Ελλιπείς ελέγχους για έκδοση αδειών και παραλείψεις στη βεβαίωση προστίμων αυθαιρέτων εντόπισε η Εθνική Αρχή Διαφάνειας στη Ρόδο – Η επόμενη μέρα για τις πολεοδομίες
Ήταν Μάρτιος του 2025 όταν η Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων της Ελληνικής Αστυνομίας προχώρησε σε έρευνα στην Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) Ρόδου για υπόθεση που αφορούσε καταγγελίες περί διαφθοράς η οποία κατέληξε σε συλλήψεις και άνοιξε έναν κύκλο δικαστικών και διοικητικών εξελίξεων.
Σε συνέχεια των τότε αποκαλύψεων η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) άνοιξε στα τέλη του περασμένου έτους νέο κύκλο ελέγχων θέτοντας στο «μικροσκόπιο» το πολύκροτο σκάνδαλο.
Τα αποτελέσματα του ελέγχου δημοσιοποιήθηκαν τελικά χθες και κρίθηκαν από την Αρχή ως τέτοιας βαρύτητας, ώστε η έκθεση να διαβιβαστεί στον Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών για την ποινική αξιολόγηση των όσων προέκυψαν, στον δήμαρχο Ρόδου, ως αρμόδιο πειθαρχικό προϊστάμενο, για την άσκηση των προβλεπόμενων αρμοδιοτήτων του έναντι των εμπλεκόμενων υπαλλήλων της πολεοδομίας, αλλά και στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας για την πειθαρχική αξιολόγηση των ζητημάτων που αφορούν τους μηχανικούς.
Η Ρόδος ως «καθρέφτης» των παθογενειών στις πολεοδομίες
Η υπόθεση της Πολεοδομίας Ρόδου λειτουργεί πλέον σαν «καθρέφτης», αντανακλώντας τις ρωγμές ενός ολόκληρου διοικητικού συστήματος που δεν περιορίζονται σε μία υπηρεσία ή μία γεωγραφική περιοχή.
Σε συνδυασμό μάλιστα με τις πρόσφατες αποκαλύψεις για κύκλωμα που φέρεται να δρούσε σε πολεοδομίες της Αττικής, οι Υπηρεσίες Δόμησης βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, ως ένας θεσμός που δοκιμάζει τα όρια της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας του κράτους.
Πολεοδομίες: Τι εντόπισε η ΕΑΔ στην ΥΔΟΜ Ρόδου;
Το πόρισμα των «Ράμπο» της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για την ΥΔΟΜ του Δήμου Ρόδου αφορά το διάστημα από 1 Νοεμβρίου 2022 έως 30 Δεκεμβρίου 2024 και επικεντρώθηκε σε τρεις βασικούς τομείς, δηλαδή στην έκδοση προεγκρίσεων οικοδομικών αδειών και βεβαιώσεων όρων δόμησης, στη διαχείριση καταγγελιών για αυθαίρετες κατασκευές και στις διαδικασίες ανασύστασης φακέλων οικοδομικών αδειών. Τα ευρήματα που καταγράφονται χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα σοβαρά, καθώς αφορούν τον τρόπο με τον οποίο παράγονται οι διοικητικές πράξεις.
Άδειες χωρίς πλήρεις ελέγχους και κενά στα αυθαίρετα
Ειδικότερα, στον τομέα των αυθαιρέτων, η ΕΑΔ διαπίστωσε ότι σε 39 περιπτώσεις, παρότι οι εκθέσεις αυτοψίας είχαν οριστικοποιηθεί, η ΥΔΟΜ δεν είχε προχωρήσει στη βεβαίωση των προβλεπόμενων προστίμων, με αποτέλεσμα να μην ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία για την επιβολή και είσπραξή τους. Παράλληλα, ανέκυψαν ζητήματα ως προς τον χειρισμό των πληροφοριακών συστημάτων του ΤΕΕ (e-Άδειες και συστήματα υπαγωγής στους νόμους αυθαιρέτων) από ιδιώτες μηχανικούς, με την ΕΑΔ να επισημαίνει περιπτώσεις όπου στοιχεία χωρίς επαρκή εχέγγυα νομιμότητας φέρεται να ελήφθησαν υπόψη για την έκδοση διοικητικών πράξεων.
Στο σκέλος των οικοδομικών αδειών, η Αρχή εντόπισε περιπτώσεις δικαιολογητικών που δεν ανταποκρίνονταν στις απαιτούμενες προδιαγραφές, προβλήματα πληρότητας φακέλων, καθυστερήσεις πέραν των νόμιμων προθεσμιών, αλλά και ζητήματα σχετικά με τη διαδικασία ανάθεσης ελέγχων και έκδοσης πράξεων.
