To μεγάλο παζάρι του Ερντογάν στη σύνοδο του ΝΑΤΟ: Η ατάκα για το casus belli, η ανησυχία για τα F-35 και τα «ζητήματα» του Αιγαίου

Ο Τούρκος πρόεδρος, ο οποίος επί μήνες τώρα, τόσο ο ίδιος όσο και οι κορυφαίοι υπουργοί του, επιτίθενται στην Ελλάδα για το πρόγραμμα εξοπλισμών των Ενόπλων Δυνάμεων, χθες ενοχλήθηκε επειδή η Ελλάδα εκφράζει ενστάσεις για την πώληση των F-35 στην Τουρκία. Και μάλιστα, απαντώντας σε ερωτήσεις – σε ήπιους τόνους πάντως – χαρακτήρισε λάθος τη στάση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ενώ επιχείρησε να υποβαθμίσει το casus belli και να εμφανιστεί ως έτοιμος για την επίλυση των «ζητημάτων» του Αιγαίου.

Η Ελλάδα έχει βρεθεί στο στόχαστρο της τουρκικής ηγεσίας τους τελευταίους μήνες λόγω των αμυντικών συμφωνιών που έχει συνάψει όχι μόνο με το Ισραήλ αλλά και με τη Γαλλία. Συχνά, μάλιστα, και ο ίδιος ο κ. Ερντογάν έχει εκφραστεί υποτιμητικά για τα εξοπλιστικά προγράμματα της Ελλάδας, υπαινισσόμενος ότι δεν έχουν καμία αξία και ότι απλώς επιβαρύνουν τον ελληνικό λαό.

«Ρωτήσαμε ποτέ τον κ. Μητσοτάκη για τον αμυντικό εξοπλισμό που έχει προμηθευτεί η Ελλάδα: “Γιατί τα αγοράσατε αυτά;”» είπε ο τούρκος πρόεδρος ξεχνώντας προφανώς τις πολλές δηλώσεις του ακόμη και στο πρόσφατο παρελθόν.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, στην ολοκλήρωση της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, που θεωρείται επιτυχής όχι μόνο ως προς την οργάνωση της φιλοξενούσας χώρας αλλά και γιατί, παρά τις εκρηκτικές δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ, αποφεύχθηκε ένα νέο ρήγμα, θέλησε να στείλει, μέσω των απαντήσεων σε ερωτήσεις που του τέθηκαν, μηνύματα και για τα ελληνοτουρκικά. Πιθανότατα επειδή αντιλαμβάνεται ότι η στάση της Ελλάδας είναι κρίσιμη και αποφασιστική συγχρόνως, για το μεγάλο εγχείρημα της ευρωτουρκικής προσέγγισης και της εισόδου της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα.

Η Αθήνα έχει θέσει ως σαφή προϋπόθεση για τη συμμετοχή της Τουρκίας στο μεγάλο εξοπλιστικό πρόγραμμα SAFE, των 150 δισ. ευρώ, την άρση του casus belli, κάτι που έθεσε ευθέως πριν από μερικούς μήνες ο Κυριάκος Μητσοτάκης και στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας, στη διμερή συνάντησή του με τον Τούρκο πρόεδρο, και επανέλαβε χθες, απευθυνόμενος τόσο προς το ΝΑΤΟ όσο και προς την Ε.Ε. και η τουρκική πλευρά δεν θα ήθελε το casus belli να συνδεθεί έστω και εμμέσως με την υπόθεση των F35.

Ο Τούρκος πρόεδρος βεβαίως αντιλαμβάνεται ότι αυτό που απέσπασε από τον Τραμπ ήταν ακόμη μια υπόσχεση και εκδήλωση καλών προθέσεων σε ό,τι αφορά τα F-35, αλλά προφανώς δεν θα ήθελε αυτή η στάση αναμονής να αποδοθεί στη δημόσια αντίδραση του Ισραήλ αλλά και στις επιφυλάξεις που είχε εκφράσει η Αθήνα.

Οι δηλώσεις Μητσοτάκη

Πάντως, ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ιδιαίτερα προσεκτικός στις δηλώσεις του χθες στην Άγκυρα, όταν ρωτήθηκε πριν και μετά τη Σύνοδο για το ζήτημα των F-35. Σε ερώτηση εάν η πώληση των F-35 στην Τουρκία διαταράσσει την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο, ο πρωθυπουργός απάντησε: «Δεν θα σχολιάσω τις χθεσινές δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ και του Προέδρου Ερντογαν. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι μία συμμαχία πρέπει να εδράζεται στη θεμελιώδη αρχή των σχέσεων καλής γειτονίας. Τη στιγμή που η χώρα μου αντιμετωπίζει casus belli από την Τουρκία σε περίπτωση που ασκήσουμε το έννομο δικαίωμά μας να επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα, πιστεύω ότι πρέπει να είναι σαφές ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ευαισθησίες όλων των μελών του NATO. Είμαστε, εξάλλου, μια αμυντική συμμαχία και είμαι βέβαιος ότι αυτές οι εκκρεμότητες μπορούν να επιλυθούν στο πνεύμα της σχέσης καλής γειτονίας και της συνεργασίας».

