Στα 25 χρόνια που έχουν περάσει από την 11η Σεπτεμβρίου, όταν μαχητές της Αλ Κάιντα κατέλαβαν επιβατικά αεροσκάφη και τα έριξαν στους δίδυμους πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη και στο Πεντάγωνο, η οργάνωση που ίδρυσε ο Οσάμα μπιν Λάντεν έχει δημιουργήσει παρακλάδια σε διάφορες χώρες και έχει εμπνεύσει τρομοκρατικές επιθέσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Παρότι έχει υποστεί σημαντικά πλήγματα, με πιο χαρακτηριστικά τη δολοφονία του Μπιν Λάντεν από τις αμερικανικές δυνάμεις το 2011 και την ανάδειξη του Ισλαμικού Κράτους ως ανταγωνιστικής τζιχαντιστικής οργάνωσης, οι ειδικοί εκτιμούν – σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters – ότι η Αλ Κάιντα εξακολουθεί να αποτελεί πηγή στήριξης και έμπνευσης για μαχητές σε πολλές περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στην Αφρική.
Τι είναι η Αλ Κάιντα;
Η Αλ Κάιντα αναδείχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 σε ένα διεθνές δίκτυο τζιχαντιστών, υπό την ηγεσία του Μπιν Λάντεν, ενός εύπορου τρομοκράτη με καταγωγή από τη Σαουδική Αραβία. Ο ίδιος είχε συμβάλει στη στρατολόγηση Αράβων εθελοντών και στη διοχέτευση υποστήριξης προς όσους πολεμούσαν τις σοβιετικές δυνάμεις στο Αφγανιστάν μετά την εισβολή του 1979, ενώ είχε λάβει μέρος και ο ίδιος στις μάχες.
Η Αλ Κάιντα εξελίχθηκε σε πόλο έλξης για μαχητές που επιδίωκαν την εγκαθίδρυση ενός σκληροπυρηνικού ισλαμιστικού καθεστώτος και που είχαν την ίδια εχθρική στάση απέναντι στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις κυβερνήσεις της περιοχής που ήταν σύμμαχοι της Ουάσιγκτον.
Ο Μπιν Λάντεν έχασε τη σαουδαραβική υπηκοότητα το 1994 και απελάθηκε από το Σουδάν το 1996, καταφεύγοντας στη συνέχεια στο Αφγανιστάν, όπου βρήκε καταφύγιο.
Ο ίδιος, είχε αρχίσει να οργανώνει επιθέσεις κατά αμερικανικών συμφερόντων πολύ πριν φτάσει στο Αφγανιστάν. Η πρώτη επίθεση που αναγνωρίστηκε επισήμως από τις ΗΠΑ ήταν μια βομβιστική επίθεση της Αλ Κάιντα το 1992, με στόχο δύο ξενοδοχεία στην Υεμένη. Στόχος ήταν να σκοτωθούν Αμερικανοί στρατιώτες που κατευθύνονταν προς τη Σομαλία, οι οποίοι όμως είχαν ήδη αναχωρήσει από τα ξενοδοχεία ή διέμεναν αλλού.
Στο Αφγανιστάν, υποστήριξε στρατόπεδα εκπαίδευσης και δημιούργησε μια ελίτ ταξιαρχία ξένων μαχητών.
Το 1996, κήρυξε τζιχάντ εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων, τις οποίες χαρακτήρισε ως δύναμη κατοχής στη Σαουδική Αραβία.
Ακολούθησε το 1998 η ανακοίνωση της δημιουργίας ενός «Παγκόσμιου Ισλαμικού Μετώπου» για τζιχάντ εναντίον «Εβραίων και Σταυροφόρων», καθώς και η δήλωση ότι αποτελεί καθήκον των Μουσουλμάνων να σκοτώνουν Αμερικανούς και τους συμμάχους τους, είτε πρόκειται για πολίτες είτε για στρατιωτικούς.
Αργότερα εκείνη τη χρονιά, βομβιστικές επιθέσεις με φορτηγά της Αλ Κάιντα εναντίον των αμερικανικών πρεσβειών στην Κένυα και την Τανζανία προκάλεσαν το θάνατο 224 ανθρώπων.
Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκαν από 19 αεροπειρατές, εκ των οποίων οι 15 ήταν από τη Σαουδική Αραβία. Κατέλαβαν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη, το τέταρτο από τα οποία συνετρίβη σε χωράφι της Πενσιλβάνια, αφού οι επιβάτες επιχείρησαν να εισβάλουν στο πιλοτήριο. Οι επιθέσεις κόστισαν τη ζωή σε σχεδόν 3.000 ανθρώπους.
