Οι δαπάνες για την Εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένας δημοσιονομικός δείκτης. Αποτυπώνουν τις πραγματικές προτεραιότητες μιας χώρας και την αντίληψή της για το μέλλον. Διαβάζουμε ότι στον επερχόμενο προϋπολογισμό της χώρας μας, η δημόσια χρηματοδότηση της Εκπαίδευσης, προβλέπεται να υποχωρήσει στο 2,6% του ΑΕΠ το 2026 (χαμηλό εικοσαετίας), ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται περίπου στο 4,7%, και το ερώτημα είναι αμείλικτο: πώς μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς ουσιαστική επένδυση στην Παιδεία;
Όταν μάλιστα το 91% των τρεχουσών δημόσιων δαπανών για την εκπαίδευση, από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια, κατευθύνεται στη μισθοδοσία εκπαιδευτικού (μισθοί που βρίσκονται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης) και διοικητικού προσωπικού, τα περιθώρια για όλα τα υπόλοιπα περιορίζονται δραματικά. Σχολικά κτίρια που χρειάζονται αναβάθμιση, ανεπαρκής ή προβληματική υλικοτεχνική υποδομή, περιορισμένοι πόροι για την πανεπιστημιακή έρευνα και τις εξωδιδακτικές δράσεις, συνθέτουν μια εικόνα που δεν συμβαδίζει με τις απαιτήσεις της εποχής. Την ίδια στιγμή, οι επιδόσεις των μαθητών μας στην PISA, εύλογα προκαλούν ανησυχία.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε καλύτερα αποτελέσματα, όταν δεν εξασφαλίζουμε τις αναγκαίες προϋποθέσεις. Η Παιδεία δεν χρειάζεται μόνο μεταρρυθμίσεις στα χαρτιά και σε έναν θεωρητικό «εθνικό διάλογο». Χρειάζεται πόρους, σχέδιο, σταθερότητα και ουσιαστική στήριξη εκπαιδευτικών, μαθητών και καινοτόμων προγραμμάτων.
Και ενώ οι νέοι διεκδικούν καλύτερες συνθήκες μόρφωσης, η απάντηση συχνά μετατοπίζεται από το διάλογο στην καταστολή. Οι κινητοποιήσεις στη Γαλλία, αλλά και σε άλλες χώρες φέρνουν στο προσκήνιο μια βαθύτερη κοινωνική αγωνία. Όταν οι νέοι αισθάνονται ότι οι ανάγκες τους παραγκωνίζονται και ότι οι θεσμοί δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους, η δυσαρέσκεια μπορεί να μετατραπεί σε μαζική διαμαρτυρία. Αντίστοιχα, τα πρόσφατα γεγονότα στο Πανεπιστήμιο Πατρών, όπου φοιτητές επιχείρησαν να διατυπώσουν τα αιτήματά τους στις πανεπιστημιακές αρχές και στην πολιτική ηγεσία, αλλά τους απώθησαν βίαια, αναδεικνύουν ένα κρίσιμο ζήτημα. Οι νέοι πρέπει να ακούγονται, όχι να αντιμετωπίζονται ως πρόβλημα δημόσιας τάξης.
Υπάρχει, όμως, και μια ευρύτερη διάσταση που οφείλουμε να εξετάσουμε. Η χώρα δικαιολογημένα επενδύει στην αμυντική της θωράκιση, για να προστατεύσει την ανεξαρτησία και την ασφάλειά της. Γιατί όμως δεν αντιλαμβανόμαστε με την ίδια στρατηγική διορατικότητα, ότι η μόρφωση των νέων αποτελεί μια εξίσου κρίσιμη επένδυση, συμπληρωματική στην εθνική ισχύ;
Η επιστήμη, η τεχνολογία, η έρευνα, η οικονομική ανάπτυξη, η διπλωματία και η κοινωνική συνοχή είναι στοιχεία που θωρακίζουν ένα σύγχρονο κράτος. Η Παιδεία δημιουργεί τους ανθρώπους που θα παράγουν γνώση, θα καινοτομούν, θα ενισχύουν την παραγωγική βάση και θα αντιμετωπίζουν τις σύνθετες προκλήσεις του μέλλοντος. Συνεπώς, η επένδυση στη μόρφωση των νέων μπορεί να δημιουργήσει υψηλότερη προστιθέμενη αξία στην οικονομία, περιορίζει την εξάρτηση από εισαγόμενη τεχνογνωσία και συμβάλει αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση του brain drain, αφού προσφέρει στους νέους, περισσότερες δυνατότητες (με αξιοκρατικούς όρους) να δημιουργήσουν και να εργαστούν στη χώρα τους. Επομένως, η υποχρηματοδότηση της παιδείας δεν είναι απλώς εκπαιδευτικό έλλειμμα, είναι αναπτυξιακό και στρατηγικό μειονέκτημα.
Για μια νησιωτική περιοχή όπως η Ρόδος και τα Δωδεκάνησα, η δυνατότητα στην ισότιμη και ποιοτική πρόσβαση στη γνώση έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ο τόπος μας δεν έχει ανάγκη μόνο από περισσότερες τουριστικές υποδομές και μεγαλύτερους αριθμούς επισκεπτών. Έχει ανάγκη από ανθρώπους με γνώσεις, δεξιότητες, επιστημονική κατάρτιση και δημιουργική σκέψη. Έχει ανάγκη από νέους που θα μπορούν να σχεδιάσουν ένα διαφορετικό παραγωγικό μέλλον για τον τόπο τους, πέρα από τις μονοδιάστατες εξαρτήσεις και τις εποχικές αβεβαιότητες. Μια νέα γενιά που θα θωρακίσει γεωστρατηγικά την περιοχή με την πολυεπίπεδη ανάπτυξη της. Άρα, η επένδυση στην Παιδεία είναι επένδυση στην ανθεκτικότητα, αλλά και στην ασφάλεια της τοπικής κοινωνίας.
Κατά συνέπεια χρειαζόμαστε αλλαγή προτεραιοτήτων, με αύξηση της χρηματοδότησης, ορθολογική αξιοποίηση των πόρων και μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό, καθώς και υπερκομματική στρατηγική με διεπιστημονική επιτροπή παρακολούθησης. Γιατί η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο με το ΑΕΠ, τα πλεονάσματα και τα εξοπλιστικά προγράμματα. Μετριέται και με τις ουσιαστικές δυνατότητες που προσφέρουμε στη νέα γενιά.
Ένα κράτος δε γίνεται πραγματικά ισχυρό μόνο με όσα αγοράζει για να υπερασπιστεί τα σύνορά του, αλλά και με όσα επενδύει για να μορφώσει τους ανθρώπους του. Η Παιδεία είναι το θεμέλιο της βιώσιμης ανάπτυξης, της κοινωνικής συνοχής και της ουσιαστικής εθνικής ανεξαρτησίας.
Όταν μια κοινωνία ή μια πολιτική ηγεσία, αγνοεί τις ανησυχίες, τις διεκδικήσεις και το όραμα των νέων, δημιουργεί ένα βαθύ και επικίνδυνο χάσμα γενεών. Χαρακτηριστικά είχε αναφέρει ο Φρανσουά Μιτεράν: «Μια κοινωνία που δεν ακούει τους νέους είναι καταδικασμένη κάποια στιγμή να σπάσει τα μούτρα της».
Θανάσης Βυρίνης
Εκπαιδευτικός
Εκπαιδευτικός
