Η κυβέρνηση μεταθέτει για το 2030 κάθε συζήτηση για αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, ενώ το δημογραφικό πρόβλημα και η αύξηση των συνταξιοδοτήσεων πιέζουν το ασφαλιστικό σύστημα
Σε μια καθοριστική κίνηση που περιορίζει την έντονη ανησυχία των εργαζομένων προχώρησε η κυβέρνηση, αποφασίζοντας να δώσει τριετή παράταση στην επανεξέταση των γενικών ορίων ηλικίας για έξοδο στη σύνταξη.
Όπως ξεκαθάρισε η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννα Ευθυμίου, δεν τίθεται θέμα αύξησης των ορίων ηλικίας το 2027, με αποτέλεσμα εκατομμύρια ασφαλισμένοι να γνωρίζουν πλέον ότι οι σημερινές προϋποθέσεις εξόδου παραμένουν αμετάβλητες για τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η συζήτηση για πιθανές παρεμβάσεις μεταφέρεται χρονικά στο 2030, όταν θα παρουσιαστεί νέα αξιολόγηση από την Αναλογιστική Αρχή σχετικά με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής του πληθυσμού. Η διαδικασία αυτή προβλέπεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και συνδέεται με τον μηχανισμό προσαρμογής που θεσπίστηκε τα προηγούμενα χρόνια.
Ο μηχανισμός που παραμένει ανενεργός
Παρότι η νομοθεσία προβλέπει από το 2010 τη σύνδεση των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο επιβίωσης, ο μηχανισμός αυτός δεν έχει ενεργοποιηθεί στην πράξη μέχρι σήμερα.
Η μοναδική ουσιαστική αξιολόγηση έγινε το 2023, όταν τα στοιχεία έδειξαν ότι δεν υπήρχε μεταβολή που να δικαιολογεί αναπροσαρμογή των ορίων. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η επίδραση της πανδημίας, καθώς η αυξημένη θνησιμότητα της περιόδου 2020-2022 ανέκοψε προσωρινά την ανοδική πορεία του προσδόκιμου ζωής.
Με τα σημερινά δεδομένα, εξακολουθούν να ισχύουν οι δύο βασικές διαδρομές προς τη συνταξιοδότηση:
- πλήρης σύνταξη στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης ή 12.000 ημέρες εργασίας,
- πλήρης σύνταξη στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης ή 4.500 ημέρες.
Το δημογραφικό φέρνει αναπόφευκτες πιέσεις
Παρά τη σημερινή σταθερότητα, το μεγάλο πρόβλημα του ασφαλιστικού παραμένει το δημογραφικό. Η υπογεννητικότητα, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού δημιουργούν συνθήκες που αναμένεται να επηρεάσουν το σύστημα τα επόμενα χρόνια.
Στο πλαίσιο αυτό, θεωρείται πιθανό η Ελλάδα να ακολουθήσει τις κατευθύνσεις που προωθεί ο ΟΟΣΑ για τη σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με τη διάρκεια ζωής των πολιτών.
Τα σενάρια που εξετάζονται διεθνώς κινούνται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις. Στην πιο αυστηρή εκδοχή, κάθε επιπλέον έτος αύξησης του προσδόκιμου ζωής συνεπάγεται και ένα επιπλέον έτος παραμονής στην εργασία. Μια δεύτερη προσέγγιση προβλέπει αύξηση κατά οκτώ μήνες για κάθε επιπλέον χρόνο ζωής, ενώ η πιο ήπια εκδοχή περιορίζει την προσαρμογή στους τέσσερις μήνες εργασίας ανά έτος αύξησης του προσδόκιμου.
Οι κατηγορίες που δεν επηρεάζονται
Ακόμη και αν υπάρξουν αλλαγές μετά το 2030, δεν θα αφορούν όλους τους ασφαλισμένους.