Τι συνέβη στους ηγέτες της Αλ Κάιντα μετά την 11η Σεπτεμβρίου;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Αφγανιστάν τον Οκτώβριο του 2001, ανατρέποντας τους Ταλιμπάν και εκδιώκοντας την Αλ Κάιντα από τη βάση των επιχειρήσεών της.
Τον Δεκέμβριο του 2001, οι δυνάμεις που πολεμούσαν τους Ταλιμπάν κατέλαβαν τη βάση της Αλ Κάιντα στα βουνά της Τόρα Μπόρα. Ωστόσο, ο Μπιν Λάντεν κατάφερε να διαφύγει για μια ολόκληρη δεκαετία, δημοσιεύοντας κατά διαστήματα μηνύματα, έως ότου οι αμερικανικές ειδικές δυνάμεις τον σκότωσαν το 2011, σε επιχείρηση στο συγκρότημα όπου κρυβόταν στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν.
Ο αυτοαποκαλούμενος εγκέφαλος των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου, Χαλίντ Σεΐχ Μοχάμεντ, συνελήφθη στο Πακιστάν το 2003. Το 2007, ο Μοχάμεντ δήλωσε ότι είχε σχεδιάσει την επίθεση «από το Α ως το Ω», σύμφωνα με τα πρακτικά στρατιωτικής ακρόασης που δόθηκαν στη δημοσιότητα από το Πεντάγωνο.
Δικαστής διέταξε πρόσφατα ο Μοχάμεντ, ο οποίος κρατείται στη βάση του Γκουαντάναμο στην Κούβα, καθώς και τρεις συγκατηγορούμενοί του, να δικαστούν ενώπιον στρατοδικείου τον Ιούνιο του 2028, έπειτα από δύο δεκαετίες δικαστικού αδιεξόδου.
Ο διάδοχος του Μπιν Λάντεν, Αϊμάν αλ-Ζαουάχρι, σκοτώθηκε το 2022 σε επίθεση με αμερικανικό drone στην Καμπούλ.
Ο Αιγύπτιος Σαΐφ Αλ Αντέλ θεωρείται σήμερα ο de facto ηγέτης της Αλ Κάιντα.
Πώς εξαπλώθηκε η επιρροή της Αλ Κάιντα μετά την 11η Σεπτεμβρίου;
Καθώς η ηγεσία της Αλ Κάιντα διασκορπίστηκε, μαχητές που συνδέονταν με την οργάνωση ή είχαν επηρεαστεί από την ιδεολογία της πραγματοποίησαν μια σειρά επιθέσεων.
Μεταξύ των πιο αιματηρών επιθέσεων ήταν αυτή του 2002 σε περιοχή με νυχτερινά κέντρα στο Μπαλί, όπου έχασαν τη ζωή τους 202 άνθρωποι, οι βομβιστικές επιθέσεις του 2004 σε τρένα της Μαδρίτης, που κόστισαν τη ζωή σε περισσότερους από 190 ανθρώπους, καθώς και οι επιθέσεις αυτοκτονίας του 2005 σε συρμούς του μετρό και ένα λεωφορείο στο Λονδίνο, που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο 52 ανθρώπων.
Παρακλάδια της Αλ Κάιντα εμφανίστηκαν στη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν. Ένα από τα ισχυρότερα δημιουργήθηκε στο Ιράκ, όπου η Αλ Κάιντα πολέμησε εναντίον των δυνάμεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μετά την εισβολή του 2003.
Ένα παρακλάδι της Αλ Κάιντα εμφανίστηκε στη Βόρεια Αφρική το 2007 και ένα ακόμη στην Αραβική Χερσόνησο το 2009. Μετά το 2011, το Μέτωπο Αλ Νούσρα της Αλ Κάιντα εξελίχθηκε σε σημαντική δύναμη στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας.
Στην Αφρική, στα παρακλάδια της Αλ Κάιντα περιλαμβάνονται η Αλ Σαμπάμπ στη Σομαλία και η Ομάδα Υποστήριξης του Ισλάμ και των Μουσουλμάνων (JNIM) στην περιοχή του Σαχέλ. Η Αλ Κάιντα διατηρεί επίσης δεσμούς με την Tehrik-e Taliban Pakistan (TTP), γνωστή και ως Ταλιμπάν του Πακιστάν, οι οποίοι διεξάγουν ένοπλη εξέγερση εναντίον της κυβέρνησης του Ισλαμαμπάντ.
