Έκθεση του ΟΟΣΑ εξετάζει το σύστημα «gatekeeping», στο οποίο ο προσωπικός γιατρός λειτουργεί ως «πύλη» για την πρόσβαση σε ειδικούς – Εφαρμόζεται ήδη σε αρκετές χώρες και πρόκειται να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα
Η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για υπηρεσίες Υγείας, σε συνδυασμό με την άνοδο των δαπανών, έχει οδηγήσει πολλές δυτικές χώρες στην υιοθέτηση του συστήματος «gatekeeping», όπως αναφέρει πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Οι υποχρεωτικές παραπομπές από προσωπικό σε γενικούς γιατρούς υιοθετούνται και στη χώρα μας, με βάση πρόσφατη τροπολογία του Υπουργείου Υγείας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Προσωπικός (οικογενειακός) ιατρός λειτουργεί ως «πύλη εισόδου» στο σύστημα Υγείας, αποφασίζοντας εάν και πότε ένας ασθενής χρειάζεται να παραπεμφθεί σε ειδικό γιατρό.
Το θέμα αναλύεται σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, η οποία εξετάζει τις πρακτικές που εφαρμόζονται σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Συγκεκριμένα για τη χώρα μας, η έκθεση επισημαίνει ότι από το 2022 η εγγραφή σε Προσωπικό Γιατρό κατέστη υποχρεωτική. Στο αρχικό στάδιο εφαρμογής, οι πολίτες είχαν τη δυνατότητα να επιλέξουν είτε γιατρούς του δημόσιου συστήματος είτε ιδιώτες γιατρούς που συνεργάζονταν με το Δημόσιο.
Ωστόσο, η έλλειψη διαθέσιμων δημόσιων γιατρών, σε συνδυασμό με τη χαμηλή συμμετοχή ιδιωτών ιατρών στο σύστημα, οδήγησε σε ένα «χαλαρό» σύστημα, χωρίς να εφαρμόζεται το υποχρεωτικό σύστημα παραπομπών μέσω του Προσωπικού Γιατρού. Το 2024, μάλιστα, το Υπουργείο Υγείας επέκτεινε τις κατηγορίες των γιατρών στους οποίους μπορούσαν να εγγραφούν οι πολίτες, ανοίγοντας τη «δεξαμενή». Επιπλέον, από την 1η Ιουνίου 2025, οι ενήλικοι που δεν είχαν εγγραφεί σε γιατρό εντάσσονταν αυτόματα στο σύστημα με βάση το νόμο.
Ουσιαστικά, όμως, ο θεσμός του Προσωπικού Γιατρού μέχρι σήμερα δεν έχει εδραιωθεί. Τώρα επιχειρείται να «ξαναζεσταθεί». Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τροπολογία που ψηφίστηκε πρόσφατα στη Βουλή, η παραπομπή σε γιατρούς δημοσίων δομών παροχής υπηρεσιών πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας περίθαλψης, καθώς και σε συμβεβλημένους με τον Εθνικό Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) παρόχους υπηρεσιών υγείας, γίνεται από τον προσωπικό ιατρό στον οποίο είναι εγγεγραμμένος ο λήπτης υπηρεσιών υγείας.
Τι ισχύει στις άλλες χώρες
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, περισσότερες από τα 3/4 των χωρών του ΟΟΣΑ (31 από τις 38 συνολικά) έχουν εφαρμόσει μηχανισμούς ελέγχου της πρόσβασης σε εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας.
Από αυτές τις χώρες, οι 24 εφαρμόζουν υποχρεωτικά συστήματα ελέγχου πρόσβασης, ενώ οι υπόλοιπες 7 χρησιμοποιούν κυρίως οικονομικά κίνητρα για να κατευθύνουν τους ασθενείς. Αντίθετα, χώρες όπως η Τσεχία και η Ιαπωνία δεν θέτουν περιορισμούς στους πολίτες που επιθυμούν να απευθυνθούν απευθείας σε ειδικούς γιατρούς.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ασθενείς μπορούν να παρακάμψουν το σύστημα ελέγχου πρόσβασης, αρκεί να αναλάβουν οι ίδιοι το σχετικό οικονομικό κόστος.
Κατά μέσο όρο, οι δαπάνες για εξωνοσοκομειακή ιατρική φροντίδα αντιστοιχούν περίπου στο 1/6 των συνολικών εξόδων που πληρώνουν οι ασθενείς από την προσωπική τους οικονομική συμμετοχή.
Η εφαρμογή του συστήματος «gatekeeping» συνεπάγεται συνήθως αυξημένο φόρτο εργασίας για τους γενικούς ιατρούς. Για τον λόγο αυτό, χώρες όπως η Γαλλία έχουν θεσπίσει πρόσθετες αμοιβές για τους γιατρούς, οι οποίες συνδέονται με τον αριθμό των ασθενών που παρακολουθούν.
Στην έκθεση παρουσιάζονται παραδείγματα χωρών όπου εφαρμόζονται διαφορετικά μοντέλα «gatekeeping», καθώς και περιπτώσεις που οι πολίτες έχουν μεγαλύτερη ελευθερία στην επιλογή ειδικών γιατρών.
Στην Ιταλία, κάθε πολίτης διαθέτει προσωπικό γενικό γιατρό, τον οποίο μπορεί να αλλάζει σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο γενικός γιατρός αποτελεί το πρώτο σημείο επαφής του ασθενούς με το σύστημα Υγείας και η παραπομπή του είναι απαραίτητη σχεδόν για κάθε επίσκεψη σε ειδικό γιατρό.
Στην Αυστραλία, η απευθείας προσφυγή σε ειδικό χωρίς προηγούμενη επίσκεψη σε γενικό γιατρό μπορεί να συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση για τον ασθενή, εκτός εάν η δαπάνη καλύπτεται από ιδιωτική ασφαλιστική κάλυψη.
Στο Βέλγιο, όσοι επιλέγουν προσωπικό γιατρό δικαιούνται έκπτωση της τάξης του 30%.
Αντίστοιχα, στη Γαλλία παρέχονται οικονομικά κίνητρα, καθώς η επίσκεψη μέσω γενικού γιατρού μπορεί να εξασφαλίσει επιστροφή δαπανών έως και 70%.
Στη Δανία, το 99% των πολιτών έχει επιλέξει προσωπικό γιατρό, ο οποίος λειτουργεί ως υπεύθυνος ελέγχου της πρόσβασης στις υπηρεσίες Υγείας.
Στην Ελβετία, τα ασφαλιστικά ταμεία διαθέτουν προγράμματα ασφάλισης που βασίζονται στον ρόλο του γενικού γιατρού και περιορίζουν την άμεση πρόσβαση σε ειδικούς. Σε αντάλλαγμα, οι ασφαλισμένοι απολαμβάνουν μειωμένες εισφορές, οι οποίες κυμαίνονται από 7% έως 19%. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να παρέχεται άμεση πρόσβαση σε γυναικολόγους, οδοντιάτρους και ορισμένες άλλες εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Στην Ολλανδία και τη Φινλανδία δεν υφίσταται επίσημη υποχρέωση εγγραφής σε γενικό γιατρό. Ωστόσο, όσοι δεν είναι εγγεγραμμένοι συναντούν σημαντικές δυσκολίες στην πρόσβασή τους στις υπηρεσίες υγείας.