Από τις βεβαιώσεις όρων δόμησης έως τους χαμένους φακέλους
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις βεβαιώσεις όρων δόμησης, έναν κρίσιμο κρίκο πριν από την έκδοση οικοδομικών αδειών. Η ΕΑΔ επισημαίνει παραβιάσεις προθεσμιών, ανεπαρκή έλεγχο στοιχείων και περιπτώσεις τροποποίησης αιτημάτων με ουσιώδεις αλλαγές, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να εκδίδονται πράξεις που δεν αντιστοιχούσαν πλήρως στα αρχικά αιτήματα.
Σοβαρά ζητήματα εντοπίστηκαν και στις διαδικασίες ανασύστασης χαμένων φακέλων οικοδομικών αδειών. Σύμφωνα με την έκθεση, σε ορισμένες περιπτώσεις έγιναν δεκτά και επικυρώθηκαν σχέδια που δεν αποτελούσαν τα εγκεκριμένα στοιχεία της αρχικής άδειας, με αποτέλεσμα να τους αποδοθεί τεκμήριο νομιμότητας, παρότι δεν θα μπορούσαν, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, να αποτελέσουν μέρος του ανασυσταθέντος φακέλου.
Οι πολεοδομίες στο μικροσκόπιο της ΕΑΔ
Η υπόθεση της Ρόδου, ωστόσο, δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Η ίδια η Εθνική Αρχή Διαφάνειας έχει αναδείξει σε παλαιότερες παρεμβάσεις της ότι οι Υπηρεσίες Δόμησης αποτελούν έναν από τους κρίσιμους τομείς όπου οι αδυναμίες ελέγχου και η αδιαφάνεια μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρούς κινδύνους. Κατά τους ελέγχους που είχαν πραγματοποιηθεί τη διετία 2023-2024, η Αρχή είχε καταγράψει περιπτώσεις αδικαιολόγητου πλουτισμού με καταθέσεις σε τραπεζικούς λογαριασμούς, αδήλωτα ακίνητα και οχήματα, καθώς και εμπλοκή συγκεκριμένων δημοσίων υπαλλήλων σε ασυμβίβαστες δραστηριότητες.
Η πολεοδομική διαδικασία άλλωστε συνδέεται άμεσα με μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Μία διοικητική πράξη μπορεί να επηρεάσει την αξία ενός ακινήτου, τη δυνατότητα αξιοποίησης μιας έκτασης ή την υλοποίηση μιας μεγάλης επένδυσης. Ακριβώς γι’ αυτό οι πολεοδομίες αποτελούν υπηρεσίες όπου η ταχύτητα, η διαφάνεια και η ενιαία εφαρμογή των κανόνων αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Η επόμενη ημέρα: η μεταφορά των ΥΔΟΜ και η σύγκρουση με τους δήμους
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έρχεται και η μεταρρύθμιση που προωθεί η κυβέρνηση για τη μεταφορά των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων από τους δήμους σε πιο κεντρικό επίπεδο. Η κυβερνητική θέση είναι ότι η αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο σύστημα ελέγχου, με κοινές διαδικασίες, καλύτερη εποπτεία και μεγαλύτερη αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων.
Το βασικό επιχείρημα υπέρ της μεταρρύθμισης είναι ότι η σημερινή εικόνα των ΥΔΟΜ παρουσιάζει μεγάλες ανισότητες. Άλλες υπηρεσίες διαθέτουν επαρκές προσωπικό και υποδομές, ενώ άλλες αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις. Το αποτέλεσμα είναι διαφορετικές ταχύτητες εξυπηρέτησης, διαφορετικές πρακτικές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφορετικές ερμηνείες της ίδιας νομοθεσίας.
Οι δήμοι, ωστόσο, αντιδρούν, υποστηρίζοντας ότι η μεταφορά των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων αφαιρεί από την Τοπική Αυτοδιοίκηση έναν κρίσιμο τομέα ευθύνης και απομακρύνει τις αποφάσεις από την τοπική κοινωνία. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι τα προβλήματα των ΥΔΟΜ δεν οφείλονται μόνο στη διοικητική υπαγωγή τους, αλλά κυρίως στην υποστελέχωση, την πολυνομία και την έλλειψη σταθερού θεσμικού πλαισίου.
Σε κάθε περίπτωση, ζητούμενο παραμένει εάν η αλλαγή διοικητικού μοντέλου αρκεί για να αντιμετωπίσει ένα τόσο βαθύ πρόβλημα. Η εμπειρία πάντως δείχνει ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων από μόνη της δεν εγγυάται αποτελεσματικότητα. Απαιτούνται σαφείς κανόνες, επαρκές και εξειδικευμένο προσωπικό, πραγματικοί έλεγχοι και πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών.
