Ανησυχητική εικόνα για την ποιότητα του αέρα σε ελληνικές πόλεις αποτυπώνουν τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος. Ποιες περιοχές βρίσκονται χαμηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη και τι σημαίνει η έκθεση στους ατμοσφαιρικούς ρύπους για την υγεία μας
Πόσο καθαρός είναι τελικά ο αέρας που αναπνέουμε καθημερινά; Τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) αναδεικνύουν μια προβληματική εικόνα για αρκετές ελληνικές πόλεις, οι οποίες εμφανίζονται στις χαμηλότερες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης για την ποιότητα του αέρα και τις επιπτώσεις της ρύπανσης στη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάζονται για την περίοδο 2024–2025, συνολικά 14 ελληνικές πόλεις κατατάσσονται στο 30% των 761 ευρωπαϊκών πόλεων με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση ως προς τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας που σχετίζεται με την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη την έκθεση του πληθυσμού σε 3 σημαντικούς ατμοσφαιρικούς ρύπους:
- Tα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM2,5),
- το διοξείδιο του αζώτου (NO₂) και
- το όζον (O₃).
Ιωάννινα και Αθήνα «αναπνέουν» τον πιο βρώμικο αέρα
Τη δυσμενέστερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων καταγράφουν τα Ιωάννινα, τα οποία βρίσκονται στην 755η θέση ανάμεσα σε 761 ευρωπαϊκές πόλεις. Πρόκειται για μία από τις χαμηλότερες θέσεις της συνολικής κατάταξης.
Ακολουθεί η Αθήνα, στην 750η θέση, ενώ η Θεσσαλονίκη κατατάσσεται 730η και η Λάρισα 721η. Σημαντική επιβάρυνση εμφανίζουν επίσης τα Τρίκαλα, στην 688η θέση, και ο Βόλος, στην 694η.
Συνολικά, 6 ελληνικές πόλεις περιλαμβάνονται στο 10% των ευρωπαϊκών πόλεων με τις δυσμενέστερες επιδόσεις, ενώ 10 βρίσκονται στο αντίστοιχο 20%. Ακόμη και τα Χανιά, που παρουσιάζουν την καλύτερη επίδοση μεταξύ των 14 ελληνικών πόλεων, καταλαμβάνουν την 540ή θέση.
Οι 14 ελληνικές πόλεις της κατάταξης
Στη λίστα περιλαμβάνονται:
- Ιωάννινα
- Αθήνα
- Θεσσαλονίκη
- Λάρισα
- Βόλος
- Τρίκαλα
- Σέρρες
- Ηράκλειο
- Πάτρα
- Ξάνθη
- Καβάλα
- Κατερίνη
- Καλαμάτα
- Χανιά
Η παρουσία τους στην κατάταξη αναδεικνύει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν αποτελεί πρόβλημα αποκλειστικά των δύο μεγαλύτερων αστικών κέντρων της χώρας, αλλά αφορά και σε μικρότερες πόλεις.
Πηγή: European Environment Agency
Τι προκαλεί η ατμοσφαιρική ρύπανση στον οργανισμό
Η έκθεση σε ατμοσφαιρικούς ρύπους συνδέεται με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα όταν είναι μακροχρόνια.
Τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2,5 έχουν τόσο μικρή διάμετρο, ώστε μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες. Η παρατεταμένη έκθεση έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών και καρδιαγγειακών παθήσεων.
Το διοξείδιο του αζώτου, που προέρχεται κυρίως από διαδικασίες καύσης και την κυκλοφορία των οχημάτων, μπορεί να ερεθίσει το αναπνευστικό σύστημα και να επιδεινώσει προϋπάρχοντα προβλήματα, όπως το άσθμα.
Το όζον κοντά στην επιφάνεια του εδάφους σχηματίζεται όταν άλλοι ατμοσφαιρικοί ρύποι αντιδρούν, υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας. Σε αυξημένες συγκεντρώσεις, μπορεί να προκαλέσει αναπνευστικό ερεθισμό και να επιβαρύνει τη λειτουργία των πνευμόνων.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι στις επιπτώσεις της ρύπανσης είναι τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με χρόνια αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά νοσήματα.
Γιατί επιβαρύνεται ο αέρας στις ελληνικές πόλεις
Οι πηγές της ατμοσφαιρικής ρύπανσης διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Στα μεγάλα αστικά κέντρα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι εκπομπές από τις μετακινήσεις και τις δραστηριότητες της πόλης.
Σε άλλες περιοχές, η οικιακή θέρμανση, ιδιαίτερα η καύση ξύλου, μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση των αιωρούμενων σωματιδίων, κυρίως κατά τους ψυχρότερους μήνες.
Στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας ρόλο παίζουν, επίσης, οι βιομηχανικές δραστηριότητες, οι τοπικές μετεωρολογικές συνθήκες και η μεταφορά ρύπων από άλλες περιοχές.
Τα στοιχεία του EEA υπενθυμίζουν ότι η ποιότητα του αέρα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και παράγοντας που επηρεάζει άμεσα τη δημόσια υγεία. Η συστηματική παρακολούθηση των ρύπων και ο περιορισμός των εκπομπών αποτελούν σημαντικά εργαλεία για τη μείωση της έκθεσης του πληθυσμού.
