Πριν από δέκα χρόνια, όταν η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης βρισκόταν στα σπάργανά της, οι φοιτητές των ανθρωπιστικών σπουδών άκουγαν συχνά ότι θα έπρεπε να μάθουν κώδικα, εάν θέλουν να βρουν δουλειά. Εκ των υστέρων, ίσως ήταν μια κακή συμβουλή. Σήμερα, οι προγραμματιστές είναι οι πρώτοι που ανησυχούν ότι η ΑΙ θα τους πάρει τις δουλειές.
Μάλιστα, πρόσφατη έρευνα της Federal Reserve Bank of New York έδειξε ότι στις ΗΠΑ, οι απόφοιτοι φιλοσοφικών σχολών συγκεντρώνουν μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν δουλειά σε σχέση με εκείνους που σπούδασαν πληροφορική. Το 2024, την πιο πρόσφατη χρονιά για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, το 7% των αποφοίτων πληροφορικής ήταν άνεργοι, έναντι μόλις 5,1% των αποφοίτων φιλοσοφικής.
Μοιάζει ειρωνικό, αλλά πολλοί απόφοιτοι φιλοσοφικής προσλαμβάνονται από τις ίδιες τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.
Κάποιοι έχουν προσφορές για δουλειές ακόμα και πριν να αποφοιτήσουν, λέει στον Economist ο Luciano Floridi, καθηγητής του πανεπιστημίου Yale. Αλλά και οι καθηγητές φιλοσοφίας εγκαταλείπουν μαζικά τις έδρες τους για να δουλέψουν σε εταιρείες ΑΙ, προσθέτει.
Ο λόγος είναι ότι τα μαθήματα της φιλοσοφίας έχουν αποδειχθεί πολύτιμα για την τεχνητή νοημοσύνη.
Η σωκρατική μέθοδος -όπως περιγράφεται από τον Πλάτωνα- χρησιμοποιεί την προσποιητή άγνοια και διαδοχικές ερωτήσεις για να διευκρινίσει έννοιες, να εντοπίσει αντιφάσεις και να αποκαλύψει επιπτώσεις.
Και την ώρα που πολλά chatbots τεχνητής νοημοσύνης τείνουν προς την κολακεία, τα μοντέλα που έχουν εκπαιδευτεί με τη σωκρατική μέθοδο είναι λιγότερο διατεθειμένα να ευχαριστήσουν τους χρήστες τους και πιο πρόθυμα να αναζητήσουν την αλήθεια, εξηγεί ο Jörg Noller, ειδικός φιλοσοφίας και ΑΙ στο Ludwig Maximilian University του Μονάχου.
«Έν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» («ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα»), έχει πει ο Σωκράτης και σύμφωνα με τον Noller, όταν αυτή η ταπεινότητα εμφυτεύεται σε ένα μοντέλο ΑΙ, περιορίζεται η υπερβολική του αυτοπεποίθηση, ένα συνηθισμένο ελάττωμα το οποίο ο ειδικός έχει ονομάσει «ανωριμότητα της τεχνητής νοημοσύνης».
Σύμφωνα με τον Iason Gabriel, ανώτερο φιλόσοφο της Google DeepMind, οι προσπάθειες αυτές κατάφεραν να μειώσουν τις παραισθήσεις (hallucinations) σε όλα τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Τα μαθήματα φιλοσοφίας αποτελούν «έναν ισχυρό μηχανισμό» για τη βελτίωση των μακρών διαδικασιών συλλογισμού της τεχνητής νοημοσύνης, τις λεγόμενες «αλυσίδες σκέψης» («chains of thought»).
Τα μαθήματα φιλοσοφίας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την οπτική σκοπιά ενός μοντέλου. Αν σε έναν ΑΙ νομικό βοηθό, για παράδειγμα, δοθούν τα γραπτά του John Locke, τότε το chatbot θα ευνοήσει τα ισχυρά δικαιώματα ιδιοκτησίας ως θεμέλιο της πολιτικής ελευθερίας, εξηγεί στον Economist ο Thomas Powers, φιλόσοφος της τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Delaware.
Αλλά η φιλοσοφία βοηθά και στην ασφάλεια. Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει πολλά είδη αμφιλεγόμενης συμπεριφοράς από τα μοντέλα, καθώς κάποια έχουν επιχειρήσει να ξεφύγουν από τον έλεγχο των ανθρώπων και άλλα να εκβιάσουν τους χρήστες τους. Ένας τρόπος να αποθαρρυνθεί αυτή η κακή συμπεριφορά είναι ο αποκαλούμενος «συνταγματισμός της τεχνητής νοημοσύνης» («AI constitutionalism»). Αυτό περιγράφει την κατασκευή ενός μοντέλου γύρω από μια «σκαλωσιά» κανόνων και αρχών που έχουν επιλεχθεί από φιλοσοφικά κείμενα με νομική ή ηθική αυθεντία.
Η Anthropic είναι ένας υποστηρικτής της πρακτικής αυτής, καθώς έχει ενσωματώσει στο chatbot της, το Claude, υλικό από διαφορετικές πηγές, από τον Immanuel Kant έως τους όρους παροχής υπηρεσιών της Apple και την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Επικεφαλής της προσπάθειας αυτής είναι η κορυφαία φιλόσοφος της Anthropic, Amanda Askell, η οποία έχει καταρτίσει το 78σέλιδο «σύνταγμα του Claude», το οποίο κάποιοι υπάλληλοι της εταιρείας αποκαλούν και «έγγραφο της ψυχής» του chatbot τους.
Το μεγαλύτερο ερώτημα, ωστόσο, είναι τι είδους κανόνες θα πρέπει να τεθούν σε αυτά τα «συντάγματα» της ΑΙ. Οι φιλόσοφοι έχουν επικεντρωθεί σε δύο κύρια ηθικά πλαίσια. Το ένα είναι η δεοντολογία. Δημοφιλής στον Kant, μεταξύ άλλων, αυτή επιβάλλει αυστηρούς κανόνες που απαγορεύουν πράγματα όπως το ψέμα, ο εξαναγκασμός και η αντιμετώπιση των ανθρώπων ως μέσου και όχι ως σκοπού, ακόμη και αν πρόκειται για ένα ευρύτερο καλό. Το «σύνταγμα» της Anthropic ενσωματώνει πολλούς δεοντολογικούς περιορισμούς.
Από την άλλη, οι φιλόσοφοι της τεχνητής νοημοσύνης δίνουν μεγάλη βάση και στη συνεπειοκρατία. Αυτή η ηθική θεωρία ζυγίζει το κόστος έναντι των οφελών για να αποφασίσει τι να κάνει. Μοντέλα που τείνουν προς τη συνεπειοκρατία είναι το ChatGPT της OpenAI και το Gemini της Google.
