Η καταβολή Δώρων σε συνταξιούχους με αναπηρία άνω του 80% παραμένει άνιση, καθώς ευνοούνται μόνο παλαιοί συνταξιούχοι του Δημοσίου, ενώ ιδιωτικός τομέας και νέοι συνταξιούχοι αποκλείονται, δημιουργώντας έντονα ζητήματα ισότητας
Σε ένα τοπίο όπου οι συνταξιοδοτικές παροχές έχουν δεχθεί διαδοχικές παρεμβάσεις, μια λιγότερο ορατή αλλά ουσιαστική διαφοροποίηση συνεχίζει να ισχύει για συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων. Παρά τη γενικευμένη αντίληψη ότι τα Δώρα έχουν οριστικά καταργηθεί, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη και άνιση, ιδιαίτερα για όσους αντιμετωπίζουν βαριές αναπηρίες.
Η ισχύουσα νομοθεσία διατηρεί μια εξαίρεση που αφορά συνταξιούχους του Δημοσίου με ποσοστό αναπηρίας άνω του 80%, οι οποίοι εξακολουθούν να λαμβάνουν το ετήσιο Δώρο, έστω και ενσωματωμένο διαφορετικά στη σύνταξή τους. Την ίδια στιγμή, αντίστοιχοι συνταξιούχοι από τον ιδιωτικό τομέα παραμένουν εκτός αυτής της πρόβλεψης, παρά τα κοινά χαρακτηριστικά τους.
Ποιοι διατηρούν το Δώρο και πώς καταβάλλεται
Για τους συνταξιούχους του Δημοσίου που αποχώρησαν πριν από την εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου και έχουν αναπηρία άνω του 80%, το Δώρο των 800 ευρώ δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά έχει μετατραπεί σε μηνιαία προσαύξηση. Συγκεκριμένα, ενσωματώνεται στη σύνταξη ως αύξηση ύψους 66,7 ευρώ τον μήνα, βάσει της σχετικής ρύθμισης του νόμου 4111/2013.
Η συγκεκριμένη παροχή δεν εμφανίζεται με εμφανή τρόπο, αλλά καταγράφεται στα ενημερωτικά σημειώματα του ΕΦΚΑ ως «προσαύξηση νόμου 4111/2013». Στην ανάλυση της μηνιαίας πληρωμής, μετά την εθνική και ανταποδοτική σύνταξη και τις κρατήσεις, εντοπίζεται το ποσό που αντιστοιχεί στο Δώρο, κατανεμημένο σε δωδεκάμηνη βάση.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί συχνά σύγχυση στους συνταξιούχους, οι οποίοι θεωρούν ότι τα Δώρα έχουν καταργηθεί πλήρως, ενώ στην πράξη εξακολουθούν να καταβάλλονται επιλεκτικά και με διαφορετική μορφή.
Οι αποκλεισμοί και οι νέοι συνταξιούχοι
Το καθεστώς διαφοροποιείται δραστικά για όσους συνταξιοδοτήθηκαν μετά τις 13 Μαΐου 2016, δηλαδή μετά την έναρξη ισχύος του νόμου Κατρούγκαλου. Για αυτή την κατηγορία, ανεξαρτήτως αν προέρχονται από το Δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα και ανεξαρτήτως ποσοστού αναπηρίας, δεν προβλέπεται καμία καταβολή Δώρου.
Έτσι, ακόμη και συνταξιούχοι με αναπηρία άνω του 80% αντιμετωπίζονται διαφορετικά αποκλειστικά με βάση τον χρόνο εξόδου τους από την εργασία, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση άνισης μεταχείρισης εντός της ίδιας ομάδας.
Παράλληλα, οι συνταξιούχοι αναπηρίας του ιδιωτικού τομέα, ακόμη και όσοι πληρούν τα ίδια αυστηρά κριτήρια αναπηρίας, δεν εξαιρέθηκαν ποτέ από την κατάργηση των Δώρων. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα δύο ταχυτήτων, όπου η προέλευση της σύνταξης καθορίζει το επίπεδο των παροχών.
Η στάση της Δικαιοσύνης και τα επιχειρήματα
Η διαφορετική αυτή μεταχείριση έχει αποτελέσει αντικείμενο προσφυγών, χωρίς όμως να ανατραπεί. Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την απόφαση 2166/2022, απέρριψε τα αιτήματα συνταξιούχων του ιδιωτικού τομέα για επαναφορά του Δώρου, ακόμη και για περιπτώσεις βαριάς αναπηρίας.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η μη καταβολή του Δώρου δεν παραβιάζει την αρχή της ισότητας, καθώς οι συνταξιούχοι αυτοί λαμβάνουν άλλες μορφές ενίσχυσης, όπως το εξωιδρυματικό επίδομα, που φθάνει τα 845 ευρώ μηνιαίως. Κατά το δικαστήριο, η ύπαρξη αυτών των παροχών αντισταθμίζει την απώλεια των Δώρων.
Ωστόσο, η ερμηνεία αυτή δεν έχει πείσει το σύνολο των ενδιαφερομένων, καθώς η σύγκριση διαφορετικών παροχών δεν αίρει το γεγονός ότι άτομα με τα ίδια χαρακτηριστικά αντιμετωπίζονται με διαφορετικούς κανόνες.
Το ζήτημα της άνισης μεταχείρισης
Η σημερινή εικόνα αναδεικνύει μια πολυεπίπεδη ανισότητα. Από τη μία πλευρά, οι συνταξιούχοι του Δημοσίου με αναπηρία άνω του 80% που αποχώρησαν πριν το 2016 συνεχίζουν να λαμβάνουν το Δώρο, έστω συγκεκαλυμμένα. Από την άλλη, όσοι προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα ή συνταξιοδοτήθηκαν μετά τον νόμο Κατρούγκαλου αποκλείονται πλήρως.
Ακόμη πιο έντονο είναι το πρόβλημα για τους νέους συνταξιούχους, καθώς ο ίδιος φορέας —το Δημόσιο— εφαρμόζει διαφορετικές ρυθμίσεις σε άτομα με τα ίδια ποσοστά αναπηρίας, με μοναδικό κριτήριο την ημερομηνία συνταξιοδότησης.
Η ανάγκη για θεσμική παρέμβαση
Το υφιστάμενο πλαίσιο δημιουργεί εύλογες πιέσεις για επανεξέταση των ρυθμίσεων. Η αποκατάσταση της ισορροπίας θα μπορούσε να προκύψει μέσω μιας ενιαίας διάταξης που θα επεκτείνει την προσαύξηση των 66,67 ευρώ μηνιαίως σε όλους τους συνταξιούχους με αναπηρία άνω του 80%, ανεξαρτήτως προέλευσης και χρόνου συνταξιοδότησης.
Μια τέτοια κίνηση θα εξομάλυνε τις διαφορές που έχουν δημιουργηθεί διαχρονικά και θα ενίσχυε την αίσθηση δικαιοσύνης στο ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δημοσιονομικούς περιορισμούς και κοινωνικές ανάγκες.
