Φρένο από τις Βρυξέλλες στις αγροτικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων λόγω ξηρασίας – Οι μειωμένες σοδειές και γιατί φέτος δεν πρέπει να αναζητούμε «τέλειες πατάτες»
Το μήνυμα που στέλνουν οι Βρυξέλλες στους Ευρωπαίους αγρότες μετά από ένα καλοκαίρι ακραίας ζέστης, ξηρασίας και πυρκαγιών είναι σαφές: πρόσθετο ευρωπαϊκό χρήμα για την αποζημίωσή τους δεν βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι.
Τα κράτη-μέλη καλούνται να αξιοποιήσουν τα ήδη διαθέσιμα εργαλεία, την ώρα που οι απώλειες στις σοδειές διογκώνουν τα προβλήματα ρευστότητας στον αγροτικό κόσμο.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γεωργίας και Τροφίμων, Κριστόφ Χάνσεν, μιλώντας στο euronews, αναγνώρισε το μέγεθος της πίεσης, αλλά έθεσε ξεκάθαρα τα όρια της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης:
«Οι αγρότες γνωρίζουν πολύ καλά ότι τα διαθέσιμα χρήματα είναι περιορισμένα. Φυσικά, για την επόμενη χρονιά έχουμε το γεωργικό αποθεματικό, 450 εκατομμύρια ευρώ που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε».
Ο Επίτροπος παρέπεμψε παράλληλα στα υφιστάμενα εργαλεία: προκαταβολές ενισχύσεων, παρεκκλίσεις από ορισμένες υποχρεώσεις των παραγωγών, κρατικές ενισχύσεις και το σχέδιο για τα λιπάσματα που είχε παρουσιαστεί πριν από το καλοκαίρι.
«Ήταν πράγματι ένα πολύ δύσκολο καλοκαίρι και ήδη από τα τέλη της άνοιξης πολλές περιοχές βρίσκονταν υπό μεγάλη πίεση εξαιτίας των κλιματικών επιπτώσεων, της ξηρασίας και των πυρκαγιών. Οι αγρότες έχασαν μέρος της σοδειάς τους και τώρα έρχεται η οικονομική διάσταση. Αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας και γι’ αυτό τους βοηθάμε», ανέφερε.
Όπως πρόσθεσε, είχε ήδη ζητήσει από τους υπουργούς Γεωργίας να αξιοποιήσουν τα υπάρχοντα εργαλεία, μεταξύ άλλων τις προκαταβολές και τις παρεκκλίσεις από υποχρεώσεις που οι παραγωγοί δεν μπορούν να τηρήσουν κάτω από τις σημερινές συνθήκες.
Η γαλλική απάντηση του 1 δισ. ευρώ
Η θέση των Βρυξελλών έρχεται σε αντίθεση με την αντίδραση της Γαλλίας, η οποία επέλεξε να διαθέσει πάνω από 1 δισ. ευρώ για τη στήριξη των παραγωγών που επλήγησαν από την ξηρασία, τους καύσωνες και τις πυρκαγιές.
Το γαλλικό σχέδιο προβλέπει περίπου 520 εκατ. ευρώ για άμεσες αποζημιώσεις λόγω απωλειών και ακόμη 235 εκατ. ευρώ για επανεκκίνηση της παραγωγής, κυρίως μέσω αγοράς ζωοτροφών, σπόρων και φυτικού υλικού. Περιλαμβάνει επίσης φορολογικές ελαφρύνσεις, στήριξη στις ασφαλιστικές εισφορές και μέτρα για το αγροτικό πετρέλαιο.
Η κλίμακα του προβλήματος στη Γαλλία εξηγεί εν μέρει και το μέγεθος της παρέμβασης: η κυβέρνηση αναφέρει ότι το 65% της χώρας βρέθηκε αντιμέτωπο με πρωτοφανή ξηρασία, ενώ σε πολλές περιοχές οι απώλειες αποδόσεων φθάνουν κατά μέσο όρο το 50%.
Πρόκειται πάντως για εθνική απόφαση και όχι για νέο κοινό ευρωπαϊκό πακέτο.
Οι σοδειές μειώνονται
Τα τελευταία στοιχεία του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC) δείχνουν ότι οι επίμονες υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη νερού επιδείνωσαν σημαντικά τις προοπτικές των θερινών καλλιεργειών σε μεγάλο μέρος της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης.
Οι προβλέψεις για τις αποδόσεις των θερινών καλλιεργειών αναθεωρήθηκαν αισθητά προς τα κάτω, σε ορισμένες περιπτώσεις έως και 14% χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας. Στις περισσότερο πληγείσες περιοχές της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Τσεχίας, της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας το JRC δεν αποκλείει ακόμη και τοπική καταστροφή καλλιεργειών.
Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση στο καλαμπόκι. Η Κομισιόν εκτιμά τη φετινή συγκομιδή της ΕΕ σε περίπου 50,1 εκατ. τόνους, επίπεδο κοντά σε χαμηλό εικοσαετίας και περίπου 20% κάτω από τον πρόσφατο μέσο όρο. Η Ουγγαρία, μία χώρα που παραδοσιακά εξήγαγε δημητριακά, αναμένεται φέτος να χρειαστεί εισαγωγές καλαμποκιού.
Η χαμηλότερη παραγωγή αυξάνει το κόστος σε ολόκληρη την αλυσίδα. Λιγότερο καλαμπόκι και μικρότερη παραγωγή ζωοτροφών σημαίνουν υψηλότερο κόστος για την κτηνοτροφία, ενώ οι περιορισμένες σοδειές φρούτων και λαχανικών μπορούν να περάσουν πολύ ταχύτερα στις τιμές λιανικής.
Η εικόνα στην Ελλάδα είναι προς το παρόν καλύτερη. Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του JRC, η χώρα δεν συγκαταλέγεται στις περιοχές όπου η ζέστη και η ξηρασία έχουν προκαλέσει τις μεγαλύτερες απώλειες στις θερινές καλλιέργειες. Ενδεικτικά, η εκτιμώμενη απόδοση του καλαμποκιού στην Ελλάδα παραμένει περίπου 1% υψηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, την ώρα που σε επίπεδο ΕΕ η αντίστοιχη πρόβλεψη έχει υποχωρήσει κατά 7% κάτω από τον μέσο όρο.
Το «τέλειο μήλο» και η «τέλεια πατάτα»
Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO ανέβηκε τον Αύγουστο στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022, με την ακραία ζέστη και τις διαταραχές στην προσφορά να συγκαταλέγονται στους βασικούς παράγοντες πίεσης.
Μπροστά σε αυτή την εικόνα, οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι μέρος της προσαρμογής πρέπει να γίνει και από την πλευρά των καταναλωτών. Η έκκληση είναι να γίνουν πιο ουσιαστικοί στις επιλογές τους, δίνοντας μικρότερη σημασία στην εμφάνιση των τροφίμων και μεγαλύτερη στο κατά πόσο ένα προϊόν παραμένει απολύτως κατάλληλο για κατανάλωση. Με τις καιρικές συνθήκες να αφήνουν φέτος το αποτύπωμά τους ακόμη και στην όψη και το μέγεθος της παραγωγής, το «τέλειο» φρούτο ή λαχανικό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αυτονόητο.
Σε αυτό ακριβώς στάθηκε και ο Κριστόφ Χάνσεν, ζητώντας «αλληλεγγύη» από καταναλωτές και λιανεμπόριο:
«Πρέπει επίσης να μιλήσουμε για αλληλεγγύη όσον αφορά αυτό που παράγεται αυτή τη στιγμή, επειδή συχνά οι καταναλωτές θέλουν το τέλειο μήλο, την τέλεια πατάτα. Αυτό ίσως να μην ισχύει φέτος. Και οι λιανέμποροι επίσης αναμένουν μια συγκεκριμένη ποιότητα. Νομίζω ότι πρέπει να σκεφτούμε διαφορετικά και να βρούμε νέες λύσεις ώστε το προϊόν να μπορεί να πωληθεί» είπε στο euronews.
Και ολοκλήρωσε με μία φράση που συνοψίζει τη θέση των Βρυξελλών:
«Υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν. Όσον αφορά, βέβαια, πολλά πρόσθετα χρήματα, γνωρίζουμε ότι αυτό είναι δύσκολο».
Τα λεγόμενα «άσχημα» φρούτα και λαχανικά μπορεί να είναι μικρότερα, παραμορφωμένα ή να έχουν εξωτερικές ατέλειες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ακατάλληλα για κατανάλωση. Το ζήτημα απασχολεί εδώ και χρόνια την ΕΕ, καθώς τα αυστηρά αισθητικά κριτήρια καταλήγουν συχνά στην απόρριψη απολύτως βρώσιμων προϊόντων και συμβάλλουν στη σπατάλη τροφίμων. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν τα προϊόντα να είναι ασφαλή και κατάλληλα προς εμπορία, όχι όμως να έχουν «τέλεια» εμφάνιση.
Η φετινή κρίση δίνει στο ζήτημα νέα οικονομική διάσταση. Όταν η διαθέσιμη σοδειά είναι ήδη μικρότερη, η απόρριψη ενός επιπλέον μέρους της επειδή δεν ανταποκρίνεται στις αισθητικές προσδοκίες καταναλωτών και λιανεμπόρων περιορίζει ακόμη περισσότερο την προσφορά.
