Ελλάδα και Ιταλία συντηρούν και αποκαθιστούν 70.000 θραύσματα αγγείων – Πρόκειται για τα πρώτα απτά αποτελέσματα της ελληνοϊταλικής συνεργασίας
Τα 145 χάλκινα νομίσματα που επαναπατρίστηκαν από την Ιταλία στην Ελλάδα παρουσιάζουν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Λίγο αργότερα, υπογράφουν την παράταση του Μνημονίου Συνεννόησης, επιβεβαιώνοντας τη συνέχιση της κοινής προσπάθειας για την αποκατάσταση κατασχεθέντων και διασπασμένων αρχαιοτήτων.
Πρόκειται για την πρώτη δημόσια αποτίμηση και τα πρώτα απτά αποτελέσματα της ελληνοϊταλικής συνεργασίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από την παράνομη διακίνηση, μιας συνεργασίας που επιχειρεί όχι μόνο να επαναπατρίσει αρχαιότητες, αλλά να αποκαταστήσει χιλιάδες σπασμένα τεκμήρια και να ανασυνθέσει την ιστορία τους.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπενθύμισε ότι η συνεργασία ξεκίνησε επισήμως τον Ιούνιο του 2025, με την υπογραφή του Μνημονίου στην Αθήνα. «Το μνημόνιο συνεργασίας αφορά στην κοινή διαχείριση, τεκμηρίωση, συντήρηση και αποκατάσταση αρχαιοτήτων, κυρίως οστράκων, δηλαδή θραυσμάτων αγγείων που βρίσκονταν στην κατοχή των εκκαθαριστών της εταιρίας Robin Symes Ltd. Μιλάμε για περίπου 70.000 θραύσματα», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, η υπόθεση του Βρετανού εμπόρου αρχαιοτήτων Robin Symes αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες διεθνείς υποθέσεις παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών των τελευταίων δεκαετιών. Η διερεύνησή της από την ελληνική πλευρά ξεκίνησε το 2006, μετά την επιχείρηση στη Σχοινούσα, και οδήγησε, έπειτα από συντονισμένες προσπάθειες 17 ετών, στον επαναπατρισμό εκατοντάδων αρχαιοτήτων.
Τον Μάιο του 2023 επέστρεψαν στην Ελλάδα συνολικά 351 αντικείμενα (αγάλματα, ειδώλια, γλυπτά, αγγεία, κοσμήματα και σκεύη), που χρονολογούνται από τους νεολιθικούς έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Μαζί τους επαναπατρίστηκαν και δεκάδες χιλιάδες μεμονωμένα θραύσματα, τα οποία σήμερα φιλοξενούνται και μελετώνται στα εργαστήρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
Από την πλευρά του, ο Ιταλός υπουργός Πολιτισμού Alessandro Giuli χαρακτήρισε το εγχείρημα αποτέλεσμα μιας σύνθετης κοινής επιχείρησης ανάμεσα στις δύο χώρες, σημειώνοντας ότι η πρόοδος που έχει επιτευχθεί επιβεβαιώνει τόσο την αξία της συνεργασίας όσο και την ανάγκη να συνεχιστεί η εργασία για την πλήρη αποκατάσταση του υλικού. «Το κοινό αυτό έργο επέτρεψε στην Ιταλία και την Ελλάδα να ανακτήσουν χιλιάδες έργα τέχνης που είχαν κλαπεί και διακινηθεί στη μαύρη αγορά από τον Robin Symes. Τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα είναι ιδιαίτερα σημαντικά, αλλά αναδεικνύουν και την πολυπλοκότητα των εργασιών που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη», ανέφερε.
Ο ίδιος συνέδεσε μάλιστα ανοιχτά τη σημερινή συνεργασία με τη διεθνή συζήτηση για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους. «Ξαναδιάβασα αυτές τις μέρες ένα βιβλίο του Christopher Hitchens υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα. Εύχομαι η σημερινή ημέρα και η ελληνοϊταλική συνεργασία στον τομέα της προστασίας της αρχαιολογικής κληρονομιάς να αποτελέσουν παράδειγμα για τους Βρετανούς φίλους μας», τόνισε.
