Χιλιάδες βαρέλια με ραδιενεργά απόβλητα, ορισμένα από τα οποία έχουν υποστεί έντονη διάβρωση και φαίνεται να διαρρέουν υλικό στο θαλάσσιο περιβάλλον, εντόπισαν επιστήμονες στον βυθό του βορειοανατολικού Ατλαντικού.
Η ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο των ερευνητικών αποστολών NODSSUM, οι οποίες εξετάζουν μία από τις μεγαλύτερες παλιές ζώνες απόρριψης πυρηνικών αποβλήτων στην Ευρώπη, αναφέρει το Daily Galaxy.
Στην περιοχή έχουν απορριφθεί περισσότερα από 200.000 βαρέλια ραδιενεργών καταλοίπων κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Για δεκαετίες, η κατάσταση των δοχείων παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστη, καθώς οι επιστήμονες μπορούσαν να τα μελετούν κυρίως από απόσταση, μέσω χαρτογράφησης και τηλεκατευθυνόμενων συστημάτων.
Η τελευταία αποστολή επέτρεψε για πρώτη φορά μια πολύ πιο άμεση εικόνα. Περίπου 30 επιστήμονες επέβαιναν στο ερευνητικό σκάφος «Pourquoi Pas?» κατά τη διάρκεια μιας αποστολής που πραγματοποιήθηκε από τις 27 Μαΐου έως τις 28 Ιουνίου 2026. Με το επανδρωμένο υποβρύχιο «Nautile» πραγματοποίησαν 20 καταδύσεις σε βάθη μεγαλύτερα των 4.600 μέτρων.
Οι εικόνες αποκάλυψαν βαρέλια σε διαφορετικά στάδια φθοράς. Ορισμένα έχουν σκουριάσει έντονα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις διακρίθηκε υλικό που είχε διαφύγει και είχε καταλήξει στα ιζήματα του βυθού.
Το εύρημα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει προκληθεί σοβαρή ραδιενεργός ρύπανση. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται εργαστηριακές αναλύσεις για να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό τα ραδιενεργά στοιχεία έχουν μετακινηθεί στο περιβάλλον και αν έχουν περάσει σε ζωντανούς οργανισμούς.
Ραδιενεργά ίχνη και ζωή γύρω από τα βαρέλια
Τα όργανα της αποστολής ανίχνευσαν συγκεντρώσεις ορισμένων ραδιονουκλιδίων μεγαλύτερες από αυτές που συνήθως αναμένονται στην περιοχή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το κοβάλτιο-60 και το νιόβιο-94, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως «δείκτες» πυρηνικών αποβλήτων. Εντοπίστηκαν επίσης καίσιο-137 και αμερίκιο-241.
Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ορισμένα από αυτά τα στοιχεία μπορεί να προέρχονται και από άλλες πηγές, όπως παλαιότερες πυρηνικές δοκιμές ή ατυχήματα. Για τον λόγο αυτό δεν είναι ακόμη δυνατό να αποδοθεί με ακρίβεια η μετρούμενη ραδιενέργεια στα συγκεκριμένα βαρέλια.
Ifremer
Παράλληλα, ο βυθός γύρω από τους χώρους απόρριψης κάθε άλλο παρά νεκρός είναι. Οι ερευνητές κατέγραψαν ανεμώνες, σπόγγους, καβούρια και άλλους οργανισμούς να ζουν πάνω ή δίπλα στα δοχεία. Δείγματα νερού, ιζήματος και θαλάσσιων οργανισμών θα εξεταστούν ώστε να διαπιστωθεί αν ραδιενεργές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα.
Η αποστολή βασίστηκε σε χαρτογράφηση που είχε πραγματοποιήσει το 2025 το αυτόνομο υποβρύχιο ρομπότ Ulyx. Τότε είχαν εντοπιστεί 3.355 δοχεία, συλλεχθεί περίπου 5.000 λίτρα νερού, 345 πυρήνες ιζήματος και δείγματα από 34 ψάρια και καρκινοειδή.
Μια ξεχασμένη πρακτική δεκαετιών
Τα βαρέλια αποτελούν κληρονομιά μιας εποχής κατά την οποία αρκετές χώρες θεωρούσαν την απόρριψη ραδιενεργών αποβλήτων στη βαθιά θάλασσα αποδεκτή πρακτική. Μόνο η Γαλλία φέρεται να έχει απορρίψει περισσότερα από 46.000 βαρέλια στον Ατλαντικό το 1967 και το 1969.
Τα δοχεία δεν είχαν σχεδιαστεί για να παραμείνουν στεγανά επ’ αόριστον. Η λογική της εποχής προέβλεπε ότι τα απόβλητα θα απελευθερώνονταν σταδιακά και θα αραιώνονταν στον τεράστιο όγκο του ωκεανού.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες προσπαθούν να διαπιστώσουν τι σημαίνει αυτή η «αραίωση» στην πράξη: πόσο μακριά έχουν διασκορπιστεί τα ραδιενεργά στοιχεία, πόσο παραμένουν στα ιζήματα και, κυρίως, αν έχουν ήδη αρχίσει να ενσωματώνονται στα οικοσυστήματα των μεγάλων βαθών.