Μετά τη Σύνοδο Κορυφής, απαντώντας σε ερωτήσεις Ελλήνων δημοσιογράφων, απάντησε και πάλι προσεκτικά: «Δεν είναι δική μου δουλειά να σχολιάζω τις επιλογές άλλων χωρών, ούτε προφανώς η Ελλάδα θα υποδείξει στις ΗΠΑ σε ποιους θα πουλήσουν ή όχι αμυντικά συστήματα. Κάνω μια πραγματολογική παρατήρηση ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία προκειμένου η Τουρκία να προμηθευτεί τα F-35». Και αναφέρθηκε στο ελληνικό πρόγραμμα των F-35, υπενθυμίζοντας ότι «οι Έλληνες πιλότοι θα αρχίσουν μέσα στο 2027 να εκπαιδεύονται στα ελληνικά F-35, τα οποία, όπως γνωρίζετε, ήδη κατασκευάζονται και η αγορά τους έχει πρακτικά δρομολογηθεί».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φρόντισε μάλιστα να στείλει ένα παράλληλο θετικό μήνυμα προς την Άγκυρα, σε συνέντευξή του στο A Haber, τονίζοντας ότι υπάρχει ένα πρόβλημα, αυτό της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, που πρέπει να επιλυθεί στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Δηλώνοντας, μάλιστα, υποστηρικτής μιας εποικοδομητικής, λειτουργικής και παραγωγικής σχέσης μεταξύ των δύο χωρών, ο Έλληνας πρωθυπουργός τόνισε ότι, ακόμη κι αν δεν μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε ειρηνικά, επισημαίνοντας ότι αποφάσεις του τουρκικού Κοινοβουλίου της δεκαετίας του ’90 δεν έχουν θέση στον σημερινό κόσμο.

Γιατί ενοχλήθηκε η Τουρκία από την αναφορά στο casus belli

Η δημόσια αναφορά δύο φορές του Κυριάκου Μητσοτάκη στο casus belli είναι αυτή που ενόχλησε την τουρκική πλευρά, η οποία αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει πρόθεση από την Αθήνα να αλλάξει τη στάση της σε ό,τι αφορά και τα ευρωτουρκικά, ενώ ήταν προφανής και η ενόχληση από την επίκληση του casus belli από τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, όταν εξέφρασε, μιλώντας σε αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα, τις αντιρρήσεις του για την πώληση των F-35 στην Τουρκία.

Διότι η αναφορά στην ύπαρξη απειλής πολέμου εναντίον ενός κράτους-μέλους της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, προκειμένου να μην ασκήσει δικαίωμα το οποίο του αναγνωρίζει το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, είναι εξαιρετικά πειστικό επιχείρημα τόσο προς τους εταίρους όσο ακόμη και προς τους  Αμερικανούς νομοθέτες.

Έτσι, ο Τούρκος πρόεδρος προσπάθησε να υποβαθμίσει το casus belli, λέγοντας ότι «η συντριπτική πλειοψηφία του λαού μου δεν γνωρίζει καν τι είναι το ζήτημα του casus belli. Αν τους ρωτήσεις τι είναι, δεν θα ξέρουν. Γι’ αυτό δεν νομίζω ότι πρέπει να απασχολούμε τον λαό μας με αυτά τα θέματα. Και ήδη λέμε στους Έλληνες φίλους μας: ας μην επιβαρύνουμε ούτε τους Έλληνες πολίτες ούτε τους δικούς μας πολίτες με αυτό. Ελάτε, καθίστε, ας μιλήσουμε και ας ολοκληρώσουμε τη δουλειά».

Βεβαίως, ο Τούρκος πρόεδρος δεν εξηγεί πειστικά, αφού είναι τόσο αδιάφορο το θέμα για την Τουρκία, τότε γιατί διατηρεί, και μάλιστα με μεγάλο κόστος, το casus belli ως επίσημη κρατική πολιτική.

Τα «ζητήματα» του Αιγαίου

Ο Τούρκος πρόεδρος, πάντως, εμφανίσθηκε, λόγω και του κοινού που αποτελούνταν από δεκάδες ξένους δημοσιογράφους, πρόθυμος να ανταποκριθεί στην πρόσκληση του Έλληνα πρωθυπουργού, δηλώνοντας ότι συμμερίζεται την άποψή του για το Αιγαίο. «Και εγώ μοιράζομαι την ίδια άποψη με τον Μητσοτάκη σχετικά με την επίλυση των “ζητημάτων” του Αιγαίου. Ελπίζω, πρώτα οι υπουργοί Εξωτερικών μας και μετά, αν χρειαστεί, θα καθίσουμε και εμείς στο τραπέζι και θα συζητήσουμε αυτό το ζήτημα…».

Αυτή η δήλωση, βεβαίως, δεν σημαίνει πολλά, καθώς μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους (2023) οι δύο ηγέτες είχαν συμφωνήσει σε μια νέα διαδικασία, που οδήγησε και στη Διακήρυξη των Αθηνών, στο πλαίσιο της οποίας οι δύο υπουργοί Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν Φιντάν, είχαν αναλάβει να διερευνήσουν τις δυνατότητες είτε επίλυσης του ζητήματος της οριοθέτησης είτε της παραπομπής του σε διεθνή δικαστικό μηχανισμό.

Τρία χρόνια μετά και έπειτα από αρκετές συναντήσεις των δύο υπουργών, δεν βρέθηκε κοινός τόπος, καθώς παραμένει ως πρώτη διαδικαστική αλλά και ουσιαστική διαφορά ο καθορισμός του εύρους της διαφοράς. Με την Ελλάδα να επιμένει στην ύπαρξη μίας μόνο διαφοράς και την Τουρκία να επιδιώκει την εξέταση, υπό μορφή πακέτου, ολόκληρου του πλαισίου των διεκδικήσεων και αμφισβητήσεων εις βάρος της χώρας μας.