Πλήρως προστατευμένοι θεωρούνται όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, είτε για πλήρη είτε για μειωμένη σύνταξη, με βάση τις ισχύουσες προϋποθέσεις. Οι ασφαλισμένοι αυτοί διατηρούν το δικαίωμα να αποχωρήσουν οποιαδήποτε στιγμή επιλέξουν, χωρίς να επηρεαστούν από μελλοντικές μεταβολές.
Εκτός πιθανών αλλαγών παραμένουν επίσης οι ασφαλισμένοι που συνταξιοδοτούνται λόγω προστασίας ανάπηρου μέλους οικογένειας, οι εργαζόμενοι στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα, καθώς και το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, που διέπεται από ειδικό καθεστώς.
Παράλληλα, ασφαλισμένοι που βρίσκονται σήμερα κοντά στο 57ο έτος της ηλικίας τους και έχουν σχεδιάσει έξοδο στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης, αξιοποιώντας ακόμη και πλασματικά έτη όπου απαιτείται, δεν αναμένεται να επηρεαστούν από τις επόμενες εξελίξεις.
Η δύσκολη εικόνα έως το 2050
Οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις για το ασφαλιστικό αποτυπώνουν τη σοβαρότητα του προβλήματος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, ο αριθμός των συνταξιούχων στην Ελλάδα θα συνεχίσει να αυξάνεται τις επόμενες δεκαετίες.
Από περίπου 2,5 εκατομμύρια σήμερα, οι συνταξιούχοι αναμένεται να προσεγγίσουν τα 2,8 εκατομμύρια το 2040 και να φτάσουν τα 3 εκατομμύρια έως το 2050.
Την ίδια στιγμή, η δεξαμενή των ενεργών ασφαλισμένων προβλέπεται να συρρικνωθεί σημαντικά. Από 4,1 εκατομμύρια εργαζόμενους και ασφαλισμένους που καταγράφονταν το 2022, ο αριθμός αυτός εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στα 3,3 εκατομμύρια μέχρι τα μέσα του αιώνα.
Η αναλογία αυτή αλλάζει δραματικά τη δομή του πληθυσμού. Ενώ το 2022 οι πολίτες άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν στο 39% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, το ποσοστό αυτό προβλέπεται να εκτοξευθεί στο 74,4% το 2050. Ως αποτέλεσμα, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αναμένεται να κινηθούν προς το 14% του ΑΕΠ, ενώ ο συνολικός πληθυσμός της χώρας εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στα 7,77 εκατομμύρια έως το 2070.
Μαζικές αποχωρήσεις και πιέσεις στο Δημόσιο
Την ίδια ώρα, η συνταξιοδοτική έξοδος συνεχίζει να καταγράφει ιδιαίτερα υψηλούς ρυθμούς. Κατά το πρώτο τρίμηνο της χρονιάς, περίπου 60.000 ασφαλισμένοι κατέθεσαν αίτηση συνταξιοδότησης, γεγονός που, εάν συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, θα μπορούσε να οδηγήσει σε περίπου 250.000 αιτήσεις μέχρι το τέλος του έτους.
Σημαντικός αριθμός εργαζομένων εξακολουθεί επίσης να αξιοποιεί μεταβατικά δικαιώματα πρόωρης συνταξιοδότησης που είχαν κατοχυρωθεί πριν από το 2018. Υπολογίζεται ότι περίπου 140.000 ασφαλισμένοι μπορούν ακόμη να αποχωρήσουν σε ηλικίες μεταξύ 58,5 και 61,6 ετών.
Η διαρκής αυτή έξοδος προσωπικού δημιουργεί ήδη πιέσεις σε κρίσιμους τομείς του Δημοσίου, με τα μεγαλύτερα προβλήματα να εντοπίζονται στην Υγεία, την Παιδεία και τις υπηρεσίες Ασφάλειας, όπου η αναπλήρωση των έμπειρων στελεχών εξελίσσεται σε ολοένα μεγαλύτερη πρόκληση.
