H Ελλάδα παράγει περίπου 700.000 τόνους πλαστικών απορριμμάτων ετησίως. Μόνο το 8% ανακυκλώνεται, ενώ η συντριπτική πλειονότητα (84%) καταλήγει να θάβεται σε χωματερές.
Το WWF Ελλάς διαμόρφωσε και δίνει σήμερα στη δημοσιότητα μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βιώσιμη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων και τον περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης στη χώρα μας. Η στρατηγική με τίτλο «Ελλάδα χωρίς πλαστική ρύπανση» περιγράφει τα μέτρα και τις πολιτικές που χρειάζεται να λάβει η Ελληνική Πολιτεία έως το 2030, ώστε να επιτύχει τους ευρωπαϊκούς στόχους και να τηρήσει τις ευρωπαϊκές της δεσμεύσεις, με οδηγό την κυκλική οικονομία.
Σύμφωνα με παλιότερη έρευνα του WWF Ελλάς, η Ελλάδα παράγει περίπου 700.000 τόνους πλαστικών απορριμμάτων ετησίως. Μόνο το 8% των πλαστικών αυτών απορριμμάτων ανακυκλώνεται, ενώ η συντριπτική πλειονότητα (84%) καταλήγει να θάβεται σε χωματερές. Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο διαρρέουν στο ελληνικό περιβάλλον σχεδόν 40.000 τόνοι πλαστικών απορριμμάτων, εκ των οποίων 11.500 τόνοι περίπου καταλήγουν στις ελληνικές θάλασσες. Την ίδια στιγμή δεν εφαρμόζονται επαρκείς πολιτικές για τη μείωση της πλαστικής ρύπανσης, παρότι σε διεθνές επίπεδο παρατηρείται καταιγισμός αλλαγών. Επιπλέον, η ανακύκλωση στη χώρα μας δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, ενώ η ελληνική αγορά μοιάζει ακόμα ανέτοιμη να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.
Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να προχωρήσει στην υλοποίηση ενός συνολικού σχεδίου για τη μείωση της πλαστικής ρύπανσης και τη βιώσιμη διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων. Με τον τρόπο αυτό θα προκύψουν σημαντικά οφέλη, ενώ παράλληλα θα βελτιωθεί η ποιότητα ζωής των πολιτών και θα προστατευτεί το περιβάλλον.
Οι πολιτικές που μπορούν να φέρουν τη θετική αλλαγή
Παρά τη μειονεκτική της θέση, λόγω έλλειψης αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης αποβλήτων, το WWF τονίζει ότι η πολιτεία χρειάζεται να δει τον περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης και τη βιωσιμότητα των πλαστικών προϊόντων ως ευκαιρίες και όχι ως βάρος. Η καλύτερη αξιοποίηση των πόρων φέρνει άμεσα οφέλη για την οικονομία, καθώς περιορίζεται το κόστος τελικής διαχείρισης και διάθεσης των αποβλήτων, μειώνονται οι ανάγκες για εισαγωγές πλαστικών από παρθένα πρώτη ύλη, μειώνεται το κόστος του τέλους που πρέπει να καταβάλλει η χώρα στην ΕΕ για τις μη-ανακυκλώσιμες πλαστικές συσκευασίες και δημιουργούνται πολλές νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και νέες θέσεις εργασίας. Ταυτόχρονα, η ελαχιστοποίηση της πλαστικής ρύπανσης και των πλαστικών που καταλήγουν σε ταφή ή καύση βελτιώνει άμεσα το προφίλ της χώρας, τόσο πολιτικά, αλλά και σαν τουριστικό προορισμό. Όλα αυτά ενισχύονται ακόμα περισσότερο από τα τεράστια οφέλη που θα προκύψουν για την προστασία του περιβάλλοντος, των θαλάσσιων και χερσαίων ειδών και για τη θωράκιση της υγείας των πολιτών.
