμα και διατηρούνται σχεδόν αναλλοίωτοι στο πέρασμα του χρόνου, επιτρέποντας στους ερευνητές να ανιχνεύσουν την προέλευση των ιζημάτων που μετέφερε ο ποταμός.
«Είναι σαν μικρά θησαυροφυλάκια χρόνου, και εξετάζοντας την ηλικία και τη γεωχημική υπογραφή των ζιρκονίων, μπορούμε να προσδιορίσουμε από πού προήλθε ένα ιζήμα που μεταφέρθηκε από έναν ποταμό», σημείωσε ο Χε.
Χρησιμοποιώντας λέιζερ, η ομάδα ανέλυσε τα χημικά στοιχεία των κρυστάλλων ζιρκονίου στη λεκάνη και διαπίστωσε ότι τα χαρακτηριστικά τους ταίριαζαν με εκείνα ιζημάτων που συνδέονται με τον αρχαίο Κολοράντο. Επιπλέον, βραχώδη στρώματα της ίδιας περιόδου έφεραν ενδείξεις κυματισμών, στοιχείο που δείχνει ότι ένας ισχυρός ποταμός κατέληγε σε στάσιμα νερά, πριν αυτά υπερχειλίσουν προς την περιοχή του σημερινού φαραγγιού.
Παρά τα νέα αυτά ευρήματα, αρκετά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Δεν είναι ακόμη σαφές αν η λίμνη της λεκάνης προκάλεσε πλημμύρες ή αν η διάβρωση έγινε σταδιακά, ενώ η μελέτη δεν αποκλείει και άλλους πιθανούς τρόπους με τους οποίους ο ποταμός θα μπορούσε να είχε εισχωρήσει στο φαράγγι.
