Προγραμματική σύμβαση για την αποκατάσταση και ενίσχυση του κωδωνοστασίου του Ιερού Ναού Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη Ρόδο υπεγράφη μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού, της περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και της Ιεράς Μητρόπολης Ρόδου.
Η σύμβαση αυτή σηματοδοτεί την έναρξη ενός σημαντικού έργου αποκατάστασης συνολικού προϋπολογισμού 1,2 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο ξεκινά άμεσα. Το έργο αφορά το ιστορικό κωδωνοστάσιο του ναού, το οποίο βρίσκεται εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου και σε περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Το μνημείο αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου διατηρητέου αρχιτεκτονικού συνόλου της περιόδου της ιταλοκρατίας.
Σύμφωνα με τις αρμόδιες υπηρεσίες, το κωδωνοστάσιο παρουσιάζει εκτεταμένες φθορές, όπως διάβρωση οπλισμού, ρηγματώσεις και αποκλίσεις από την κατακόρυφο, γεγονός που έχει ήδη οδηγήσει από τον Οκτώβριο του 2025 σε περιοριστικά μέτρα κυκλοφορίας και στάθμευσης για λόγους ασφαλείας στην περιοχή.
Η αποκατάσταση θα υλοποιηθεί βάσει εγκεκριμένης μελέτης του 2023 και περιλαμβάνει εργασίες ενίσχυσης του φέροντος οργανισμού, αποκατάσταση ρωγμών, αντιμετώπιση υγρασίας και χρήση συμβατών υλικών, όπως ανοξείδωτα στοιχεία και νέος πωρόλιθος. Παράλληλα προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη των ορειχάλκινων καμπανών και του μηχανισμού κωδωνοκρουσίας.
Για την τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης του μνημείου είχαν προηγηθεί διερευνητικές εργασίες, μεταξύ των οποίων και πυρηνοληψίες σε επιλεγμένα σημεία, ώστε να αποσαφηνιστούν τα χαρακτηριστικά των υλικών και η δομική του επάρκεια. Το έργο έχει χωριστεί σε δύο υποέργα: το πρώτο αφορά την εκπόνηση των απαιτούμενων μελετών, με προϋπολογισμό 37.200 ευρώ, ενώ το δεύτερο περιλαμβάνει την κατασκευή και υλοποίηση των εργασιών αποκατάστασης, με κόστος 1.162.800 ευρώ.
Φορέας χρηματοδότησης και υλοποίησης είναι η περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Υποδομών, με στόχο την αποκατάσταση ενός σημαντικού μνημείου της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ρόδου και τη διασφάλιση της στατικής του επάρκειας. Η σύμβαση θα έχει διάρκεια 45 μηνών και συγκεκριμένα προβλέπεται διάστημα 6 μηνών για τις μελέτες, 24 μήνες για την αποκατάσταση και 15 μήνες για την παραλαβή του έργου.
Το ιστορικό της εκκλησίας του Ευαγγελισμού
Η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, στη σημερινή της μορφή, αποτελεί πιστό αντίγραφο του μεσαιωνικού καθολικού ναού του Αγίου Ιωάννη του ομώνυμου ιπποτικού Τάγματος, που βρισκόταν στα νότια του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου, επί της σημερινής πλατείας Κλεοβούλου. Ο ναός καταστράφηκε το 1856 από έκρηξη πυρίτιδας που φυλασσόταν στο κωδωνοστάσιο και σήμερα από το μνημείο έχουν διασωθεί ελάχιστα λείψανα. Η απεικόνισή του σε χαλκογραφίες περιηγητών που επισκέφτηκαν τη Ρόδο πριν την καταστροφή του (Rottiers 1828, Fladin 1853 κ.ά.), οδήγησε την ιταλική Διοίκηση να αποφασίσει την ανοικοδόμησή του σε νέα θέση.
Ο ναός, αφιερωμένος κι αυτός στον Άγιο Ιωάννη, οικοδομήθηκε από τους αρχιτέκτονες Florestano di Fausto και Rodolfo Petracco μεταξύ των ετών 1928 και 1930, ως έδρα της Αρχιεπισκοπής (καθολικών). Η εκκλησία αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με εγκάρσιο κλίτος και δίριχτη στέγη, ενώ στη δεξιά πλευρά της αναπτύσσεται το αίθριο εν είδει περιβόλου, τμήμα του οποίου καταλαμβάνει το κωδωνοστάσιο. Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα (1947), ο ναός μετατράπηκε σε ορθόδοξο και αποτέλεσε έδρα της Μητρόπολης, ενώ το 1952, υπό την ιδιοκτησία και κυριότητα της Μητρόπολης Ρόδου, μετονομάστηκε σε Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και διαμορφώθηκε εσωτερικά σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση.
Λόγω των οικοδομικών προβλημάτων που παρουσίαζε το συγκρότημα, η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου το 2019 κατέθεσε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου και στην Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου ολοκληρωμένη μελέτη που περιελάμβανε την επισκευή του κτηρίου διοίκησης (γραφεία) με προβλεπόμενες συμβατές χρήσεις, καθώς και την αποκατάσταση του κωδωνοστασίου και του περιβάλλοντος χώρου. Η μελέτη με θέμα «Έγκριση της μελέτης αποκατάστασης του κτηρίου διοίκησης, του κωδωνοστασίου και του περιβάλλοντος χώρου του εκκλησιαστικού συγκροτήματος του Ιερού Ναού Ευαγγελισμού Ρόδου στο Μανδράκι Ρόδου» εγκρίθηκε με την υπ’ αριθ. 349474/20.07.2023 Απόφαση της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου.
