Πόσο πιθανό είναι οι ταξιδιώτες να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο ακυρώσεων λόγω ελλείψεων καυσίμων, εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή; Καθησυχάζει η ΕΕ
Οι παραθεριστές έχουν αντιμετωπίσει πολυάριθμες πιέσεις τα τελευταία χρόνια κατά τον σχεδιασμό και τον προϋπολογισμό των «ιερών» καλοκαιρινών διακοπών. Οι πτήσεις διακοπών προς την Ευρώπη συνέχισαν να αυξάνονται παρά την πανδημία, την κρίση κόστους διαβίωσης και τις μεγάλες ουρές στα αεροδρόμια, αλλά το καλοκαίρι του 2026 απειλεί να φέρει νέες ανησυχίες.
Οι συνέπειες του Brexit σημαίνουν μεγαλύτερους ελέγχους στα σύνορα για τους Βρετανούς και τους περισσότερους μη πολίτες της ΕΕ για την είσοδό τους σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ενώ ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν έχει προκαλέσει φόβους ότι οι αεροπορικές εταιρείες μπορεί να μην έχουν αρκετά καύσιμα για κάθε προγραμματισμένη πτήση.
Σύμφωνα με τον Guardian, παραμένει η σύγχυση γύρω από το ακριβές καθεστώς του νέου συστήματος εισόδου-εξόδου της ΕΕ (EES), το οποίο θεωρητικά θα έπρεπε ήδη να συλλέγει βιομετρικά δεδομένα – δακτυλικά αποτυπώματα και φωτογραφίες – από κάθε επισκέπτη που εμπίπτει στο μέτρο, μετά την προθεσμία της 10ης Απριλίου για πλήρη εφαρμογή.
Την ίδια στιγμή, ορισμένες αεροπορικές εταιρείες και στελέχη του κλάδου έχουν προειδοποιήσει για επιβαρύνσεις καυσίμων και πιθανές ακυρώσεις πτήσεων έως το τέλος του καλοκαιριού, εάν τα Στενά του Ορμούζ – από όπου συνήθως διέρχεται το 1/5 των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου – δεν επαναλειτουργήσουν πλήρως. Άλλοι, μεταξύ των οποίων και η easyJet, δηλώνουν ότι δεν υπάρχουν ανησυχίες για ελλείψεις καυσίμων αεροσκαφών.
Καθησυχαστικές αλλά με επιφυλάξεις οι αεροπορικές
Όσον αφορά την προμήθεια καυσίμων, οι προβλέψεις εξαρτώνται πλήρως από το πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος, αν θα διατηρηθεί η εύθραυστη εκεχειρία και αν οι αποστολές από τον Κόλπο θα συνεχιστούν απρόσκοπτα. Τα νεύρα δεν βοηθήθηκαν από τις προειδοποιήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας ότι η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών για μόλις έξι εβδομάδες πριν εμφανιστούν ελλείψεις. Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, δήλωσε ότι σύντομα θα υπάρξουν ακυρώσεις πτήσεων αν δεν επανεκκινήσουν οι προμήθειες πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι αεροπορικές εταιρείες μέχρι στιγμής επιμένουν ότι οι προμήθειες δεν έχουν επηρεαστεί – αν και το αυξανόμενο κόστος καυσίμων πιθανότατα σημαίνει ακριβότερα ταξίδια. Σύμφωνα με τον οργανισμό Airlines UK, οι εταιρείες στη Βρετανία «δεν αντιμετωπίζουν προς το παρόν διαταραχές στον εφοδιασμό καυσίμων», εν μέρει λόγω των πολλαπλών πηγών προμήθειας. Ωστόσο, ως ένδειξη ότι τίποτα δεν είναι βέβαιο, ασκούν πιέσεις στην κυβέρνηση για μέτρα έκτακτης ανάγκης, όπως η χαλάρωση των κανόνων χρήσης των slots στα αεροδρόμια – αλλαγές παρόμοιες με εκείνες που εφαρμόστηκαν κατά την πανδημία.
Ο Κέντον Τζάρβις, διευθύνων σύμβουλος της easyJet, δήλωσε: «Σε αυτόν τον κλάδο έχουμε ορατότητα μόνο για τρεις έως τέσσερις εβδομάδες. Έχουμε εικόνα μέχρι τα μέσα Μαΐου και δεν έχουμε ανησυχίες». Το τι σημαίνει αυτό για ορισμένες κρατήσεις παραμένει ασαφές.
Ο Μάικλ Ο’Λίρι της Ryanair έχει προειδοποιήσει ότι ίσως χρειαστεί να ακυρωθεί έως και το 10% των πτήσεων στα τέλη του καλοκαιριού αν η ναυσιπλοΐα δεν επανέλθει σύντομα. Ο Τζάρβις το απέρριψε ως «απλή εικασία», προσθέτοντας ότι βλέπουν κανονικό εφοδιασμό και λειτουργία. Αναλυτές μεταφορών δεν είναι πεπεισμένοι ότι οι αεροπορικές «επικοινωνούν με διαφάνεια», είτε για να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών είτε λόγω της μεγάλης αβεβαιότητας. Προειδοποιούν για λιγότερες πτήσεις και συνδυασμό αναγκαστικών και εθελοντικών περικοπών.