Ο Αντόνιο Τζουστότσι, ανώτερος ερευνητής στο RUSI, ένα τηινκ τανκ με έδρα το Λονδίνο, δήλωσε ότι, παρότι η Αλ Κάιντα υπέστη απώλειες και διασκορπίστηκε μετά την εισβολή στο Αφγανιστάν, τα επόμενα χρόνια ενίσχυσε σημαντικά την παρουσία και την επιρροή της και επεκτάθηκε σε μεγάλο βαθμό. Όπως ανέφερε, η επιρροή της έφτασε στο αποκορύφωμά της περίπου το 2013, πριν το ιρακινό παρακλάδι της αποσχιστεί και σχηματίσει το Ισλαμικό Κράτος.
Πώς επηρεάστηκε η Αλ Κάιντα από την άνοδο του Ισλαμικού Κράτους;
Ο ιδρυτής του Ισλαμικού Κράτους, Αμπού Μπακρ αλ-Μπαγκντάντι, αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα και το 2014 ανακήρυξε «χαλιφάτο» σε μεγάλα τμήματα της Συρίας και του Ιράκ, προκαλώντας σύγκρουση με το Μέτωπο Αλ Νούσρα.
Παρότι το Ισλαμικό Κράτος τελικά εκδιώχθηκε από τα εδάφη που ήλεγχε στη Συρία και το Ιράκ, η αντιπαλότητά του με την Αλ Κάιντα συνεχίζεται, σε μια νέα εξέλιξη για το τζιχαντιστικό κίνημα. Ιδιαίτερα στη Δυτική Αφρική, παρακλάδια των δύο οργανώσεων συγκρούονται συχνά, καθώς ανταγωνίζονται για τον έλεγχο εδαφών και την ενίσχυση της επιρροής τους.
Ένα ακόμη πλήγμα ήρθε το 2016, όταν το Μέτωπο Αλ Νούσρα αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα. Ο ηγέτης του, Αχμέντ αλ-Σαράα, γνωστός τότε με το πολεμικό του όνομα Αμπού Μοχάμεντ αλ-Γκολάνι, συνέχισε την πορεία του και το 2024 ανέτρεψε τον Μπασάρ αλ-Άσαντ. Στη συνέχεια ανέλαβε την προεδρία της Συρίας και κατέστησε τη Δαμασκό σύμμαχο της Δύσης.
Πού δραστηριοποιείται περισσότερο η Αλ Κάιντα σήμερα;
Η Σομαλία και η περιοχή του Σαχέλ στη Δυτική Αφρική αποτελούν τα βασικά πεδία δράσης στην Αφρική, όπου οργανώσεις που συνδέονται με την Αλ Κάιντα διευρύνουν την επιρροή τους και ασκούν τον έλεγχό τους σε εκτεταμένες περιοχές.
Η TTP έχει εντείνει την ένοπλη εξέγερσή της στο βορειοδυτικό Πακιστάν. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα, η οργάνωση έχει λάβει ιδεολογική καθοδήγηση, εκπαίδευση και υποστήριξη από την Αλ Κάιντα.
Το Πακιστάν υποστηρίζει ότι η ηγεσία της TTP, καθώς και πολλοί από τους μαχητές της, βρίσκονται στο Αφγανιστάν, όπου οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία το 2021, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ.
Τον Φεβρουάριο, νέα έκθεση του ΟΗΕ ανέφερε ότι η Αλ Κάιντα «εξακολουθούσε να έχει την υποστήριξη των de facto αρχών» στο Αφγανιστάν – αναφορά στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν – και ότι η «πρόθεσή της να πραγματοποιεί επιχειρήσεις εκτός της χώρας» παρέμενε «αμείωτη».
Η Καμπούλ αρνείται ότι η Αλ Κάιντα δραστηριοποιείται στο Αφγανιστάν ή ότι επιτρέπει επιθέσεις μαχητών εναντίον του Πακιστάν από το έδαφός της.
Ο Τζουστότσι δήλωσε ότι, παρότι η Αλ Κάιντα έχει πλέον ξεπεράσει το απόγειο της ισχύος της, «εξακολουθεί να έχει αξιοσημείωτα μεγάλη επιρροή». Σύμφωνα με τον ίδιο, η Αλ Κάιντα έχει εξελιχθεί και πλέον εξαρτάται λιγότερο από συγκεκριμένα πρόσωπα και βασίζεται περισσότερο σε έναν πυρήνα στελεχών χαμηλού προφίλ, τα οποία είναι «πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν και να αποτελέσουν στόχο».
Στάθης Κετιτζιάν
Πηγή: https://www.skai.gr/news/world/ti-exei-apoginei-i-al-kainta-25-xronia-meta-tin-11i-septemvriou