Για αυτό, το WWF Ελλάς καλεί την Ελληνική Πολιτεία να ξεκινήσει με μία σειρά πολιτικών που μπορούν να φέρουν άμεσα και θετικά αποτελέσματα:
- Ορθή εφαρμογή νόμου: Διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του ν. 4736/2020 για τα πλαστικά μιας χρήσης με έμφαση στην τήρηση των απαγορεύσεων που έχουν τεθεί για τα προβληματικά πλαστικά μιας χρήσης, τη λειτουργία του συστήματος επιστροφής εγγύησης (DRS) για πλαστικές φιάλες και τη θέσπιση και λειτουργία συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού για αποτσίγαρα και αλιευτικά εργαλεία.
- Επαναχρησιμοποίηση: Θέσπιση στόχων επαναχρησιμοποίησης για την εστίαση, το λιανεμπόριο και τις μεταφορές, ακολουθώντας παραδείγματα άλλων χωρών (π.χ. Γερμανία).
- Απόβλητα συσκευασίας: Ενίσχυση της διευρυμένης ευθύνης παραγωγού για απόβλητα συσκευασίας, με α) αυξημένες εισφορές για τις συσκευασίες που δεν ανακυκλώνονται, β) στόχους επαναχρησιμοποίησης, καθώς και γ) δημόσια παράθεση των επιδόσεων για να αντιμετωπιστεί η διαφθορά και η αδιαφάνεια.
- Προβληματικά πλαστικά: Θέσπιση και λειτουργία νέων συστημάτων διευρυμένης ευθύνης για τα γεωργικά πλαστικά και τα συνθετικά υφάσματα που σήμερα ευθύνονται για μεγάλο ποσοστό της πλαστικής ρύπανσης.
- Πλαστικές συσκευασίες: Άμεση ενσωμάτωση των όσων προβλέπει ήδη ο κανονισμός (ΕΕ) 2025/40 για τις συσκευασίες και τα απόβλητα συσκευασίας, παράλληλα με την έκδοση θεματικών εγκυκλίων, την παροχή τεχνικής βοήθειας προς τις υπόχρεες επιχειρήσεις και τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης.
- Τέλη και εισφορές: Αναδιαμόρφωση του συνόλου των τελών και εισφορών των επιχειρήσεων και των δήμων που αφορούν στα πλαστικά απόβλητα, ώστε μέσα από εκεί να προκύψουν πόροι που θα χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία.
Παρόλα αυτά, η θέσπιση των μέτρων από μόνη της δεν επαρκεί. Όπως τονίζεται στη νέα στρατηγική, η Ελλάδα δεν στερείται νόμων, όμως πάσχει στην εφαρμογή. Απαιτείται να οριστεί ένα σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης που θα περιλαμβάνει:
- ουσιαστική ενίσχυση του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ),
- δημιουργία ελεγκτικού μηχανισμού παρακολούθησης και επιβολής ποινών με χρήση νέων τεχνολογιών και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης,
- παροχή τεχνικών οδηγιών και χρηματοδοτικών προγραμμάτων σε επιχειρήσεις,
- διαφανής παρουσίαση των επιδόσεων και η ενδελεχής και τακτική ενημέρωση των πολιτών.
«Υλοποιώντας τα μέτρα προτεραιότητας που περιγράφονται στη στρατηγική που μόλις εξέδωσε το WWF Ελλάς, η χώρα μας μπορεί να πετύχει τον ευρωπαϊκό στόχο που έχει συνυπογράψει ο Πρωθυπουργός για μείωση της πλαστικής ρύπανσης κατά 50% έως το 2030 και της ρύπανσης από μικροπλαστικά κατά 30%. Το μόνο που απαιτείται είναι αταλάντευτη πολιτική βούληση και καθαροί κανόνες», αναφέρει ο Αχιλλέας Πληθάρας, υπεύθυνος προγραμμάτων μείωσης αποτυπώματος του WWF Ελλάς.