Τι θα σήμαινε στην πράξη η διαχείριση μιας ενδεχόμενης κρίσης
Οι αεροπορικές δεν θέλουν να αποθαρρύνουν τις κρατήσεις, οι οποίες ήδη γίνονται όλο και πιο καθυστερημένα. Η εμπιστοσύνη στην επάρκεια καυσίμων δεν βασίζεται σε επίσημα αποθέματα αλλά στην ικανότητα του συστήματος να απορροφά βραχυπρόθεσμα σοκ. Το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων της Ευρώπης προέρχεται από τον Κόλπο, με το Ηνωμένο Βασίλειο να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Κουβέιτ. Ωστόσο, η Ευρώπη μπορεί να προμηθευτεί καύσιμα και από άλλες περιοχές, όπως οι ΗΠΑ, κάτι που εξηγεί γιατί δεν υπάρχει πανικός αυτή τη στιγμή.
Οι αεροπορικές θα αρχίσουν να διαχειρίζονται τη ζήτηση – μειώνοντας δρομολόγια, συχνότητες ή χωρητικότητα. Οι πτήσεις πιθανότατα θα πραγματοποιηθούν κανονικά, αλλά αν η κρίση συνεχιστεί, θα υπάρξουν υψηλότερες τιμές και περικοπές δρομολογίων. Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι πτήσεις μικρών αποστάσεων χαμηλού κόστους, λόγω των χαμηλών περιθωρίων κέρδους και της εξάρτησης από τις τιμές καυσίμων. Το αυξημένο κόστος πλήττει περισσότερο τις εταιρείες που δεν έχουν «κλειδώσει» τιμές καυσίμων εκ των προτέρων. Ακόμη και η easyJet αναμένει σημαντική οικονομική επιβάρυνση.
Για τους επιβάτες, οι περισσότεροι μπορούν να κάνουν κρατήσεις με σχετική ασφάλεια ότι τα σχέδιά τους δεν θα επηρεαστούν σοβαρά. Οι αεροπορικές έχουν εμπειρία σε διαχείριση κρίσεων και θα προσπαθήσουν να προστατεύσουν τόσο τους επιβάτες όσο και τα έσοδά τους. Σε πτήσεις μικρών αποστάσεων, τυχόν τοπικές ελλείψεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με μεταφορά επιπλέον καυσίμων («tankering»). Αυτό καθιστά τους ευρωπαϊκούς προορισμούς πιο ασφαλείς σε σχέση με ορισμένες περιοχές της Ασίας ή της Αφρικής.
Τζιτζικώστας: «Δεν υπάρχει ένδειξη για έλλειψη κηροζίνης στην ΕΕ»
Από την άλλη, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τις ανησυχίες που απειλούν να τινάξουν στον αέρα τον ευρωπαϊκό τουρισμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρεμβαίνει δραστικά στο ζήτημα του εφοδιασμού με καύσιμα αεροσκαφών. Από τη Λευκωσία, όπου διεξήχθη το άτυπο συμβούλιο των υπουργών Μεταφορών, ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, Απόστολος Τζιτζικώστας, ξεκαθάρισε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία ένδειξη έλλειψης κηροζίνης στην ΕΕ, ζητώντας παράλληλα να σταματήσει η εκπομπή «μηνυμάτων πανικού» που θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν τους ταξιδιώτες.
Η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει τριγμούς στις εισαγωγές υδρογονανθράκων, ωστόσο η Κομισιόν επιλέγει τη στρατηγική της ψυχραιμίας. «Προετοιμαζόμαστε για το χειρότερο σενάριο, αλλά οφείλουμε να αποφύγουμε την αρνητική ρητορική που πλήττει την εμπιστοσύνη του κοινού», τόνισε ο Έλληνας Επίτροπος. Η ανησυχία των Βρυξελλών είναι σαφής: αν οι τουρίστες εντός και εκτός ΕΕ χάσουν την εμπιστοσύνη τους και σταματήσουν τις κρατήσεις, η οικονομική κρίση θα χτυπήσει την πόρτα της Ευρώπης πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα πραγματικά προβλήματα στις αντλίες των αεροδρομίων.
Παρά τη διαβεβαίωση για την τρέχουσα επάρκεια, ο κ. Τζιτζικώστας δεν έκρυψε ότι η κατάσταση παραμένει «ρευστή και αβέβαιη». Σε πρόσφατες δηλώσεις του είχε προειδοποιήσει ότι εάν η κρίση παραταθεί, η Ευρώπη ενδέχεται να αντιμετωπίσει προβλήματα εφοδιασμού εντός του Ιουνίου. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκαλεί εβδομαδιαίες τεχνικές συναντήσεις συντονισμού από την επόμενη εβδομάδα, ώστε να είναι έτοιμη να εφαρμόσει έκτακτα μέτρα εάν αυτό κριθεί απαραίτητο.
Το στοίχημα για την Ευρώπη είναι να διατηρήσει την εικόνα ενός «ασφαλούς και σταθερού προορισμού» ενόψει του θέρους. Με τον τουρισμό να αποτελεί βασικό πυλώνα του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, η αποφυγή μιας ψυχολογικής κατάρρευσης της αγοράς θεωρείται εξίσου κρίσιμη με την ίδια την εξασφάλιση των καυσίμων. «Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προστατεύει τους επιβάτες σε κάθε σενάριο», υπενθύμισε ο Επίτροπος, στέλνοντας ένα μήνυμα εγγύησης προς τους ταξιδιώτες, ενώ η διπλωματική προσπάθεια για την άρση του αποκλεισμού στο Ορμούζ συνεχίζεται με αμείωτη ένταση.