Θραύσματα αγγείων σε κουτιά σαπουνιών και αποστολή τους ως δώρα
Το μέγεθος, όμως, της καταστροφής που άφησε πίσω της η αρχαιοκαπηλία αποκαλύφθηκε μόνο όταν άνοιξαν τα κιβώτια με το κατασχεμένο υλικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν οι ειδικοί ξεκίνησαν να καταγράφουν και να εξετάζουν τα αντικείμενα διαπίστωσαν όχι μόνο τον τεράστιο όγκο του υλικού αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό είχε διακινηθεί και αποθηκευτεί.
Όπως περιέγραψε η νέα γενική γραμματέας Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, τον Ιούλιο του 2023 έφτασαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης πέντε κιβώτια που περιείχαν περίπου 300 μικρότερα κουτιά γεμάτα θραύσματα αγγείων. Όταν άνοιξαν λίγους μήνες αργότερα, η εικόνα προκάλεσε σοκ. «Τις αρχαιότητες δεν συνόδευαν ανασκαφικά στοιχεία, αλλά ημερομηνίες και σημειώσεις με προσπάθειες ταύτισής τους. Ήταν τοποθετημένες ακόμη και μέσα σε κουτάκια σαπουνιών από ξενοδοχεία, ενώ μας προκάλεσε εντύπωση μία κάρτα που συνόδευε όστρακα τα οποία είχαν σταλεί ως χριστουγεννιάτικο δώρο», ανέφερε.
Όπως επισήμανε, η εικόνα αυτή ανέδειξε όχι μόνο την έκταση της παράνομης διακίνησης αλλά και τη βίαιη αποκοπή των αντικειμένων από το αρχαιολογικό τους περιβάλλον, απώλεια που στερεί από τα ευρήματα κρίσιμες πληροφορίες για την προέλευση και τη χρήση τους.
Παρά τη δυσκολία του εγχειρήματος, τα πρώτα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί πέντε κοινές συναντήσεις εργασίας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και μέσα από τη συστηματική ταξινόμηση και ανασύνθεση έχουν ήδη αποκατασταθεί περισσότερα από 70 αγγεία. «Η συστηματική μελέτη, τεκμηρίωση και ανασύνθεση του κατασχεμένου αρχαιολογικού υλικού ανέδειξε όχι μόνο την εξαιρετική επιστημονική και ιστορική του αξία αλλά και τη δύναμη της συνεργασίας ανάμεσα σε επιστήμονες, συντηρητές και υπηρεσίες των δύο χωρών. Τα έως τώρα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι η προστασία των αρχαιοτήτων και η αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησής τους αποτελούν κοινή ευθύνη και κοινό στόχο», τόνισε η διευθύντρια του μουσείου Αναστασία Γκαδόλου.
Από τις εργασίες της κοινής ομάδας έχει ήδη αρχίσει να αναδεικνύεται και η ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία του υλικού, με την αναγνώριση αγγείων υψηλής ποιότητας και τη σταδιακή ανασύνθεση αντικειμένων. Όπως ανέφερε ο επικεφαλής της ιταλικής υπηρεσίας προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς Luigi La Rocca, ήδη από την πρώτη επιστημονική επεξεργασία προέκυψαν ευρήματα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. «Έχει καταστεί δυνατή η εκτίμηση της εξαιρετικά υψηλής ποιότητας των κεραμικών, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να αποδοθούν σε σημαντικούς δημιουργούς της αττικής αγγειογραφίας», σημείωσε. Το Μνημόνιο παρατείνεται πλέον έως τον Μάρτιο του 2027, με στόχο να ολοκληρωθεί η ταυτοποίηση, η συντήρηση και η απόδοση του υλικού στις δύο χώρες.
